વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ એ અત્યાર સુધીની ૧૬મી અને સ્વતંત્રતા પછીની ૮મી વસ્તી ગણતરી હશે. વસ્તી ગણતરી એક કેન્દ્રીય વિષય છે
પ્રથમ તબક્કામાં ઘરોની યાદી અને ઘરોની ગણતરી હશે. તે એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે
New Delhi,તા.૧૨
કેબિનેટે શુક્રવારે ત્રણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયોને મંજૂરી આપી. કેબિનેટે વસ્તી ગણતરી માટે ૧૧,૭૧૮ કરોડના બજેટને મંજૂરી આપી. કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે કોલસા જોડાણ નીતિમાં સુધારો કરવા માટે કોલસેતુ નીતિને પણ મંજૂરી આપી. સરકારે ૨૦૨૫ કોપરા સિઝન માટે લઘુત્તમ ટેકાના ભાવને પણ નીતિગત મંજૂરી આપી.
મંત્રીમંડળની બેઠક પછી, કેન્દ્રીય મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ૨૦૨૭ ની વસ્તી ગણતરી વિશે માહિતી આપી. કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે તે વિશ્વની સૌથી મોટી વહીવટી અને આંકડાકીય કવાયત હશે. વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ એ અત્યાર સુધીની ૧૬મી અને સ્વતંત્રતા પછીની ૮મી વસ્તી ગણતરી હશે. વસ્તી ગણતરી એક કેન્દ્રીય વિષય છે.
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું કે દેશની વસ્તી ગણતરી વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, ૧૯૪૮ અને વસ્તી ગણતરી નિયમો, ૧૯૯૦ હેઠળ કરવામાં આવે છે. છેલ્લી વસ્તી ગણતરી ૨૦૧૧ માં કરવામાં આવી હતી. કોવિડ-૧૯ રોગચાળાને કારણે ૨૦૨૧ ની વસ્તી ગણતરી હાથ ધરી શકાઈ નથી. અગાઉ, વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ માટે ગેઝેટ સૂચના ૧૬ જૂન, ૨૦૨૫ ના રોજ જારી કરવામાં આવી હતી. વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ નો અંદાજિત ખર્ચ ૧૧,૭૧૮ કરોડ હશે.
કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વસ્તી ગણતરી માટે સંદર્ભ તારીખ ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ ના રોજ ૦૦ઃ૦૦ કલાક હશે. બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારો માટે, આ તારીખ ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ ૦૦ઃ૦૦ કલાક હશે. વૈષ્ણવે જણાવ્યું હતું કે, “જનગણના ૨૦૨૭ બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં ઘરોની યાદી અને ઘરોની ગણતરી હશે. તે એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે. બીજો તબક્કો વસ્તી ગણતરી હશે. તે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ માં શરૂ થશે. બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારોમાં, તે સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ માં શરૂ થશે.
કેબિનેટના નિર્ણયોનો ખુલાસો કરતા, કેન્દ્રીય મંત્રીએ માહિતી આપી હતી કે ૨૦૨૭ ની વસ્તી ગણતરીમાં જાતિ ગણતરીનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ વખતે, સ્વ-ગણતરીનો વિકલ્પ પણ આપવામાં આવશે. સેવા તરીકે વસ્તી ગણતરી વિવિધ મંત્રાલયો/રાજ્ય સરકારો અને અન્ય હિસ્સેદારોને ડેટા પ્રદાન કરશે. ડેશબોર્ડ જેવી સુવિધાઓ સાથે વપરાશકર્તા-મૈત્રીપૂર્ણ, મશીન-વાંચી શકાય તેવું અને કાર્યક્ષમ ફોર્મેટ. વસ્તી ગણતરી દરમિયાન, રાષ્ટ્રવ્યાપી જાગૃતિ, સમાવિષ્ટ ભાગીદારી, છેલ્લા માઇલની ભાગીદારી અને ગ્રાઉન્ડ ઓપરેશન્સને ટેકો આપવા માટે એક લક્ષિત અને વ્યાપક પ્રચાર ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવશે. આ કાર્યમાં આશરે ૩૦ લાખ ગ્રાઉન્ડ વર્કર્સ સામેલ થશે અને ૧.૦૨ કરોડ માનવ-દિવસ રોજગાર ઉત્પન્ન થશે.” આ વર્ષે, વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કો ઘર-યાદી અને રહેઠાણ ગણતરીનો હશે, જે એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ સુધી ચાલશે. વસ્તી ગણતરીનો બીજો તબક્કો ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ માં હાથ ધરવામાં આવશે. જોકે, જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારો લદ્દાખમાં, વસ્તી ગણતરી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ માં હાથ ધરવામાં આવશે.
નીતિ નિર્માણ અને વહીવટી જરૂરિયાતો માટે અપ-ટુ-ડેટ, માઇક્રો-લેવલ ડેટા ઉપલબ્ધ રહેશે. ઘરગથ્થુ ઘરગથ્થુ યાદી અને વસ્તી ગણતરી માટે અલગ ફોર્મ ભરવા માટે દરેક ઘરની મુલાકાત લેશે. રાજ્ય સરકારો દ્વારા નિયુક્ત સરકારી શિક્ષકો સામાન્ય રીતે આ કાર્ય કરશે. વધુમાં, પેટા-જિલ્લા, જિલ્લા અને રાજ્ય સ્તરે અધિકારીઓ તૈનાત કરવામાં આવશે.
આ વખતે વસ્તી ગણતરી માટે ઘણી નવી પહેલ અને ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. જેમાં વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ દેશની પ્રથમ સંપૂર્ણ ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી હશે. ડેટા કલેક્શન મોબાઇલ એપ દ્વારા કરવામાં આવશે.સીએમએમએસ પોર્ટલ સમગ્ર પ્રક્રિયાનું રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ કરવાની મંજૂરી આપશે.એચએલબી ક્રિએટર નામની વેબ મેપ એપ ચાર્જ અધિકારીઓ માટે નવી સુવિધાઓ લાવશે. ડિજિટલ કામગીરી માટે મજબૂત સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે. મહત્તમ ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાષ્ટ્રવ્યાપી જાગૃતિ અભિયાન શરૂ કરવામાં આવશે. સુપરવાઇઝર, માસ્ટર ટ્રેનર્સ અને જિલ્લા/રાજ્ય સ્તરના અધિકારીઓ સહિત આશરે ૩ મિલિયન ગણતરીકારો આ કાર્યમાં રોકાયેલા રહેશે. બધાને તેમની વધારાની ફરજો માટે માનદ વેતન મળશે.
આ વસ્તી ગણતરી દેશની ૧૬મી અને સ્વતંત્રતા પછીની ૮મી વસ્તી ગણતરી હશે. તે આવાસ, સુવિધાઓ, ભાષા, ધર્મ, અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિ સાક્ષરતા, આર્થિક પ્રવૃત્તિ, સ્થળાંતર અને પ્રજનનક્ષમતા જેવા અસંખ્ય ઝીણામાં વહેંચાયેલા પરિમાણો પર પ્રાથમિક ડેટા પ્રદાન કરશે. વસ્તી ગણતરી ૧૯૪૮ના વસ્તી ગણતરી કાયદા અને ૧૯૯૦ના વસ્તી ગણતરી નિયમો હેઠળ હાથ ધરવામાં આવે છે. આ ડેટા વિકાસ યોજનાઓ, ચૂંટણી સીમાંકન અને સામાજિક ન્યાય માટે મહત્વપૂર્ણ છે. સરકાર કહે છે કે આ ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી માત્ર ઝડપી જ નહીં પણ વધુ સચોટ અને પારદર્શક પણ હશે.
કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે ’કોલસા જોડાણ નીતિમાં સુધારાઃ કોલસેટુ’ માટેની નીતિને પણ મંજૂરી આપી છે. વૈષ્ણવે કહ્યું, “ભારત કોલસાની સ્વનિર્ભરતા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ૨૦૨૦ માં વાણિજ્યિક કોલસા ખાણકામ શરૂ થયું, જેનાથી સ્થાનિક કોલસાની ઉપલબ્ધતામાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો. ૨૦૨૪-૨૫ માં ભારત પહેલી વાર એક જ વર્ષમાં ૧ અબજ ટન કોલસા ઉત્પાદનને વટાવી જશે. ૨૦૨૪-૨૫ માં કુલ ઉત્પાદન ૧.૦૪૮ અબજ ટન હતું. વપરાશના ટકાવારી તરીકે આયાત સતત ઘટી રહી છે. ૨૦૨૪-૨૫ માં આયાતમાં ૭.૯% નો ઘટાડો થયો, જેના પરિણામે આશરે ?૬૦,૭૦૦ કરોડની વિદેશી હૂંડિયામણ બચત થઈ. રેલ-કોલસા ભાગીદારી વિશે બોલતા, કેન્દ્રીય મંત્રીએ કહ્યું કે ગયા વર્ષે રેલ્વે દ્વારા ૮૨૩ મિલિયન ટન કોલસાનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું હતું. સ્થાનિક પાવર પ્લાન્ટમાં કોલસાનો ભંડાર રેકોર્ડ ઊંચા સ્તરે છે.
કોલસા જોડાણ નીતિમાં સુધારાઃ વર્તમાન નીતિ હેઠળ, કોલસો ફક્ત સિમેન્ટ, સ્ટીલ, સ્પોન્જ આયર્ન અને એલ્યુમિનિયમ ક્ષેત્રો જેવા અંતિમ વપરાશકર્તાઓને હરાજી દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવે છે. ભારતમાં હવે પૂરતું સ્થાનિક ઉત્પાદન છે. મંત્રીમંડળે આજે સુધારાઓને મંજૂરી આપી. આ ૨૦૧૬ ની નીતિ હેઠળ કોલસેટુ નામની નવી વિન્ડો હેઠળ સુધારા થશે. આ જોડાણ યોજના કોલસાના સીમલેસ, કાર્યક્ષમ અને પારદર્શક ઉપયોગને સુનિશ્ચિત કરવા માટે રચાયેલ છે.
સુધારાઓ હેઠળ, કોઈપણ ઔદ્યોગિક ઉપયોગ અને નિકાસ માટે હરાજી દ્વારા કોલસા જોડાણો પૂરા પાડી શકાય છે. કોલસેટુમાં સુધારાઓ સાથે, કોઈપણ સ્થાનિક ખરીદનાર કેન જોડાણો હરાજીમાં ભાગ લઈ શકે છે. કોલસાનો ઉપયોગ સ્વ-વપરાશ, નિકાસ અથવા કોલસા ધોવા જેવા કોઈપણ અન્ય હેતુ માટે, કોઈપણ અંતિમ ઉપયોગ પ્રતિબંધો વિના કરી શકાય છે. કોલસા જોડાણ ધારકો વોલ્યુમના ૫૦% સુધી નિકાસ કરી શકે છે. બળતણ પુરવઠા કરારો મહત્તમ ૧૫ વર્ષ માટે માન્ય રહેશે. જૂથ કંપનીઓ વચ્ચે કોલસા જોડાણોનો લવચીક ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. હાલના અંતિમ વપરાશકર્તાઓ પર પ્રતિકૂળ અસર થશે નહીં; તેઓ નવી વિંડો હેઠળ પણ ભાગ લઈ શકે છે.
