Mumbai,તા.૨૬
સોમી, જે છેલ્લા ૨૦ વર્ષથી મહિલાઓ સાથે કામ કરી રહી છે, તેણે મહિલાઓને હિંસા અને અસુરક્ષામાંથી પસાર થતી જોઈ છે. તેણી માને છે કે સાચી સમાનતા ફક્ત વાતો કરવાથી નહીં, પરંતુ સિસ્ટમ અને વિચારસરણીમાં પરિવર્તનથી આવશે.
સોમી કહે છે, ’આપણે વધુ બોલી રહ્યા છીએ, અને તે જરૂરી છે. ભૂતકાળમાં, મૌન સામાન્ય હતું, અને મૌન દુર્વ્યવહાર કરનારાઓને સુરક્ષિત રાખતું હતું. પરંતુ બોલવું અને પરિવર્તન એક જ વસ્તુ નથી.વાસ્તવિક પરિવર્તન કોર્ટમાં, પોલીસના પ્રતિભાવમાં, પરિવારોની માનસિકતામાં અને શું સ્ત્રી પોતાનું આખું જીવન બરબાદ કર્યા વિના સંબંધમાંથી બહાર નીકળી શકે છે તે જોવા મળશે.’
સોમીના મતે, મુશ્કેલીમાં મુકાયેલી મહિલાઓ માટે સમયસર મદદ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેણી કહે છે, ’જ્યારે કોઈ સ્ત્રી જોખમમાં હોય છે, ત્યારે સિસ્ટમ ખૂબ જ ધીમે ધીમે આગળ વધે છે. સુરક્ષા આદેશ મેળવવામાં સમય લાગે છે. આશ્રયસ્થાનોમાં કોઈ જગ્યા નથી.’ જ્યારે સ્ત્રી ભયમાં જીવતી રહે છે ત્યારે કાનૂની પ્રક્રિયા ચાલુ રહે છે.
જો હું ફક્ત એક જ વસ્તુ બદલી શકું, તો તે એ છે કે જે મહિલાઓ ખરેખર જોખમમાં છે તેમને શક્ય તેટલી ઝડપથી સલામત સ્થળે લઈ જવામાં આવે. જ્યારે આજે રાત્રે પણ કોઈ સુરક્ષિત નથી, ત્યારે બાકીનું બધું પાછળ રહી જાય છે.
’સ્ત્રીને સૌથી વધુ જેની જરૂર છે તે છે ફરીથી પોતાના અવાજ પર વિશ્વાસ કરવાનું શીખવું. પૈસા મદદ કરે છે. શિક્ષણ દરવાજા ખોલે છે. કાનૂની મદદ જીવન બચાવી શકે છે. પરંતુ મેં એવી સ્ત્રીઓ પણ જોઈ છે જેમની પાસે ત્રણેય હતી અને તેઓ હજુ પણ ભય, શરમ અથવા મંજૂરીની જરૂરિયાત દ્વારા કેદ અનુભવતી હતી.’
મેં એવી સ્ત્રીઓ પણ જોઈ છે જેમની પાસે લગભગ કંઈ નહોતું, પરંતુ તેઓએ સ્વતંત્રતા પ્રાપ્ત કરી કારણ કે તેઓ આખરે માનતા હતા કે તેઓ સલામતી અને આદરને પાત્ર છે. સૌથી ઊંડું કામ આપણી અંદર જ થાય છે.
સોમી સમાનતા વિશે બીજો એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ઉઠાવે છે. તેમના મતે, મહિલા સમાનતાનો અર્થ એ નથી કે દરેક પરિસ્થિતિમાં સ્ત્રીઓ સાચી અને પુરુષો ખોટા હોય તેવું માની લેવું.
’મેં સ્ત્રીઓને મદદ કરતી વખતે હજારો મહિલાઓ સાથે કામ કર્યું છે. મને સૌથી વધુ ચિંતા એ છે કે સમાનતાનો અર્થ ઘણીવાર એ રીતે કરવામાં આવે છે કે સ્ત્રીઓ હંમેશા પીડિત હોય છે અને પુરુષો હંમેશા સમસ્યા હોય છે. આપણે માણસ છીએ અને આપણી અંદર ઘણા સ્તરો છે. કોઈ પણ સંપૂર્ણપણે સારું કે સંપૂર્ણપણે ખરાબ નથી.
સાચી સમાનતા સરળ નથી. જો આપણે ફક્ત સ્ત્રીઓને પીડિત અને પુરુષોને જુલમી તરીકે વિચારીએ, તો આપણે સત્ય જોવાનું બંધ કરી દઈશું. હું ઘણી બધી તૂટેલી સ્ત્રીઓ સાથે બેઠી છું કે હું તેમના દુર્વ્યવહારના સત્યને ક્યારેય નકારી શકતી નથી. પરંતુ મેં એટલું બધું પણ જોયું છે કે હું સમજું છું કે માણસ ફક્ત એક વસ્તુ નથી.
સોમીના મતે, સમાનતાનો અર્થ એ નથી કે એક પક્ષ હંમેશા સાચો હોય તેવું માની લેવું. “જો આપણે ખરેખર સમાનતામાં માનીએ છીએ, અને હું પણ માનું છું, તો આપણે એ પણ સ્વીકારવું જોઈએ કે સ્ત્રીઓ ચાલાક, ચાલાક અને નુકસાનકારક પણ હોઈ શકે છે. આપણે ભારતમાં ખોટા આરોપોમાં વધારો જોયો છે. આવા કિસ્સાઓ દરેકને નુકસાન પહોંચાડે છે.
