દિલ્હીમાં લાલ કિલ્લા નજીક એક ડૉક્ટર દ્વારા કરવામાં આવેલા આતંકવાદી હુમલાએ મુસ્લિમ સમુદાયમાં વધતા ઉગ્રવાદ વિશે નવી ચર્ચા જગાવી છે. આ ખાસ કરીને એટલા માટે છે કારણ કે ડૉક્ટરના ઘણા સાથીઓ પણ ડૉક્ટર બન્યા હતા. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મુસ્લિમોના સામાજિક માળખામાં થયેલા ફેરફારોનું પરિણામ શિક્ષિત મુસ્લિમ યુવાનોનો આતંકવાદ તરફનો ઉદય છે.
ઝાકિર નાઈક અને અન્ય જેવા પ્રતિબંધિત કટ્ટરપંથી તત્વોના વધતા પ્રભાવથી માત્ર મુસ્લિમ યુવાનોના ધાર્મિક વર્તન જ નહીં, પરંતુ તેમના સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક જીવન પર પણ અસર પડી છે. ભારતીય રિવાજોનો વિરોધ, બુરખા અને નકાબનો આગ્રહ, શરિયા આધારિત જીવનશૈલીની હિમાયત અને સ્થાનિક પરંપરાઓને બિન-ઈસ્લામિક ગણાવવાની વૃત્તિએ ભારતીય મુસ્લિમોમાં એક નવી માનસિકતા ઉભી કરી છે. ઘણા મુસ્લિમો જે એક સમયે હોળી અને દિવાળી ઉજવવામાં, સાથે રહેવામાં અને સંગીત અને નૃત્ય જેવી કળાઓમાં ભાગ લેવામાં રસ દર્શાવતા હતા તેઓ હવે ધીમે ધીમે અલગ થઈ રહ્યા છે. અરબીકરણની પ્રક્રિયા શાંતિથી ભારતીય ઇસ્લામના સારને બદલી રહી હોય તેવું લાગે છે. આ વલણ નવું નથી, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં, તે સંગઠિત અને વૈચારિક રીતે મજબૂત બન્યું છે. “મૂળ તરફ પાછા ફરો” સૂત્ર, અથવા ઇસ્લામના મૂળ સ્વરૂપમાં પાછા ફરવું, મૂળ રૂપે સામાજિક સુધારાનું પ્રતીક હતું, પરંતુ હવે કટ્ટરપંથી તત્વોએ તેનો ઉપયોગ એક અલગ સાંસ્કૃતિક ઓળખ તરીકે કરવાનું શરૂ કર્યું છે.
કપડાં, ભાષા અને સામાજિક વર્તનને પણ ધાર્મિક સીમાઓ સુધી મર્યાદિત કરીને, એક એવી માનસિકતા ઉભરી રહી છે જે ભારતીય ઇસ્લામની મિશ્ર, સૂફી અને માનવતાવાદી પરંપરાઓ સાથે વિરોધાભાસી છે. પરિણામે, મુસ્લિમ સમાજમાં ઉદાર અને કટ્ટરપંથી પ્રવાહો વચ્ચેનો સંઘર્ષ વધુ ઊંડો બની રહ્યો છે.
જ્યારે ઇસ્લામ ભારતમાં આવ્યો, ત્યારે તેણે તેની ભૂમિ સાથે સંવાદ સ્થાપિત કર્યો અને ભારતીય સંસ્કૃતિને આત્મસાત કરી. સૂફીઓએ આમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી, પ્રેમ, કરુણા અને આત્મીયતા દ્વારા ઇસ્લામને સ્થાનિક જીવનમાં એકીકૃત કર્યો. કટ્ટરપંથી ઇસ્લામિક તત્વો સૂફીવાદ અને હિન્દુ ફિલસૂફી વચ્ચેની ગહન અને આકર્ષક સમાનતાને પચાવી શકતા નથી. એક ઉદાહરણ મન્સુર અલ-હિલ્લાજની ઘોષણા, “અન-અલ-હક” (હું સત્ય છું) છે.
આ ઉપનિષદના મહાકાવ્ય, “અહમ બ્રહ્માસ્મિ” (હું બ્રહ્મ છું) ને પ્રતિબિંબિત કરે છે. મોટાભાગના ભારતીય મુસ્લિમોના પૂર્વજો ઐતિહાસિક અને સામાજિક કારણોસર ધર્માંતરિત થયેલા હિન્દુ હતા. તેમની નસોમાં એ જ ભારતીય રક્ત વહે છે, જેણે આ ભૂમિની વિવિધતા અને સહિષ્ણુતાને પોષી હતી. તેમની સંસ્કૃતિ, રિવાજો અને સામાજિક મૂલ્યો હંમેશા ભારતીય જીવનશૈલીમાં મૂળ રહ્યા છે; ફક્ત તેમની પૂજા પદ્ધતિ અલગ થઈ ગઈ છે. જો કે, હવે, તેમને તેમના ભારતીય મૂળથી કાપી નાખવા અને વિદેશી, ખાસ કરીને આરબ સંસ્કૃતિઓ સાથે ગોઠવવાનો એક સંકલિત પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ઘણા મૌલવીઓ હવે સાઉદી શેખનો પોશાક અપનાવે છે, માથા પર કેફીયા પહેરે છે અને અરબી ઉચ્ચારણમાં બોલે છે, જે દર્શાવે છે કે સાચો મુસ્લિમ તે છે જે અરબ જેવો દેખાય છે. આ વલણ વ્યવસ્થિત સાંસ્કૃતિક અલગતાનું પ્રતીક છે. તાજેતરના વર્ષોમાં, દાવા કાર્યક્રમો દ્વારા ધર્માંતરણ અને સાંસ્કૃતિક અલગતાના અસંખ્ય બનાવો નોંધાયા છે.
મુસ્લિમ સમુદાયમાં મહિલાઓ અને બાળકો પર કટ્ટરપંથી વિચારોના ફેલાવાની સૌથી ગંભીર અને દુઃખદ અસર પડી છે. સમાજના એક ભાગમાં, મહિલાઓ સામે અસમાનતા અને જુલમને ધર્મના સ્વરૂપમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યો છે. શ્રદ્ધાના નામે, સ્ત્રીઓનું મગજ ધોવાઈ રહ્યું છે અને વિવિધ પ્રકારના બુરખા અને બુરખા પહેરવાની પ્રથાને “ધર્મનો આવશ્યક ભાગ” તરીકે વર્ણવવામાં આવી રહી છે. પરિણામ એ છે કે ઘણી મુસ્લિમ સ્ત્રીઓ પણ આ કટ્ટરતાની વાહક બની ગઈ છે. તેઓ સહિયારી સંસ્કૃતિથી અલગ થઈ રહી છે.
