ઈરાન પર ઇઝરાયલી-અમેરિકન હુમલાના ત્રણ અઠવાડિયા પછી, સમગ્ર વિશ્વ ગરમી અનુભવી રહ્યું છે. યુદ્ધ માત્ર રક્તપાત અને લશ્કરી ખર્ચમાં વધારો કરતું નથી, પરંતુ તેની સાથે મુશ્કેલીઓની અનંત શ્રેણી પણ લાવે છે. ઉદાહરણોમાં દૈનિક ગ્રાહક માલ પર વધતો દબાણ અને ઉત્પાદન સ્તરમાં મંદીનો સમાવેશ થાય છે. તેલ અને ગેસની અછત ફક્ત મુશ્કેલીઓને વધારશે.
સીધા નાણાકીય બોજની દ્રષ્ટિએ, યુએસને ફક્ત પહેલા અઠવાડિયામાં જ ૧૧.૩ બિલિયન ખર્ચ કરવા પડ્યા. યુદ્ધ સંબંધિત મોરચાને જાળવી રાખવા માટે, પેન્ટાગોને તેના વાર્ષિક ૮૩૮ બિલિયન સંરક્ષણ બજેટ ઉપરાંત વધારાના ૨૦૦ બિલિયનની વિનંતી કરી છે. આ ૨૦૦ બિલિયન ગયા વર્ષે અમેરિકાએ તેની પ્રમાણમાં ગરીબ વસ્તીને ખોરાક પૂરો પાડવા માટે ખર્ચ કરેલા ખર્ચ કરતાં વધુ છે.
યુદ્ધનો ખર્ચ ફક્ત સંરક્ષણ ખર્ચમાં વધારો પૂરતો મર્યાદિત નથી; તેની અસર ઘણી વ્યાપક છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ગતિરોધ તેનું મુખ્ય ઉદાહરણ છે. યુએસ-ઇઝરાયલી હુમલાઓના જવાબમાં, ઇરાને આ સાંકડા જળમાર્ગ દ્વારા પાણીના પ્રવાહને નિયંત્રિત કર્યો છે, જેનાથી વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો વિચાર કરો, જે પાઇપલાઇન વિશ્વના ૨૦ ટકા તેલનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે. ઇરાને આ પાઇપલાઇન બંધ કરી દીધી છે. ત્યારથી, ગલ્ફ દેશોમાં તેલ ઉત્પાદનમાં દરરોજ સરેરાશ ૧૦ મિલિયન બેરલનો ઘટાડો થયો છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી તેલ શિપમેન્ટ તેમના યુદ્ધ પહેલાના સ્તરના ૧૦ ટકાથી પણ ઓછા થઈ ગયા છે. તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ ૭૨ થી વધીને ૧૧૩ પ્રતિ બેરલ થવાનો અંદાજ છે. ઘણા નિષ્ણાતો આને અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી તેલ કટોકટી ગણાવી રહ્યા છે. સામાન્ય લોકો માટે, આનો અર્થ એ છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલ વધુ મોંઘા થશે. રસોઈ ગેસના ભાવ વધશે. ફેક્ટરીના ઉત્પાદનથી લઈને ટ્રક પરિવહન સુધીની દરેક વસ્તુનો ખર્ચ વધશે. ખાતરો દ્વારા ખેતી પણ વધુ મોંઘી થશે. તેલના ભાવમાં ૧૦ ટકાનો વધારો સામાન્ય રીતે ફુગાવાના દરમાં ૦.૪ ટકાનો વધારો કરે છે. યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પછી, તેલના ભાવ ૫૦ ટકાથી વધુ વધ્યા છે.
ગેસ પુરવઠાનો મુદ્દો પણ ચિંતાનો વિષય છે. કતાર વિશ્વના ૨૦ ટકા ગેસ પૂરો પાડે છે. યુરોપથી એશિયા સુધીના દેશો ફેક્ટરીઓ ચલાવવા, ઘરો ગરમ કરવા, ખોરાક રાંધવા અને ખાતરનું ઉત્પાદન કરવા માટે આ ગેસ પર ખૂબ આધાર રાખે છે. કતારના મુખ્ય ગેસ પ્લાન્ટ પર માર્ચમાં જ બે વાર હુમલો થયો છે. નુકસાન એટલું ગંભીર છે કે તેને સુધારવામાં લાંબો સમય લાગશે, અને પુરવઠો સામાન્ય થવામાં પણ વધુ સમય લાગશે. વિશ્વમાં ક્યાંય પણ મોટો વ્યૂહાત્મક ગેસ અનામત નથી. ધ્યાનમાં લો કે જો પાઇપલાઇન કાપી નાખવામાં આવે છે, તો કોઈ બેકઅપ ટાંકી નથી. તેની અસર ખેડૂતોથી લઈને તેમના રસોડામાં રહેલા લોકો સુધી પહેલાથી જ અનુભવાઈ રહી છે. છ દિવસમાં યુરિયાના ભાવ ૩૨ ટકા વધ્યા છે. ભારતમાં ખરીફ વાવણી શરૂ થવાની તૈયારીમાં છે. જો આમાં અવરોધ આવે તો તેની અસર વધુ વિનાશક થશે.
શું આ વિકાસ વૈશ્વિક મંદીનો સંકેત આપે છે? મંદીનો અર્થ ફેક્ટરી ઉત્પાદનમાં ઘટાડો, ઓછી ભરતી, ઘટતી આવક અને અંતે, અર્થતંત્રમાં મંદીનો થાય છે. જ્યારે વિશ્વભરના અર્થશાસ્ત્રીઓ મંદીને સ્વીકારવામાં ખચકાટ અનુભવી રહ્યા છે, તે નિકટવર્તી છે… ઘણા મુખ્ય આર્થિક સૂચકાંકો આગામી વર્ષમાં મંદીની ૪૯ ટકા શક્યતા તરફ ઈશારો કરી રહ્યા હતા. યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી, મંદીની શક્યતા લગભગ ૫૦ ટકા સુધી વધી ગઈ છે. ઘણી બેંકો ૨૫ ટકા, લગભગ ૩૫ ટકા, અને અન્યોના પોતાના માપદંડોની આગાહી કરી રહી છે, પરંતુ મંદી સંપૂર્ણપણે નકારી શકાતી નથી. રોગચાળા જેવી આફતો સિવાય, બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી લગભગ દરેક મોટી આર્થિક આફત તેલના ભાવમાં અચાનક વધારા સાથે જોડાયેલી છે. વિશ્વની મુખ્ય કેન્દ્રીય બેંકો હવે ખૂબ જ અસ્વસ્થતાપૂર્ણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહી છે. વ્યાજ દરમાં વધારો કરવાથી ફુગાવાને અમુક અંશે કાબુમાં લઈ શકાય છે, પરંતુ તે વૃદ્ધિની સંભાવનાઓને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે. વ્યાજ દર ઘટાડવાથી, વૃદ્ધિને વેગ આપવાની સાથે, ફુગાવાનું જોખમ પણ રહે છે.
