Jaipur,તા.૨૬
ઉત્તર ભારતના બે મુખ્ય રાજ્યો, પંજાબ અને રાજસ્થાન વચ્ચે દાયકાઓ જૂનો જળ વહેંચણી વિવાદ ઉકેલાય તેવા કોઈ સંકેત દેખાતા નથી. પંજાબ સરકારે રાજસ્થાન પાસેથી ?૧.૪૪ લાખ કરોડની પાણીની રોયલ્ટીનો દાવો કર્યા પછી રાજસ્થાન સરકાર આ મામલાને ગંભીરતાથી લઈ રહી હોય તેવું લાગે છે. અહેવાલો અનુસાર, રાજ્ય સરકારે પણ આ મામલો કાનૂની સલાહ માટે દિલ્હી મોકલ્યો છે.
પંજાબ સરકારે પોતાના સત્તાવાર પત્રમાં ૧૯૨૦ના ઐતિહાસિક કરારનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. આ કરાર તત્કાલીન પંજાબ સરકાર, બહાવલપુરના નવાબ (હાલના પાકિસ્તાન) અને બિકાનેરના મહારાજા વચ્ચે થયો હતો.
શરતઃ કરારમાં સતલજ નદીના પાણીને બિકાનેર રાજ્ય (હવે રાજસ્થાનનો ભાગ) માં ટ્રાન્સફર કરવાના બદલામાં રોયલ્ટી નક્કી કરવામાં આવી હતી.
પંજાબનો દલીલઃ પંજાબ દલીલ કરે છે કે સતલજ, રાવી અને બિયાસ નદીઓ તેના ભૌગોલિક પ્રદેશમાંથી વહેતી હોવાથી, ૧૯૨૦ના કરાર મુજબ રોયલ્ટીનો તેનો અધિકાર હજુ પણ કાયદેસર રીતે માન્ય છે.
પંજાબના મુખ્યમંત્રીએ જાહેર મંચ પર આ મુદ્દો ઉઠાવ્યા પછી, રાજસ્થાન સરકાર ઉચ્ચ ચેતવણી પર છે. રાજ્ય સરકારે આ સંવેદનશીલ મામલાને કાનૂની સમીક્ષા માટે દિલ્હી મોકલ્યો છે.
સમગ્ર મુદ્દા પર રાજસ્થાન સરકારનો પોતાનો તર્ક છે. રાજ્યના અધિકારીઓ આ મુજબ માને છેઃ
૧૯૫૫નો કરારઃ સ્વતંત્રતા પછી, ૧૯૫૫માં પાણી વહેંચણી માટે નવા ધોરણો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેનો આધાર તરીકે ઉપયોગ થવો જોઈએ.
કાનૂની માન્યતાઃ સદી જૂના કરારની વર્તમાન બંધારણીય સ્થિતિની તપાસ કરવાની જરૂર છે.
આગળ શું છેઃ પંજાબની માંગણીએ આંતરરાજ્ય સંબંધોમાં તણાવ પેદા કર્યો છે. કાનૂની નિષ્ણાતોના અહેવાલ પછી જ રાજસ્થાન સરકાર તેના આગામી પગલાં નક્કી કરશે.
જો આ વિવાદ વધશે, તો તેની સીધી અસર બંને રાજ્યોના રાજકારણ અને કૃષિ ક્ષેત્રો પર પડી શકે છે. રાજસ્થાન તેને ’બંધ પ્રકરણ’ તરીકે જુએ છે, જ્યારે પંજાબ તેને તેના કુદરતી સંસાધનો પરના અધિકારો માટેની લડાઈ તરીકે જુએ છે. હાલમાં, કેસ ફાઇલો દિલ્હીના નિષ્ણાતો પાસે છે, જેમના અહેવાલ પર ભવિષ્યની કાર્યવાહી નક્કી કરવામાં આવશે.
