શાસ્ત્રી રાજદીપ જોશી વેદાંત રત્ન
આ દિવસે શ્રી કૃષ્ણ ભગવાનને સકકરટેટી ધરાવવાનું મહત્વ છે તે નો મળે તો કેળા ધરાવવા.આસો શુદ અગિયારસ ને ગુરુવાર તા ૨૨ ઓક્ટોબર ના દિવસે અગિયારસ છે પાશાંકુશા એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એકાદશી નું બીજું નામ પાપાંકુશા પણ છેઆ એકાદશીનું વ્રત કરવાથી મનુષ્યના તમામ પાપોનો નાશ થાય છે અને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. ગુરુવારના રોજ એકાદશી નો ઉપવાસ અથવા એકટાણું કરવું .
Pashankusha Ekadashiનું ધાર્મિક મહત્વઃપદ્મ પુરાણ અનુસાર, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે સ્વયં રાજા યુધિષ્ઠિરને આ એકાદશીનું મહાત્મ્ય સમજાવ્યું હતું. ’. પાશાંકુશા બે શબ્દોનો બનેલો છે ’પાપ’ અને ’અંકુશ’ (નિયંત્રણ). એટલે કે, આ વ્રત મનુષ્યની પાપ કરવાની પ્રવૃત્તિઓ પર અંકુશ લગાવે છે. અને માનસિક શાંતિ પણ આપે છેપાપોમાંથી મુક્તિ આ દિવસે સાચા મનથી ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા અને ઉપવાસ કરવાથી જાણતા-અજાણતા થયેલા ઘોર પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે.પુણ્યની પ્રાપ્તિ ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, આ એકાદશીનું વ્રત કરવાથી મળતું ફળ હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞ અને સૂર્યયજ્ઞ કરવા સમાન માનવામાં આવે છે.
પૂજા વિધિ અને નિયમોઃ
વ્રતનો સંકલ્પ આ દિવસે સવારે વહેલા ઉઠી, નિત્ય કર્મ કરી સ્નાન કરીને ભગવાન વિષ્ણુ સામે વ્રતનો સંકલ્પ કરો. આજના દિવસે સુખ શાંતિની પ્રાપ્તિ માટે એકાદશીનું વ્રત કરું છુંભગવાન વિષ્ણુની પૂજા પૂજા સ્થાન પર કૃષ્ણ ભગવાનની અથવા તો વિષ્ણુ ભગવાનની મૂર્તિ અથવા છબી સામે દીવો પ્રગટાવી તુલસીદળ, પીળા ફૂલ અને ફળ અર્પણ કરો. તે ઉપરાંત ભગવાન પાસે દીવો જરૂર કરવો આ દિવસે પીપળાનું પણ પૂજન કરવું આ દિવસે ભગવાનને સકકટેટી ધરાવવાનું મહત્વ વધારે છે તેના મળે તો કેળા અથવા સફરજન ધરાવી શકાય છે
સવારના અથવા સાંજના સમયે એકાદશીની વ્રત કથા સાંભળવી અથવા તો બોલવી બપોરના સૂવું નહીં રાત્રિના બાર વાગ્યા સુધી નું જાગરણ કરવું સાંજના સમયે ભગવાનના કીર્તન કરવાભક્તિ અને સ્મરણ દિવસ દરમિયાન ભગવાનના મંત્રો (જેમ કે ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય) અને વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામનો પાઠ કરવો ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. દાનનું મહત્વ એકાદશીના દિવસે તલ, અનાજ, ગાયોને ઘાસચારો, પાણી, અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું વસ્ત્રદાન દેવું ખૂબ જ શુભ ફળ આપે છે. આ એકાદશી વ્રતથી લોભ, મોહ, માયા અને યમરાજનાં બંધનનો ભય દૂર થાય છે, અને ઉપવાસ કરવાથી સુખની પ્રાપ્તિ થાય છે. તથા સારા આરોગ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે
એકાદશી ની વ્રત કથાઃપૌરાણિક માન્યતા અનુસાર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરને આ વ્રતની જે કથા સંભળાવી હતી તે ટૂંકમાં નીચે મુજબ છે
પ્રાચીન સમયમાં વિંધ્યાચલ પર્વત પર ક્રોધન નામનો એક અત્યંત ક્રૂર અને હિંસક શિકારી (વ્યાધ) રહેતો હતો. તેણે આખી જિંદગી પશુઓનો શિકાર કરવો, લૂંટફાટ અને ખોટા કાર્યો કરવામાં જ વિતાવી હતી, જેના કારણે તેણે અનેક પાપો એકઠા કર્યા હતા.
જ્યારે તેનો અંત સમય નજીક આવ્યો, ત્યારે યમરાજે પોતાના દૂતોને ક્રોધનને લાવવાનો આદેશ આપ્યો. યમદૂતોએ ક્રોધનને જણાવ્યું કે આવતીકાલે તેનો છેલ્લો દિવસ છે અને તેને યમલોક લઈ જવામાં આવશે. આ સાંભળીને ક્રોધન મૃત્યુના ભયથી ધ્રૂજી ઉઠ્યો અને પોતાના પાપોના પ્રાયશ્ચિત માટે વ્યાકુળ થઈ ગયો.તે ભયભીત થઈને તરત જ ગંગા કિનારે આવેલા મહર્ષિ અંગિરાના આશ્રમે પહોંચ્યો અને તેમના ચરણોમાં પડીને પોતાના પાપોમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો માર્ગ પૂછ્યો. ઋષિ અંગિરાએ દયા ખાઈને તેને કહ્યું, ‘‘તું ચિંતા ન કર. આવતીકાલે જ આસો મહિનાના શુક્લ પક્ષની પાપાંકુશા એકાદશી છે. તું શ્રદ્ધાપૂર્વક ભગવાન વિષ્ણુના પદ્મનાભ સ્વરૂપનું પૂજન કર અને આ એકાદશીનું વ્રત રાખ, તારા બધા પાપો નષ્ટ થઈ જશે.‘‘
ક્રોધને ઋષિના કહેવા પ્રમાણે પૂર્ણ વિધિ-વિધાનથી પાપાંકુશા એકાદશીનું વ્રત અને જાગરણ કર્યું. આ વ્રતના પ્રભાવથી તેના તમામ ઘોર પાપોનો નાશ થયો અને યમદૂતો તેને અડ્યા વિના જ પાછા ફર્યા. અંતે ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી તેને મોક્ષ મળ્યો અને તે વૈકુંઠ ધામમાં ગયો.
કથા નો બોધઃઆ વ્રત કથા આપણને શીખવે છે કે મનુષ્યથી જાણે-અજાણે થયેલા પાપો અથવા ખોટા કાર્યોનો સાચા હૃદયથી પશ્ચાતાપ કરવો જોઈએ. જો વ્યક્તિ સાચા મનથી પ્રભુના શરણમાં જાય અને ફરીથી ક્યારેય ખોટા માર્ગૅ ન જવાનો સંકલ્પ કરે, તો ભગવાન તેના પાપો ક્ષમા કરે છે.
