New Delhi,તા.૧૫
ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર એસવાય કુરૈશીએ ચાલુ સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (એસઆઈઆર) પ્રક્રિયા અંગે ચૂંટણી પંચની ટીકા કરી છે. તેમણે કહ્યું કે જીૈંઇ પ્રક્રિયા મતદાર યાદીમાંથી નામો દૂર કરવા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને લોકશાહીને નુકસાન પહોંચાડે છે. તેમણે કહ્યું કે જીૈંઇ એ મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણીઓની પ્રક્રિયાને અસર કરી છે.
તેમના નવા પુસ્તક, “ઇન્ડિયા એન્ડ આઇઃ અ હન્ડ્રેડ મેમોરીઝ, નોટ અ મેમોઇર” ના વિમોચન પહેલા કુરેશીએ કહ્યું કે વર્તમાન એસઆઇઆર પ્રક્રિયા મતદાર યાદીમાંથી નામો દૂર કરવા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જાણે કે ચૂંટણી પંચને વધુ નામો દૂર કરવા બદલ પુરસ્કાર આપવામાં આવશે. કુરેશીએ કહ્યું કે મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવવી એ બંધારણીય અધિકાર છે, પરંતુ એવી પરિસ્થિતિ બનાવવામાં આવી રહી છે કે જાણે ચૂંટણી પંચ લોકોને ઇનામ તરીકે આ સુવિધા આપી રહ્યું હોય.
કુરેશીએ કહ્યું, એસઆઇઆર પ્રક્રિયા મોટે ભાગે નામો દૂર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. એવું લાગે છે કે શક્ય તેટલા લોકોને દૂર કરવા એનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બની ગયો છે.” તેમના કાર્યકાળના ઉદાહરણો આપતા, તેમણે કહ્યું કે અગાઉ, ચૂંટણી અધિકારીઓને નાની ભૂલોને અવગણવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી જેથી કોઈ પણ મતદાર યાદીમાંથી બાકાત ન રહે. કુરેશીએ કહ્યું, “હવે ધ્યાન એ વાત પર છે કે કેટલા લોકોને બાકાત રાખવા જોઈએ, કારણ કે મહત્તમ સંખ્યામાં નામો દૂર કરવાથી પોઈન્ટ મળશે. કરોડો લોકોને બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.” કુરેશીએ ૩૦ જુલાઈ, ૨૦૧૦ થી ૧૦ જૂન, ૨૦૧૨ સુધી ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર તરીકે સેવા આપી હતી.
બિહારનું ઉદાહરણ આપતા તેમણે કહ્યું કે ૨૦૦૨-૦૩માં છેલ્લી સંપૂર્ણ સમીક્ષા પછી, એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે સંપૂર્ણ સમીક્ષા હવે જરૂરી નથી કારણ કે મતદાર યાદીઓનું કોમ્પ્યુટરાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે જો કોઈ નવો મતદાર ઉમેરવાની જરૂર હોય, તો બૂથ-સ્તરીય અધિકારી ફોર્મ-૬ પ્રદાન કરે છે, અને પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી નામ ઉમેરવામાં આવે છે. દરમિયાન, મૃત વ્યક્તિ અથવા સ્થળાંતર કરનાર મતદારનું નામ દૂર કરવા માટે ફોર્મ-૭ ભરવામાં આવે છે. કુરેશીએ કહ્યું કે આ પ્રક્રિયા સ્થળ પર જ પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.
ગેરકાયદેસર ઇમિગ્રન્ટ્સને ઓળખવા માટે બિહારમાં શરૂ કરાયેલા એસઆઇઆર અભિયાનનો ઉલ્લેખ કરતા કુરેશીએ પ્રશ્ન કર્યો કે આશરે ૮૦ મિલિયન લોકોને હેરાન કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ચૂંટણી પંચે હજુ સુધી કેટલા વિદેશી નાગરિકો મળી આવ્યા તેની માહિતી આપી નથી. તેમણે કહ્યું, “આજ સુધી, ચૂંટણી પંચે આ આંકડો જાહેર કર્યો નથી. શા માટે? દેશ જાણવા માંગે છે, અમે જાણવા માંગીએ છીએ. કૃપા કરીને અમને જણાવો કે કેટલા વિદેશી નાગરિકો મળી આવ્યા.” કુરેશીએ કહ્યું કે મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, આશરે ૫૦૦ વિદેશી નાગરિકો મળી આવ્યા હતા, જેમાં ૧૫૦ બાંગ્લાદેશી અને ૩૫૦ નેપાળી હિન્દુ મહિલાઓનો સમાવેશ થાય છે જેઓ લગ્ન પછી બિહાર આવી હતી.
તેમણે પ્રશ્ન કર્યો, “૧૫૦ બાંગ્લાદેશીઓને શોધવા માટે ૮૦ મિલિયન લોકોને હેરાન કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ પ્રક્રિયામાં, લાખો મતદારોના નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યા હતા. આનો શું હેતુ હતો? શું આ સાચું છે? બિલકુલ નહીં.”
યુએન અધિકારીઓ દ્વારા એસઆઇઆરની ટીકા અંગે, કુરૈશીએ કહ્યું કે તે દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે કે ભારતમાં ચૂંટણીઓ કેવી રીતે યોજાઈ તે અંગે કોઈ બહારની સંસ્થાએ ટિપ્પણી કરવી પડી. જોકે, તેમણે કહ્યું કે તેને ફક્ત આંતરિક બાબત તરીકે નકારી કાઢવી જોઈએ નહીં. તેમણે કહ્યું, “આ એક ગંભીર બાબત છે. તેની તપાસ કરવી જોઈએ અને જવાબ આપવો જોઈએ.” કુરૈશીએ કહ્યું કે જો ભારત આ બાબતે મૌન રહેશે, તો તે ફક્ત શંકાને મજબૂત બનાવશે.
કુરૈશીએ બંધારણની કલમ ૩૨૬ ટાંકીને કહ્યું કે દરેક વ્યક્તિએ ચોક્કસ મર્યાદાઓને આધીન રહીને મતદાર તરીકે નોંધણી કરાવવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું, “મતદાર તરીકે નોંધણી એ દરેક વ્યક્તિનો બંધારણીય અધિકાર છે, પરંતુ એવી પરિસ્થિતિ બનાવવામાં આવી રહી છે જાણે તે ચૂંટણી પંચ દ્વારા આપવામાં આવેલી કૃપા હોય.” ચૂંટણી પંચે ૧૬ રાજ્યો અને ત્રણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં તબક્કાવાર રીતે એસઆઇઆર પ્રક્રિયાનો ત્રીજો તબક્કો શરૂ કર્યો છે, જેમાં ૩૬૭.૩ મિલિયન મતદારોનો સમાવેશ થાય છે.
