(એચ.એસ.એલ),Jaipur,તા.૨૦
રાજસ્થાનમાં સતત વધતી જતી વીજળીની માંગ અને કોલસાની અછત વચ્ચે, રાજ્ય સરકાર માટે એક મોટા અને આશ્વાસન આપનારા સમાચાર આવ્યા છે. રાજસ્થાન સ્ટેટ પાવર જનરેશન કોર્પોરેશન લિમિટેડ (આરવીયુએનએલ)ને છત્તીસગઢના સુરગુજાના હસદેવ-અરણ્ય ક્ષેત્રમાં ‘કેન્ટે એક્સટેન્શન ઓપન કાસ્ટ કોલ બ્લોક’ માટે જંગલની જમીનનો ઉપયોગ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી મળી ગઈ છે. કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયની વન સલાહકાર સમિતિ (એફએસી)ની ભલામણ બાદ આ મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ મંજૂરી રાજસ્થાનના મુખ્ય પાવર પ્લાન્ટ – છાબરા (બારન) અને સુરતગઢ થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સને કોલસાના નિયમિત પુરવઠા માટે માર્ગ મોકળો કરે છે.
આ મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, આશરે ૧,૭૪૩ હેક્ટર જંગલ જમીનનો ઉપયોગ ખાણકામ માટે કરવામાં આવશે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ સમગ્ર ખાણકામ વિસ્તાર આશરે ૮૦ થી ૨૦૦ મોટા ક્રિકેટ સ્ટેડિયમ જેટલો છે. ખાણની ક્ષમતાનો અંદાજ એ હકીકત પરથી લગાવી શકાય છે કે આગામી ૩૩ થી ૩૬ વર્ષ સુધી વાર્ષિક આશરે ૯ મિલિયન ટન (૯ મિલિયન ટન) કોલસો કાઢવામાં આવશે. આ સમગ્ર બ્લોકને છ તબક્કામાં વ્યવસ્થિત રીતે વિકસાવવામાં આવશે, જેનો સીધો ફાયદો રાજસ્થાનના પાવર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને થશે.
હાલમાં, રાજસ્થાનના વીજળી ઉત્પાદનનો મોટો ભાગ કોલસા આધારિત થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સ પર આધાર રાખે છે. આમાંથી, છાબરા અને સુરતગઢ થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સ રાજ્યની પાવર સિસ્ટમની કરોડરજ્જુ છે. આ બે મોટા પ્લાન્ટ્સને સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી કામ કરવા માટે વાર્ષિક આશરે ૨૪.૦૫ મિલિયન ટન કોલસાની જરૂર પડે છે.
જોકે, હાલના સ્ત્રોતો પૂરતો કોલસો પૂરો પાડી શક્યા ન હતા, જેના પરિણામે દર વર્ષે રાજ્યમાં આશરે ૯ મિલિયન ટન કોલસાની ગંભીર અછત સર્જાઈ હતી. આ અછતને પહોંચી વળવા માટે, રાજસ્થાનને નવા કોલસા બ્લોક્સની જરૂર હતી. હવે, કેન્ટે એક્સટેન્શનમાંથી વાર્ષિક ૯ મિલિયન ટન કોલસા આ અંતરને સંપૂર્ણપણે દૂર કરશે.
કેન્ટે એક્સટેન્શન પ્રોજેક્ટમાંથી ઉત્પાદિત કોલસાની કુલ માત્રાની તુલનામાં, તે જયપુર જેવા મોટા શહેરની આશરે ૧૪ થી ૧૭ મહિનાની સરેરાશ વીજળીની જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરે છે. જો કે, આ વીજળી સીધી જયપુરને પૂરી પાડવામાં આવશે નહીં પરંતુ સમગ્ર રાજસ્થાન પાવર ગ્રીડનો ભાગ હશે.
આ મંજૂરીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે રાજ્યને હવે ખુલ્લા બજાર અથવા અન્ય રાજ્યોમાંથી મોંઘા કોલસા ખરીદવા પર આધાર રાખવો પડશે નહીં. પાવર પ્લાન્ટ્સ સંપૂર્ણ ક્ષમતાથી કાર્યરત થશે, અઘોષિત વીજ કાપ દૂર કરશે, ઉત્પાદન સ્થિર કરશે અને ગ્રાહકોને સસ્તું અને અવિરત વીજળીના રૂપમાં સીધો આર્થિક લાભ આપશે. જો કે, એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે અહીં કોલસાનું નિષ્કર્ષણ સરળ નથી, અને તેને છત્તીસગઢથી રાજસ્થાન પરિવહન કરવું પણ પડકારજનક રહેશે.
જંગલ પર થતી અસર જોઇએ તો ૪૪૮,૮૭૪ વૃક્ષો સીધી અસર કરશે.,૩૮૧,૪૬૦ વૃક્ષો કાપવામાં આવશે. ૬૭,૪૧૪ નાના વૃક્ષોનું સ્થળાંતર કરવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટ માટે કુલ ૧,૭૪૨.૬૦ હેક્ટર જંગલ જમીનનો ઉપયોગ ખાણકામ માટે કરવામાં આવશે.ખાણકામ હાથીઓ અને વન્યજીવોના વસવાટવાળા વિસ્તારોમાં કરવામાં આવશે.
