New Delhi,તા.૧૭
વાયુસેનાના વડા, એર ચીફ માર્શલ આશુતોષ દિક્ષિતે સોમવારે કહ્યું કે સાચી “આત્મનિર્ભરતા” ફક્ત ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન વિશે નથી, પરંતુ સીધી લડાઇ તૈયારી વિશે છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે ભવિષ્યના કોઈપણ સંઘર્ષમાં, ભારત સોર્સ કોડ, સ્પેરપાર્ટ્સ, દારૂગોળો અથવા એન્જિન માટે વિદેશી શક્તિઓ પર આધાર રાખી શકે નહીં.
નવી દિલ્હીમાં “આત્મનિર્ભરતા અને ભવિષ્યના યુદ્ધો માટે ભારતની તૈયારીમાં તેનું સ્થાન” વિષય પર એએનઆઇ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિટ ૩.૦” ને સંબોધતા વાયુસેનાએ ભવિષ્યના યુદ્ધો માટે ભારતીય વાયુસેનાના વ્યૂહાત્મક સિદ્ધાંત સમજાવ્યું.
તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે યુદ્ધની તૈયારીનું મૂલ્યાંકન ત્રણ મુખ્ય પરિમાણો પર કરવામાં આવશેઃ
૧) લાંબા ગાળાના ઓપરેશન્સ ટકાવી રાખવાની ક્ષમતા
૨) લાંબા ગાળાના યુદ્ધ માટે ઉત્પાદન ઝડપથી વધારવાની ક્ષમતા
૩) યુદ્ધના મેદાનમાં ઝડપથી અનુકૂલન કરવાની ક્ષમતા.
વાયુસેનાના વડા માર્શલ દિક્ષિતે કહ્યું, “નેટવર્ક-કેન્દ્રિત યુદ્ધ પર આધાર રાખતી ભારતીય વાયુસેના માટે, જે પ્રથમ પ્રતિભાવ આપનાર છે, અને હવાઈ શક્તિ દ્વારા વ્યૂહાત્મક અસર બનાવે છે, ’આત્મનિર્ભરતા’ માત્ર એક ઔદ્યોગિક ધ્યેય નથી, પરંતુ એક ઓપરેશનલ આવશ્યકતા છે.” તેમણે વધુમાં કહ્યું, “ભવિષ્યના કોઈપણ સંઘર્ષમાં, સ્પેરપાર્ટ્સ, સોફ્ટવેર, દારૂગોળો અને ડેટા લિંક્સની આપણી પહોંચ અન્ય લોકો દ્વારા લેવામાં આવેલા નિર્ણયો પર આધારિત ન હોવી જોઈએ.”
ાયુસેનાના વડા માર્શલ દિક્ષિતે પશ્ચિમ એશિયા અને યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોનો ઉલ્લેખ કરીને સમજાવ્યું કે આધુનિક યુદ્ધ ત્રણ મહત્વપૂર્ણ મોરચે સૈન્યની ઔદ્યોગિક કરોડરજ્જુનું પરીક્ષણ કેવી રીતે કરે છે.
શું આપણા સંરક્ષણ ઉદ્યોગ પણ હની ટ્રેપનો શિકાર બની શકે છે અને તેનો સામનો કેવી રીતે કરવો તે પ્રશ્નના જવાબમાં, એર ચીફ માર્શલ આશુતોષ દીક્ષિત કહે છે, “આ ફક્ત હની ટ્રેપ વિશે નથી. તે ખરેખર સાયબર જાસૂસીનો કેસ છે. આજકાલ, સાયબર માધ્યમો અને અન્ય ઘણી પદ્ધતિઓ દ્વારા જાસૂસી કરવામાં આવે છે, જે લોકોને લલચાવે છે. હની ટ્રેપ આ પરિસ્થિતિનું એક પાસું છે. મલ્ટી-લેવલ માર્કેટિંગ અને લોન કૌભાંડો જેવા અન્ય પરિબળો પણ સક્રિય છે. તેથી, અમે આથી સંપૂર્ણપણે વાકેફ છીએ. અમે તેનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છીએ અને તેને નિયંત્રિત કરવા માટે વ્યવસ્થિત પ્રયાસો કરી રહ્યા છીએ. અમારા નેટવર્ક્સ હવાથી બંધ છે, જેના કારણે તેઓ સાયબર હુમલાઓ માટે અગમ્ય બની ગયા છે. પરિણામે, આંતરિક જોખમો ઉભરી રહ્યા છે. અમે આથી વાકેફ છીએ. અમે ચોક્કસ તકનીકી અને સંસ્થાકીય પગલાં અમલમાં મૂક્યા છે.” આમાં જાહેર ક્ષેત્ર અને ડ્ઢઇર્ડ્ઢં પ્રયોગશાળાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. ખાનગી ક્ષેત્ર માટે કેટલીક વ્યવસ્થાઓ પણ છે. અમે જાગૃતિ ફેલાવી રહ્યા છીએ અને યોગ્ય સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરવા અંગે સલાહ આપી રહ્યા છીએ. અમારી પાસે એક એજન્સી છે જે ખાનગી ક્ષેત્રના કર્મચારીઓને તેમના નેટવર્કનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે અંગે સલાહ આપે છે. જો તેઓ ફક્ત તે સલાહનું પાલન કરે છે, તો મને લાગે છે કે આપણે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં સુરક્ષિત રહીશું.
ભાવિ યુદ્ધો માટે ભારતીય વાયુસેનાના “વાયુ” વિઝન હેઠળ યુદ્ધ માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર રહેવા માટે “આત્મનિર્ભરતા” ને પાયો ગણાવતા, એર ચીફ માર્શલ આશુતોષ દિક્ષિતે જણાવ્યું હતું કે “આત્મનિર્ભરતા” એ ભવિષ્યના યુદ્ધો માટે ભારતીય વાયુસેનાનો મુખ્ય મંત્ર છે. “ઓપરેશન સિંદૂર” નું ઉદાહરણ આપતા તેમણે સમજાવ્યું કે ત્રણેય સેવાઓ અને સ્વદેશી શસ્ત્રો વચ્ચે ઉત્તમ સંકલન દ્વારા શું પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
તેમણે કહ્યું, “ઓપરેશન સિંદૂર બતાવે છે કે દળો વચ્ચે પરસ્પર સંકલન દ્વારા શું પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. આપણી ઇન્ટિગ્રેટેડ એર કમાન્ડ એન્ડ કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને આર્મીની આકાશ તીર (એર સ્ટીયરિંગ) સિસ્ટમે સંયુક્ત રીતે એક સામાન્ય હવાઈ ચિત્ર બનાવ્યું. આકાશ અને બ્રહ્મોસ જેવી ભારતીય સિસ્ટમોએ અપવાદરૂપે સારું પ્રદર્શન કર્યું. કોઈ બીજાની ટેકનોલોજી અથવા ક્ષમતાઓ પર આધાર રાખીને આ પ્રાપ્ત કરી શકાતું નથી.
“ભવિષ્યના યુદ્ધોની તૈયારીમાં આત્મનિર્ભરતા” નો ઉલ્લેખ કરતા, એર ચીફ માર્શલે ત્રણ પરિમાણોની રૂપરેખા આપી જેના દ્વારા ભારતની લશ્કરી તૈયારીનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશેઃ નિયંત્રણ, ટકાઉપણું અને બદલાતી પરિસ્થિતિઓમાં ઝડપથી અનુકૂલન કરવાની ક્ષમતા. તેમણે સ્થાનિક ઉદ્યોગોને ફક્ત માલ વેચતા વિક્રેતાઓને બદલે સંરક્ષણ પ્રણાલીઓના સહ-વિકાસકર્તા બનવા પણ વિનંતી કરી.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધનો ઉલ્લેખ કરતા, તેમણે નિર્દેશ કર્યો કે રશિયાએ જુલાઈ ૨૦૨૫ માં એક જ રાતમાં ૭૦૦ થી વધુ ડ્રોન લોન્ચ કર્યા, જ્યારે યુક્રેને તેમ કર્યું નહીં. ભારતે ગયા વર્ષે ઓછામાં ઓછા ૪ મિલિયન ડ્રોનનું ઉત્પાદન કર્યું હતું અને આ વર્ષે ૭ મિલિયન ડ્રોનનું ઉત્પાદન કરવાની યોજના છે. વિદેશી સપ્લાયર્સ પોતાના સંકટને પ્રાથમિકતા આપશે, તેથી ભારતની તૈયારી સ્થાનિક ઉત્પાદન લાઇન પર આધારિત હોવી જોઈએ જે ઉત્પાદન વધારી શકે.

