વૈશ્વિક સ્તરે, વિશ્વ એવા જૂથોમાં વહેંચાઈ રહ્યું છે જેમાં બે કે તેથી વધુ દેશો નાની નાની બાબતો પર અથડામણ કરે છે અને યુદ્ધના પરિમાણ સુધી પહોંચે છે. તાજેતરમાં આપણે થાઈલેન્ડ અને કંબોડિયા વચ્ચે થોડા કલાકો સુધી ચાલેલું ભીષણ યુદ્ધ જોયું જેમાં એક સૈનિક શહીદ થયો હતો. બીજી તરફ, ભારત-પાકિસ્તાન, તાલિબાન-પાકિસ્તાન, દક્ષિણ અને ઉત્તર કોરિયા સહિત ઘણા દેશો વચ્ચે અથડામણો થઈ રહી છે. બીજી તરફ, રશિયા-યુક્રેન હમાસ-ઇઝરાયલ યુદ્ધ લાંબા સમયથી ચાલી રહ્યું છે. સ્વાભાવિક રીતે, તેમના સભ્ય દેશોનો એક જૂથ તેમની પાછળ સામેલ છે, જેના કારણે યુદ્ધ લાંબું થતું રહે છે, જેની સીધી અસર અર્થતંત્ર અને વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર પડે છે, જે દરેક દેશનું જીવન છે. જો આ બંને સંપૂર્ણપણે નીચે જાય છે, તો તે દેશને ગુલામીમાં ગણો! તેથી, દરેક દેશ માટે તેની અર્થવ્યવસ્થા અને વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારને મજબૂત રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે. આજે આપણે આ વિષય પર ચર્ચા કરી રહ્યા છીએ કારણ કે તાજેતરમાં RBI એ કેટલાક ડેટા બહાર પાડ્યા છે, જેમાં આ અઠવાડિયે વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં 6.99 અબજ ડોલરનો વધારો થયો છે. તમને જણાવી દઈએ કે ભારત જાપાનને હરાવીને નંબર 4 અર્થતંત્ર પર પહોંચી ગયું છે. આટલી ઝડપી પ્રગતિ જોઈને આખી દુનિયા આશ્ચર્યચકિત છે. પરંતુ હું સમજી શકતો નથી કે, દરેક ક્ષેત્રમાં આટલી પ્રગતિ અને અર્થતંત્રમાં જબરદસ્ત સુધારો હોવા છતાં, તે મજબૂત થઈ રહ્યું છે, આપણે સુખ, ભૂખમરો, ગરીબી જેવા ઘણા મૂળભૂત સુવિધાઓ સૂચકાંકોમાં વૈશ્વિક સ્તરે કેમ પાછળ રહીએ છીએ? આ લેખ દ્વારા, હું આ લેખ દ્વારા માનનીય પ્રધાનમંત્રીને વિનંતી કરવા માંગુ છું કે આ બાબતને ઉજાગર કરીને, તેમણે પોતે જ તેનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ અને એક સમિતિ અથવા મંત્રાલય બનાવવું જોઈએ અને આ સૂચકાંકોમાં રેન્કિંગ ઓછામાં ઓછા 1 થી 20 સુધી લાવવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવા જોઈએ, અને 2026 ના વર્ષ દરમિયાન સૂચકાંકોમાં તેને 1 થી 20 ની શ્રેણીમાં લાવવા માટે એક વિઝન ઇન્ડેક્સ કેટેગરી 2026 બનાવવી જોઈએ, કારણ કે ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતે વિશ્વનું દ્રશ્ય બદલી નાખ્યું હતું, પાકિસ્તાન, અમેરિકા અને ચીન આશ્ચર્યચકિત થયા હતા! તેથી, આજે આપણે આ લેખ દ્વારા મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી ચર્ચા કરીશું, વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય અર્થતંત્ર, વિદેશી હૂંડિયામણ સંગ્રહ જગ્યા, સંરક્ષણ ક્ષેત્રોમાં ઝડપી અને જબરદસ્ત ઉછાળો હોવા છતાં, વૈશ્વિક સ્તરે સુખ, ગરીબી, ભૂખમરા સૂચકાંકોમાં દયનીય પરિસ્થિતિને પ્રકાશિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
મિત્રો, જો આપણે RBI દ્વારા તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલા ડેટામાં આ વર્ષે વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત $6.99 બિલિયન વધીને $692.72 બિલિયન થયું છે તેની વાત કરીએ, તો માહિતી આપતાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે 23 મેના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં દેશનો વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત $6.99 બિલિયન વધીને $692.72 બિલિયન થયો છે. આ પહેલા, કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત $4.89 બિલિયન ઘટીને $685.73 બિલિયન થયું હતું. સપ્ટેમ્બર 2024 ના અંતે, વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત $704.88 બિલિયનના આજીવન ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયું હતું, જેનો અર્થ એ છે કે ભારતને હવે વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતનો નવો રેકોર્ડ બનાવવા માટે $12 બિલિયનથી વધુની જરૂર છે. RBI ના ડેટા અનુસાર, 23 મે ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં, વિદેશી ચલણ સંપત્તિ, જે વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતનો મોટો ભાગ છે, તે $45.16 લાખ વધીને $586.17 બિલિયન થઈ ગઈ છે, જ્યારે બીજી તરફ સોનાનો ભંડાર $2.37 બિલિયન વધીને $83.58 બિલિયન થયો છે. અબજ ડોલર, ભારતનો SDR $81 મિલિયન વધીને $18.57 બિલિયન થયો છે, કેન્દ્રીય બેંકના ડેટા અનુસાર, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ પાસે ભારતનો અનામત પણ સમીક્ષા હેઠળના સપ્તાહમાં ત્રણ કરોડ ડોલર વધીને $4.40 બિલિયન થયો છે. પાકિસ્તાનના ફોરેક્સ રિઝર્વમાં નજીવો વધારો ચીન મીડિયા રિપોર્ટ અનુસાર, પાકિસ્તાન સેન્ટ્રલ બેંકે ગુરુવારે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે સ્ટેટ બેંક ઓફ પાકિસ્તાન (SBP) પાસે રહેલા વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતમાં US $70 મિલિયનનો વધારો થયો છે. SBP એ જણાવ્યું હતું કે 23 મે ના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન, બેંકનો કુલ વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર લગભગ $11.52 બિલિયન હતો, નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વાણિજ્યિક બેંકો પાસે રાખેલ ચોખ્ખો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર લગભગ $5.12 બિલિયન નોંધાયો હતો, SBP એ જણાવ્યું હતું કે સમીક્ષા હેઠળના સમયગાળા દરમિયાન દક્ષિણ એશિયાઈ દેશનો કુલ પ્રવાહી વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર લગભગ $16.64 બિલિયન હતો. ભારત અને પાકિસ્તાનના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં વધારો થયો છે, જો આપણે ભારતના ફોરેક્સ રિઝર્વ વિશે વાત કરીએ, તો તેમાં રેકોર્ડ વધારો જોવા મળ્યો છે, જ્યારે પાકિસ્તાનના ફોરેક્સ રિઝર્વમાં નજીવો વધારો જોવા મળ્યો છે. ભારત અને પાકિસ્તાનના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં વધારો થયો છે.
મિત્રો, જો આપણે આ અઠવાડિયે સોનાના ભંડારના મૂલ્યની વાત કરીએ તો ગયા અઠવાડિયે પણ આપણા સોનાના ભંડારમાં વધારો થયો છે. રિઝર્વ બેંકના જણાવ્યા અનુસાર, 23 મેના રોજ આપણા સોનાના ભંડારમાં $2.366 બિલિયનનો વધારો થયો હતો. આના એક અઠવાડિયા પહેલા, એટલે કે, 16 મેના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન, ભારતના સોનાના ભંડારમાં $5.121 બિલિયનનો તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો. આ સાથે, હવે આપણા સોનાના ભંડાર વધીને USD 83.582 બિલિયન થયા છે. ગયા અઠવાડિયે આપણા સોનાના ભંડારમાં પણ વધારો થયો છે. રિઝર્વ બેંકના જણાવ્યા અનુસાર, 23 મેના રોજ આપણા સોનાના ભંડારમાં $2.366 બિલિયનનો વધારો થયો હતો. આના એક અઠવાડિયા પહેલા, એટલે કે, 16 મેના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન, ભારતના સોનાના ભંડારમાં $5.121 બિલિયનનો તીવ્ર ઘટાડો થયો હતો. આ સાથે, હવે આપણા સોનાના ભંડાર વધીને USD 83.582 બિલિયન થયા છે.
મિત્રો, જો આપણે વૈશ્વિક સૂચકાંકોમાં ભારતના પછાતપણા વિશે વાત કરીએ, તો વૈશ્વિક સૂચકાંકોમાં ભારતના રેન્કિંગમાં ઘટાડા માટે ઘણા કારણો છે, જેમાં માળખાગત સુવિધા, આર્થિક વિકાસ, સામાજિક સુરક્ષા અને શિક્ષણનો સમાવેશ થાય છે. ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્સ જેવા કેટલાક સૂચકાંકોમાં, ખોટી રેકોર્ડિંગ અથવા ડેટાની ખોટી રિપોર્ટિંગ પણ એક પરિબળ હોઈ શકે છે. (1) ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: ઘણા સૂચકાંકોમાં, ભારતનું ડિજિટલ અને ભૌતિક માળખાગત સુવિધા નબળી હોવાનું જાણવા મળ્યું છે, જે તેના રેન્કિંગને અસર કરી રહ્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, ગ્લોબલ રિમોટ વર્ક ઇન્ડેક્સમાં, ભારત નબળા માળખાગત સુવિધાને કારણે 95મા ક્રમે છે. (2) આર્થિક વિકાસ: ભલે ભારતનું અર્થતંત્ર વિકસ્યું હોય, પરંતુ આર્થિક અસમાનતા અને સામાજિક સુરક્ષાના અભાવને કારણે કેટલાક સૂચકાંકોમાં તેનું રેન્કિંગ ઘટી રહ્યું છે. (3) સામાજિક સુરક્ષા: ભારતનું સામાજિક સુરક્ષા માળખું કેટલાક સૂચકાંકોમાં નબળું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે, જેના કારણે તેનું રેન્કિંગ ઘટી રહ્યું છે. (4) શિક્ષણ: ભારતમાં શિક્ષણની ગુણવત્તા અને પહોંચમાં સુધારો કરવાની જરૂર છે, જે કેટલાક સૂચકાંકોમાં ભારતના રેન્કિંગને અસર કરી રહી છે. (૫) ડેટાનું ખોટું રેકોર્ડિંગ: ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્સ જેવા કેટલાક સૂચકાંકોમાં ડેટાનું ખોટું રેકોર્ડિંગ અથવા ખોટી રિપોર્ટિંગ પણ રેન્કિંગમાં ઘટાડાનું કારણ બની શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે: (૧) ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્સ ૨૦૨૨ માં ભારત ૧૦૭મા ક્રમે હતું, ૬ સ્થાનનો ઘટાડો, જે એક નિષ્ણાતના મતે ડેટાના ખોટા રિપોર્ટિંગને કારણે થયો હતો. (૨) ૨૦૨૩ માં પાસપોર્ટ ઇન્ડેક્સમાં ભારતનું રેન્કિંગ તીવ્ર ઘટાડો થયો, જે EU નીતિને કારણે થયું હતું જેમાં કેટલાક દેશોમાં ભારતીય નાગરિકો માટે વિઝા ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા હતા. (૩) વર્લ્ડ હેપ્પીનેસ રિપોર્ટ ૨૦૨૫ માં ભારત ૧૧૮મા ક્રમે છે, જે ૨૦૨૦ માં ૧૩૯મા ક્રમે હતું, પરંતુ હજુ પણ પાકિસ્તાન અને નેપાળથી પાછળ છે. વૈશ્વિક સૂચકાંકોમાં ભારતનું રેન્કિંગમાં ઘટાડો ઘણા પરિબળોને કારણે છે, જેમાં માળખાગત સુવિધાઓ, આર્થિક વિકાસ, સામાજિક સુરક્ષા, શિક્ષણ અને ડેટાની ખોટી રિપોર્ટિંગનો સમાવેશ થાય છે. આ પરિબળોને સંબોધીને, ભારત તેની વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં સુધારો કરી શકે છે.
તો જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખબર પડશે કે ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારે વિશ્વનું દ્રશ્ય બદલી નાખ્યું – પાકિસ્તાન અને અમેરિકા આશ્ચર્યચકિત થયા, ચીન જોતું રહ્યું! સમગ્ર વિશ્વ ભારતના વધતા અને મજબૂત અર્થતંત્ર અને વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં વધારો – સોનાના ભંડારમાં પણ વધારો જોઈને આશ્ચર્યચકિત છે. ભારતીય અર્થતંત્ર, વિદેશી હૂંડિયા સંગ્રહ જગ્યા, વૈશ્વિક સ્તરે સંરક્ષણ ક્ષેત્રોમાં ઝડપી અને જબરદસ્ત વૃદ્ધિ છતાં, વૈશ્વિક, સુખ, ગરીબી, ભૂખમરા સૂચકાંકોમાં દયનીય સ્થિતિને રેખાંકિત કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
કિશન સંમુખદાસ ભવનાની ગોંદિયા મહારાષ્ટ્ર 9359653465
