Washington,તા.૨૯
યુએસ અને ઈરાન ફરી એકવાર એકબીજા પર હુમલા બંધ કરવા સંમત થયા છે. તાજેતરના ઘાતક લશ્કરી હુમલાઓ બાદ, બંને પક્ષોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ કતારની રાજધાની દોહામાં શાંતિ કરારને બચાવવા માટે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક કરશે. વોશિંગ્ટન અને તેહરાન દ્વારા વચગાળાના યુદ્ધવિરામ કરારની જાહેરાત કર્યાના ૧૧ દિવસ પછી જ આ ઘટના બની છે. તાજેતરના દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચે થયેલા હુમલાઓને કારણે આ કરાર તૂટી જવાની ધમકી આપવામાં આવી હતી.
આ કરારમાં સૌથી મોટો અવરોધ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના માર્ગને લગતો છે. પ્રારંભિક કરાર હેઠળ, ઈરાને આ જળમાર્ગ દ્વારા વાણિજ્યિક જહાજોના સુરક્ષિત માર્ગને સુનિશ્ચિત કરવાનું વચન આપ્યું હતું. બદલામાં, અમેરિકા ઈરાની બંદરો પરનો નૌકાદળ નાકાબંધી હટાવવા સંમત થયું. ગયા અઠવાડિયે, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં એક બેઠકમાં યુએસ સૈન્ય અને ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ વચ્ચે સીધી લશ્કરી હોટલાઇન સ્થાપિત કરવા સંમત થયું હતું, પરંતુ તે હજુ સુધી કાર્યરત થયું નથી. દરમિયાન, ઈરાને માંગ કરી હતી કે આ જળમાર્ગને પાર કરતા જહાજો ઈરાની અધિકારીઓ સાથે સીધા સંકલન કરે, જેને અમેરિકાએ મૂળ કરારનું ઉલ્લંઘન માન્યું.
આ યુદ્ધવિરામ પહેલાં, બંને દેશોએ ભારે લશ્કરી મુકાબલો જોયો. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વાણિજ્યિક જહાજો પરના હુમલાઓના જવાબમાં અમેરિકાએ ઈરાનની મિસાઈલ, ડ્રોન માળખાગત સુવિધાઓ અને દરિયાકાંઠાના રડાર સુવિધાઓ પર બોમ્બમારો કર્યો. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડે જણાવ્યું હતું કે ઈરાનને તક આપવામાં આવી હતી પરંતુ તેમણે કરારનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું.
જવાબમાં, ઈરાનના ૈંઇય્ઝ્ર એ કુવૈત અને બહેરીનમાં યુએસ લશ્કરી થાણાઓ પર મિસાઇલો અને ડ્રોન છોડ્યા. કુવૈતે હવામાં બે બેલિસ્ટિક મિસાઇલો તોડી પાડી, જ્યારે બહેરીને નજીવા નુકસાનની જાણ કરી. જોકે, કોઈ યુએસ લશ્કરી જાનહાનિના અહેવાલ નથી.
તણાવ વચ્ચે, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર ઈરાનને કડક ચેતવણી આપી. ટ્રમ્પે લખ્યું, “એવો સમય આવી શકે છે જ્યારે આપણે હવે વિવેકબુદ્ધિનો ઉપયોગ કરવાની સ્થિતિમાં નહીં રહીએ અને આપણે જે સફળતાપૂર્વક શરૂ કર્યું છે તે લશ્કરી રીતે પૂર્ણ કરવા માટે ફરજ પાડવામાં આવશે. જો આવું થાય, તો ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાનનું અસ્તિત્વ ખતમ થઈ જશે!”
પ્રાદેશિક રાજકારણે પણ કરારને જટિલ બનાવ્યો છે. યુદ્ધવિરામ છતાં ઇઝરાયલે દક્ષિણ લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહના સ્થાનો પર હુમલો કર્યો. ઈરાની વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ દલીલ કરી હતી કે યુએસ-ઈરાન કરાર હેઠળ લેબનોન સહિત તમામ મોરચે લડાઈ બંધ થવી જોઈતી હતી. તેમણે આ માટે યુએસને દોષી ઠેરવ્યું. વધુમાં, ગાઝામાં ચાલી રહેલા લશ્કરી કાર્યવાહીને કારણે તણાવ ઊંચો રહે છે.
દોહામાં આ કટોકટીની બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના પરમાણુ કાર્યક્રમ ઉપરાંત, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં શિપિંગ અંગેના વિવાદનો ઉકેલ લાવવાનો છે. યુએસ ટેકનિકલ ટીમનું નેતૃત્વ નિક સ્ટુઅર્ટ કરશે. આ બેઠક નક્કી કરશે કે શાંતિ કરાર ટકી રહેશે કે બંને દેશો ફરીથી યુદ્ધની અણી પર હશે. હાલ પૂરતું, બંને પક્ષોએ રાજદ્વારીને બીજી તક આપી છે.
