Dhaka,તા.૩
Bangladeshમાં ફરી એકવાર હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. જ્યારે લોકો મોંઘવારી, વીજળી કટ, ઇંધણ અને ગેસની અછત જેવા મુદ્દાઓ પર સરકાર સામે વિરોધ કરી રહ્યા છે, ત્યારે બાંગ્લાદેશના કપડા ઉદ્યોગના કામદારો તેમના વેતનમાં વધારો કરવાની માંગણી સાથે વિરોધ કરી રહ્યા છે. વાહનોમાં તોડફોડ કરવામાં આવી છે અને મુખ્ય રસ્તાઓ બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે. જોકે, આ વિરોધ પ્રદર્શનોનું એક આશ્ચર્યજનક પાસું એ છે કે જ્યારે વિરોધ પ્રદર્શનો બાંગ્લાદેશી સરકાર વિરુદ્ધ થઈ રહ્યા છે, ત્યારે ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. ૩૦ ઓક્ટોબરના રોજ, ઢાકામાં નેશનલ સિટીઝન પાર્ટી દ્વારા આયોજિત રેલીમાં, “દિલ્હી કે ઢાકા? ઢાકા, ઢાકા” જેવા નારા લગાવવામાં આવ્યા હતા.
જ્યારે પણ બાંગ્લાદેશમાં વિરોધ શરૂ થાય છે, ત્યારે ભારત વિરોધી નિવેદનો અને સૂત્રોચ્ચાર વારંવાર કરવામાં આવે છે. આ પાછળનું એક કારણ બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીના છે, જેમણે ભારતમાં આશ્રય લીધો હતો. હકીકતમાં, જ્યારે લાખો લોકો સરકારને ઉથલાવી પાડવા માટે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા, ત્યારે શેખ હસીનાની સરકાર પડી ગઈ હતી, અને તેમને ભારતમાં આશ્રય લેવો પડ્યો હતો. તે સમયે, શેખ હસીના બાંગ્લાદેશમાં સુરક્ષિત ન હતા, તેથી ભારતે તેમને આશ્રય આપ્યો હતો. ત્યારથી, બાંગ્લાદેશના કેટલાક રાજકીય પક્ષો અને વિદ્યાર્થી સંગઠનો ભારતથી નારાજ થઈ ગયા છે અને હસીનાને રક્ષણ આપવા બદલ ભારતની ટીકા કરી રહ્યા છે. તેઓ એમ પણ માને છે કે શેખ હસીનાને આશ્રય આપીને, ભારતે બાંગ્લાદેશની આંતરિક બાબતોમાં દખલ કરી છે. ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ માં શેખ હસીનાના પાછા ફરવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે, ત્યારે બાંગ્લાદેશી વિરોધીઓ ફરી એકવાર ભારતને ખલનાયક તરીકે દર્શાવવા માટે આ મુદ્દો ઉઠાવી રહ્યા છે.
ભારત અને બાંગ્લાદેશે ૧૯૯૬ માં ૩૦ વર્ષનો ગંગા જળ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરાર હવે ૧૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ સમાપ્ત થવાનો છે. પરિણામે, આ કરાર ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર પાછળનું એક મુખ્ય કારણ છે. ભારત વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવનારાઓ ગંગાના પાણીનો પહેલા કરતા વધુ હિસ્સો મેળવવાની માંગ કરી રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશની રાષ્ટ્રીય નાગરિક પાર્ટીના નેતાઓ નદીના પાણીના મુદ્દાને રાજકીય ચળવળમાં ફેરવી રહ્યા છે. પાર્ટીના કન્વીનર નાહિદ ઇસ્લામે ચેતવણી આપી છે કે જો બાંગ્લાદેશને તેનો પાણીનો હિસ્સો નહીં મળે, તો તેઓ બીજી ફરક્કા માર્ચ કરી શકે છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે જો ભારત પાણી અંગે બાંગ્લાદેશની માંગણીઓ પૂર્ણ નહીં કરે, તો ભારતની પરિવહન સુવિધાઓ પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવશે.
બાંગ્લાદેશના વડા પ્રધાન તારિક રહેમાન ૨૬ ઓક્ટોબરે જાપાનની મુલાકાતે ગયા હતા, જ્યાં જાપાન અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ઔદ્યોગિક અને પરિવહન માળખાને મજબૂત બનાવવાની યોજનાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. કોક્સ બજારમાં માતરબારી ડીપ સી પોર્ટ આનો મુખ્ય ઘટક છે. જાપાન એક અલગ પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ હેઠળ ભારતના સાત ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોને બાંગ્લાદેશ દ્વારા બંગાળની ખાડી સાથે જોડવાની યોજના ધરાવે છે, જે ભારતના ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં વેપારની પહોંચમાં સુધારો કરશે. જો કે, બાંગ્લાદેશના કેટલાક વિપક્ષી નેતાઓ આનો વિરોધ કરી રહ્યા છે અને આ મુદ્દે બાંગ્લાદેશ સરકાર પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે. આ વિપક્ષી નેતાઓ બાંગ્લાદેશ સરકાર પર જોડાણના નામે બાંગ્લાદેશ દ્વારા ભારતને વિશેષ વિશેષાધિકારો આપવાનો પ્રયાસ કરવાનો આરોપ લગાવે છે.
બાંગ્લાદેશના વિરોધ પક્ષો વારંવાર ભારત પર બાંગ્લાદેશના આંતરિક બાબતોમાં દખલ કરવાનો આરોપ લગાવે છે. હકીકતમાં, એક તરફ, બાંગ્લાદેશની સરકાર તેની આર્થિક મુશ્કેલીઓને કારણે વિરોધીઓ દ્વારા હુમલાનો સામનો કરી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ, વિરોધી પક્ષો તેમના રાજકીય હિતોને આગળ વધારવા માટે તેમની પોતાની સરકાર સામેના વિરોધકર્તાઓના દ્વેષને ભારત તરફ વાળી રહ્યા છે. ઉદાહરણ તરીકે, બાંગ્લાદેશનો રેડીમેડ ગાર્મેન્ટ ઉદ્યોગ તેના અર્થતંત્રનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, પરંતુ આ ક્ષેત્રના કામદારો હાલમાં વેતન વધારાની માંગણી સાથે વિરોધ કરી રહ્યા છે. ૨૦૨૩ થી લઘુત્તમ વેતન યથાવત છે. ફુગાવા અને આર્થિક મંદીની વચ્ચે, કામદારોનો અસંતોષ વધી રહ્યો છે. ૩ નવેમ્બર સુધીમાં, ઓછામાં ઓછા ૬૯૦ ગાર્મેન્ટ ફેક્ટરીઓમાં ઉત્પાદન બંધ થઈ ગયું છે. આવા વાતાવરણમાં, બાંગ્લાદેશ સરકાર પર દબાણ સ્વાભાવિક છે. જો કે, કેટલાક રાજકીય નેતાઓ સ્થાનિક અસંતોષને વિદેશી કાવતરાઓ અને ભારતીય દખલગીરી સાથે જોડી રહ્યા છે. આ બાંગ્લાદેશમાં ભારત વિરોધી વાતાવરણ પણ બનાવે છે.
૨૦૨૪ માં શેખ હસીનાની સરકાર પડી ગઈ. ત્યારથી, બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થયા છે. વિદ્યાર્થી ચળવળમાંથી ઉભરી આવેલા ઘણા નેતાઓ પાછળથી નેશનલ સિટિઝન પાર્ટીમાં સંગઠિત થયા. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ની ચૂંટણીઓ પછી,બીએનપીના તારિક રહેમાન વડા પ્રધાન બન્યા, પરંતુ નેશનલ સિટિઝન પાર્ટી અને જમાત-એ-ઇસ્લામી જેવા વિરોધ પક્ષોએ ભારત સાથેના સંબંધોને લઈને સરકાર પર હુમલો કરવાનું ચાલુ રાખ્યું.
એનસીપી નેતા નાહિદ ઇસ્લામે ભારત પર બાંગ્લાદેશની આંતરિક બાબતોમાં દખલ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેઓ પોતાના નફરતભર્યા કાર્યસૂચિમાં જ રોકાયા નહીં, પરંતુ આસામ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં મુસ્લિમો પર કથિત અત્યાચાર અને સરહદી હત્યા જેવા મુદ્દાઓ ઉઠાવીને પોતાના રાજકીય હિતોને આગળ વધારવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો. જોકે, તેઓ આ દાવાઓ માટે ક્યારેય નક્કર પુરાવા આપી શક્યા નહીં.
જ્યારે એ સ્પષ્ટ છે કે બાંગ્લાદેશમાં વિરોધ પક્ષો પોતાના રાજકીય લાભ માટે વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચારનો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે આ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો પર નોંધપાત્ર નકારાત્મક અસર કરે છે, જે ચિંતાનો વિષય છે. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વેપાર, સુરક્ષા, ઉર્જા, પાણીની વહેંચણી અને પ્રાદેશિક જોડાણ જેવા ઘણા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. તેથી, આ નકારાત્મકતા બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો અને વિચારસરણી પર સીધી કે આડકતરી અસર કરી શકે છે.
