ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે મોટા ફેરફારો પણ તેમની સાથે તોફાનો લાવે છે, પરંતુ જેમ જેમ ધૂળ શાંત થાય છે, તેમ તેમ બધું સ્પષ્ટ અને કાયમી બને છે. બિહારમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા મતદાર યાદીના ખાસ સઘન સુધારણાની અસર પણ કંઈક આવી જ છે. ચૂંટણી લોકશાહીની સ્વચ્છતા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત મતદાર યાદી છે અને જ્યારે બિહારમાં તેને યોગ્ય રાખવા માટે એસઆઇઆર શરૂ કરવામાં આવ્યું ત્યારે એક વિવાદ ઉભો થયો.
કેટલાક પક્ષોએ તેને સીધા લોકશાહી માટે ખતરો ગણાવ્યો હતો, પરંતુ આરોપો અને પ્રતિ-આરોપો, કોર્ટમાં વિશ્લેષણ અને રાજકીય પ્લેટફોર્મ પર આપવામાં આવતા ભાષણો વચ્ચે, હકીકત એ બહાર આવી કે એસઆઇઆર દ્વારા મતદાર યાદીની સંપૂર્ણ તપાસ જરૂરી છે અને ચૂંટણી પંચને આ કેવી રીતે કરવું તે નક્કી કરવાનો અધિકાર છે. આ વિવાદનો એક મોટો ફાયદો એ હતો કે માત્ર બિહારમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશમાં મતદારોને ખબર પડી કે જો તેઓ પોતાનું નામ મતદાર યાદીમાં ઉમેરવા માંગતા હોય તો તેમણે શું કરવું જોઈએ.
તેઓ એ પણ સમજી ગયા કે આ કામ નેતાઓ પર છોડી શકાતું નથી, કારણ કે બિહારમાં રાજકીય પક્ષો તરફથી મળેલા મોટાભાગના પ્રતિનિધિત્વ ફક્ત બીજાઓના નામ કાઢી નાખવા માટે હતા. આ વિવાદથી એ પણ સ્પષ્ટ થયું કે એસઆઇઆર સમગ્ર દેશમાં થવું જોઈએ અને મતદાર યાદી અને મતદાર ઓળખપત્રને ઓટોમેટિક સિસ્ટમ સાથે જોડવાની તૈયારી શરૂ કરવી જોઈએ. આ માટે, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનથી લઈને વિદેશ અને ગૃહ મંત્રાલય સુધી, દરેકને ચૂંટણી પંચને લગતા ડેટા શેર કરવા પડશે.
દેશના વિવિધ ભાગોમાં ૨૦-૨૫ વર્ષના અંતરાલ પર એસઆઇઆરની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. હવે ચૂંટણી પંચે જાહેર કર્યું છે કે એસઆઇઆર દેશમાં એક સાથે કરવામાં આવશે. આ અંગે રાજકીય પક્ષોનો વલણ જોવું રસપ્રદ રહેશે.એસઆઇઆરને રોકવા માટે આ કેસની તાજેતરની સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટમાં જે પ્રકારની દલીલો આપવામાં આવી છે તે જોતાં, એવું માની લેવું જોઈએ કે વિરોધ પક્ષો તેનો વિરોધ કરશે. જોકે હવે આ બંધારણીય પ્રક્રિયાને રોકવાની કોઈની શક્તિ નથી, પરંતુ પારદર્શિતાના આ અભિયાનને ઘણા રાજકીય તોફાનોમાંથી પસાર થવું પડશે.
કોંગ્રેસ સહિત ઘણા વિરોધ પક્ષોએ આરોપ લગાવ્યો કે બિહારમાં એસઆઇઆર પ્રક્રિયામાં ઘણા લોકો, ખાસ કરીને ગરીબોના નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યા છે તે ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક હતું, પરંતુ જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે રાજકીય પક્ષોને તેમના તરફથી એવા લોકોના નામ ઉમેરવાનો પ્રયાસ કરવા કહ્યું જેમના નામ ખોટી રીતે કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે મોટાભાગના અહેવાલો નામો કાઢી નાખવા અંગે આવ્યા.
સૌથી હાસ્યાસ્પદ પરિસ્થિતિ કોંગ્રેસની હતી. પક્ષે દાવો કર્યો હતો કે તેણે ૮૯ લાખ રજૂઆતો રજૂ કરી હતી, પરંતુ બધા નામ કાઢી નાખવાના હતા. તો પછી જો ચૂંટણી પંચે ૬૫ લાખ મૃત, સ્થાનાંતરિત અને અનુત્તરિત લોકોના નામ કાઢી નાખ્યા તો આટલો બધો હોબાળો કેમ? આ લોકશાહી માટે ખતરો કેવી રીતે હતો? વિરોધ પક્ષોનું વલણ હજુ પણ બદલાયું નથી. પશ્ચિમ બંગાળમાં સત્તાધારી તૃણમૂલ કોંગ્રેસ રસ્તો રોકવા માટે તૈયાર છે. એસઆઇઆરની ખરી કસોટી બંગાળમાં થશે.
ધ્યાનમાં રાખો કે છેલ્લા ૧૫-૨૦ વર્ષોમાં, સમગ્ર દેશમાં ચૂંટણી હિંસાનો અંત આવ્યો છે, પરંતુ બંગાળ હજુ પણ એક અપવાદ છે. અહીં ઘુસણખોરોએ ઘણા જિલ્લાઓની વસ્તી વિષયક સ્થિતિ બદલી નાખી છે. ઘણી જગ્યાએ, ચૂંટણીઓ ભારતીય મતદારોના હાથમાંથી નીકળી ગઈ છે અને ઘુસણખોરો દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવી છે. રાજ્યમાં પોલીસ અને અન્ય અધિકારીઓનું પણ જે રીતે રાજકારણ કરવામાં આવ્યું છે તે જોતાં, એસઆઇઆર માટે ખાસ તૈયારીઓ કરવી પડશે. શક્ય છે કે ગૃહ મંત્રાલયે ભૂમિકા ભજવવી પડે. સુપ્રીમ કોર્ટ હસ્તક્ષેપ કરે તો સારું રહેશે. જો બંગાળમાં જીૈંઇ ની પ્રક્રિયાનું કડક પાલન કરવામાં આવે, તો દેશના બાકીના ભાગમાં તેનો માર્ગ સરળ બનશે અને તે ચર્ચા, જે સંકુચિત રાજકીય કારણોસર શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહી છે, તેને પણ રોકી દેવામાં આવશે.
