ભારત-અમેરિકા વેપાર વાટાઘાટો હજુ પણ ચાલી રહી છે. પરંતુ મૂળ વાત એ છે કે આપણી સામે કેટલીક લાલ રેખાઓ છે.
New Delhi,તા.૨૩
વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને અરીસો બતાવ્યો, જેઓ ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધવિરામ લાવવાનો દાવો કરી રહ્યા છે. વિદેશ મંત્રીએ સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે અમે પાકિસ્તાનના મામલામાં ક્યારેય કોઈની મધ્યસ્થી સ્વીકારી નથી. પાકિસ્તાન સાથે મધ્યસ્થી અંગે ભારતનું વલણ હંમેશા સ્પષ્ટ રહ્યું છે અને રહેશે.
એક કાર્યક્રમમાં વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે કહ્યું કે ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષના મુદ્દા પર, અમે ૧૯૭૦ થી અત્યાર સુધીના ૫૦ વર્ષમાં ક્યારેય કોઈની મધ્યસ્થી સ્વીકારી નથી. ભારતમાં હંમેશા રાષ્ટ્રીય સર્વસંમતિ રહી છે કે અમે પાકિસ્તાન સાથેના અમારા સંબંધોમાં મધ્યસ્થી સ્વીકારતા નથી. જ્યારે વેપારની વાત આવે છે, જ્યારે ખેડૂતોના હિતની વાત આવે છે, જ્યારે અમારી વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાની વાત આવે છે, જ્યારે મધ્યસ્થીનો વિરોધ આવે છે, ત્યારે સરકાર ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે.
તેમણે કહ્યું કે જો કોઈ અમારી સાથે અસંમત હોય, તો ભારતના લોકોને જણાવવા દો કે શું તેઓ ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવા તૈયાર નથી. શું તેઓ વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતાને મહત્વ આપતા નથી. પરંતુ અમે કરીએ છીએ. તેને જાળવવા માટે આપણે જે કંઈ કરવું પડશે, અમે તે કરીશું.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અંગે વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે આપણે ક્યારેય એવા અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ જોયા નથી જેમણે ટ્રમ્પની જેમ જાહેરમાં વિદેશ નીતિનું સંચાલન કર્યું હોય. આ પરિવર્તન ફક્ત ભારત પૂરતું મર્યાદિત નથી. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની દુનિયા સાથે વ્યવહાર કરવાની રીત, તેમના પોતાના દેશ સાથે પણ, પરંપરાગત રૂઢિચુસ્ત રીતથી મોટો ફેરફાર છે. હું કેટલાક ઉદાહરણો આપવા માંગુ છું જેમ કે ફક્ત વેપાર માટે આ રીતે ટેરિફ લાદવો સામાન્ય છે, પરંતુ બિન-વેપાર મુદ્દાઓ પર ટેરિફ લાદવો યોગ્ય નથી.
વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે ભારત-અમેરિકા વેપાર વાટાઘાટો હજુ પણ ચાલી રહી છે. પરંતુ મૂળ વાત એ છે કે આપણી સામે કેટલીક લાલ રેખાઓ છે. કોઈએ એવું કહ્યું નથી કે વાટાઘાટો બંધ થઈ ગઈ છે. લોકો એકબીજા સાથે વાત કરે છે. એવું નથી કે ત્યાં કોઈ મડાગાંઠ છે. જ્યાં સુધી આપણી વાત છે, ત્યાં કેટલીક લાલ રેખાઓ છે. અમે અમારા ખેડૂતો અને અમુક અંશે અમારા નાના ઉત્પાદકોના હિત માટે કામ કરી રહ્યા છીએ. અમે તેમના મુદ્દાઓ પર સમાધાન કરી શકતા નથી. હું તમને પ્રશ્ન પૂછું છું કે શું તમે ખેડૂતો અને વેપારીઓ સાથે સમાધાન કરશો. હું કહેવા માંગુ છું કે અમે એક સરકાર તરીકે અમારા ખેડૂતો અને અમારા નાના ઉત્પાદકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ. અમે આ બાબતે ખૂબ જ મક્કમ છીએ. અમે એવું કંઈ કરીશું નહીં જે તેમના હિત સાથે સમાધાન કરે. હું ટીકા કરનારાઓને પૂછું છું કે શું તેઓ આવી સમાધાન કરશે?
વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકરે કહ્યું કે તે હાસ્યાસ્પદ છે કે જે લોકો વેપાર તરફી યુએસ વહીવટ માટે કામ કરે છે તેઓ અન્ય લોકો પર વેપાર કરવાનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે. જો તમને ભારતમાંથી તેલ અથવા રિફાઇન્ડ ઉત્પાદનો ખરીદવામાં સમસ્યા હોય, તો તે ખરીદશો નહીં. કોઈ તમને તે ખરીદવા માટે દબાણ કરતું નથી. યુરોપ ખરીદે છે, અમેરિકા ખરીદે છે, તેથી જો તમને તે ગમતું નથી, તો ખરીદશો નહીં.
રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથેની મુલાકાત અંગે, વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે કહ્યું કે રશિયનો સાથે વાર્ષિક સમિટ વાટાઘાટોની આપણી પરંપરા છે. અમે વર્ષના અંતે સમિટનું આયોજન કરી રહ્યા છીએ. તે એક વાર્ષિક કવાયત છે. આ રીતે સંબંધો વધે છે. મારી વાતચીત બિન-લશ્કરી મુદ્દાઓ પર છે. સંરક્ષણ મંત્રી લશ્કરી મુદ્દાઓ પર વાત કરે છે.
અમારી બેઠક આપણા સંબંધોમાં શું થઈ રહ્યું છે, આપણે ક્યાં જઈ રહ્યા છીએ, આપણે શું કરીશું તેના પર કેન્દ્રિત હતી? કેટલાક સારા વિકાસ થયા હતા. આપણો વેપાર થોડો વધ્યો છે. આપણે તેને વધુ વધારવા માંગીએ છીએ. લોકોની ગતિશીલતામાં થોડો વધારો થયો છે. આપણે તેને વધતો જોવા માંગીએ છીએ. આપણે રશિયામાં વધુ બજાર પ્રવેશ ઇચ્છીએ છીએ.
વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ પુતિને અલાસ્કાથી પાછા ફર્યા પછી ત્યાં શું બન્યું તેના પર પોતાના વિચારો શેર કર્યા. અમારા વલણની વાત કરીએ તો, અમે શરૂઆતથી જ સ્પષ્ટ રહ્યા છીએ કે અમે રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષનો શક્ય તેટલી વહેલી તકે અંત જોવા માંગીએ છીએ. અમે એમ પણ માનીએ છીએ કે કોઈપણ સંઘર્ષનો ઉકેલ લાવવાનું કામ સંબંધિત પક્ષોનું છે. આ ખાસ કિસ્સામાં, કારણ કે સંબંધિત પક્ષો પણ આરામદાયક છે અને અમેરિકનોએ પહેલ કરી છે, અમે આ પ્રયાસોને સમર્થન આપી રહ્યા છીએ. અમે આવા કોઈપણ પ્રયાસને સમર્થન આપીએ છીએ જે આ પરિવર્તન લાવી શકે છે. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે સંઘર્ષ શક્ય તેટલી વહેલી તકે સમાપ્ત થાય, જે સ્પષ્ટપણે બંને પક્ષોએ નક્કી કરવાનું છે. મને લાગે છે કે અલાસ્કામાં આ સ્પષ્ટ હતું. ત્યાં ઘણા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી અને કેટલીક બાબતો પર સંમતિ સધાઈ હતી.
ભારત-ચીન સંબંધો અંગે વિદેશ મંત્રી એસ જયશંકરે કહ્યું કે બધું સ્પષ્ટ નથી. એવું નથી કે જો અમેરિકા સાથે કંઈક થયું હોય, તો તરત જ ચીન સાથે કંઈક થયું હોય છે. વિવિધ સમસ્યાઓ માટે અલગ અલગ સમયરેખા છે. મને લાગે છે કે દરેક વસ્તુને એકસાથે જોડીને ચોક્કસ પરિસ્થિતિ માટે એકીકૃત પ્રતિભાવ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવો એ ભૂલ છે. આજે ચોક્કસપણે એક વૈશ્વિક દૃશ્ય છે. હું ઇચ્છું છું કે તમે સમજો કે એક ઉત્ક્રાંતિ છે. તે સંબંધનો એક પ્રવાહ છે. પરંતુ આ સંબંધને આટલો ઊંડો ન બનાવો. આ વાસ્તવિકતા નથી.
વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે તાજેતરના અનુભવે આપણને શીખવ્યું છે કે કોઈ એક સપ્લાય ચેઇન અથવા કોઈ એક દેશના સ્ત્રોત પર વધુ પડતા નિર્ભર ન રહેવું. કોઈ એક બજાર પર નિર્ભર ન રહેવું. તેથી તે ફક્ત સોર્સિંગથી ઉત્પાદન સુધી જ નહીં, તે ઉત્પાદનથી બજાર સુધી પણ છે. હવે આનો અર્થ એ નથી કે તમે ગમે ત્યાંથી બંધ થઈ જાઓ. આનો અર્થ એ છે કે તમે વૈવિધ્યીકરણ કરો છો, તેનો અર્થ એ છે કે તમે હેજ કરો છો અને સૌથી અગત્યનું, જે સરકારનો સતત સંદેશ છે કે તમે ઘરે વધુ કામ કરો છો. આપણે જાણીએ છીએ કે ઘરે વધુ કામ કરવું એ સખત મહેનત છે. તે જટિલ છે, તેના માટે એક અલગ પ્રકારના પ્રયાસની જરૂર છે. તેથી જ આત્મનિર્ભરતા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.
અમેરિકા-પાકિસ્તાન સંબંધો પર, વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે તેમનો એકબીજા સાથે ઇતિહાસ છે અને તેમનો ઇતિહાસ અવગણવાનો પણ ઇતિહાસ છે. આપણે આવી વસ્તુઓ પહેલીવાર બનતી નથી જોઈ રહ્યા. ખાસ વાત એ છે કે ઘણી વખત યુએસ સેનાએ આના પુરાવા આપ્યા છે. આ એ જ સેના છે જે પાકિસ્તાનના એબોટાબાદ ગઈ હતી અને તેમને ત્યાં કોને મળ્યું? તેઓ રાજકારણ કરી રહ્યા છે
