China, તા. 28
ચીને તેનાં મહત્વાકાંક્ષી ‘કૃત્રિમ સૂર્ય’ પ્રોજેક્ટ માટે દુનિયાનું સૌથી મોટું અને શક્તિશાળી સુપર કંડક્ટિંગ ફ્યુઝન મેગ્નેટ તૈયાર કરી લીધું છે. ચાઇનીઝ એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસના ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ પ્લાઝ્મા ફિઝિક્સ દ્વારા વિકસિત આ ડી-આકારનું વિશાળ મેગ્નેટ 21 મીટર લાંબું, 12 મીટર પહોળું છે અને તેનું વજન 582 ટન છે. આ ઉપલબ્ધિથી ચીન સ્વચ્છ અને કાર્બન-મુક્ત ઊર્જા ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રેસર બન્યું છે.
કૃત્રિમ સૂર્ય એ વાસ્તવિક સૂર્યની જેમ જ કામ કરતું ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન રિએક્ટર છે, જે 100 મિલિયન ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ તાપમાને હાઇડ્રોજન અણુઓને ભેગા કરીને વિશાળ માત્રામાં ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે. આ વિશાળ મેગ્નેટનું મુખ્ય કામ રિએક્ટરની અંદર 100 મિલિયન ડિગ્રી તાપમાન ધરાવતાં ‘પ્લાઝ્મા’ નામનાં અત્યંત ગરમ વાયુને રિએક્ટરની દીવાલોને સ્પર્શ્યા વગર મજબૂત ચુંબકીય ક્ષેત્ર દ્વારા સુરક્ષિત રીતે જકડી રાખવાનું છે.
ખાસ વાત એ છે કે આ મેગ્નેટ અને તેની સાથે જોડાયેલી સેન્ટ્રલ સોલેનોઇડ કોઇલ સંપૂર્ણપણે સ્વદેશી સામગ્રી અને ટેકનોલોજીથી બનાવવામાં આવી છે, જેનાથી વિદેશી સપ્લાયર્સ પરની નિર્ભરતા સમાપ્ત થઈ છે. આ મેગ્નેટ અત્યંત ઠંડા તાપમાને પણ 60 વર્ષ સુધી સતત અને સુરક્ષિત રીતે કામ કરી શકે તેવી અદભુત એન્જિનિયરિંગ ક્ષમતા ધરાવે છે, જેમાં ઊર્જાના નુકસાન વગર ભારે વીજ પ્રવાહ વહી શકે છે.
ચીનનો આ મોટો સફળ પ્રયોગ 2030 સુધીમાં વ્યાપારી ધોરણે ફ્યુઝન પાવરથી વીજળી ઉત્પન્ન કરવાના તેના રોડમેપનો મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે. જો કે, રિએક્ટરનું સંપૂર્ણ એસેમ્બલીંગ અને તે ખપત કરતાં વધુ ઊર્જા પેદા કરી શકે છે કે નહીં તે સાબિત કરવા જેવા મોટા પડકારો હજુ સામે છે, છતાં આ ટેકનોલોજી ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક વીજળી ઉત્પાદનનું ચિત્ર બદલી શકે છે.
