ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ માં યુનેસ્કોના અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસાની યાદીમાં માન્યતા મળ્યા પછી ભારત પાસે દિવાળીને આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યટન ઉત્સવ તરીકે વિકસાવવાની સુવર્ણ તક છે.
અયોધ્યાનો દીપોત્સવ, વારાણસીનો દેવ દિવાળી, જયપુરના પ્રકાશિત બજારો, ઉદયપુરના પ્રકાશિત મહેલો અને દેશભરમાં અનોખી દિવાળી પરંપરાઓ મુખ્ય પ્રવાસન આકર્ષણો છે. જો આ કાર્યક્રમોને એક સામાન્ય રાષ્ટ્રીય બ્રાન્ડ હેઠળ જોડવામાં આવે અને પાંચથી સાત દિવસના આંતરરાષ્ટ્રીય દિવાળી ઉત્સવમાં ગોઠવવામાં આવે, તો સ્થાનિક કલાકારો અને તેમના સ્વદેશી ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન મળશે અને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા મળશે.
“લોકલ માટે વોકલ” ની ભાવના સાંસ્કૃતિક પ્રદર્શનો, હળવા કલા પ્રદર્શનો, પરંપરાગત ભોજન, હસ્તકલા મેળાઓ અને ફોટોગ્રાફી દ્વારા પણ સાકાર થશે. નવરાત્રી અને દિવાળીના તહેવારોની ઋતુ દરમિયાન છૂટક વેપાર ૩.૭૫ લાખ કરોડથી ૪.૨૫ લાખ કરોડ સુધી પહોંચે છે. દિવાળીને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા મળતાં, આ આંકડો ૫ લાખ કરોડને વટાવી શકે છે.
ઘણા દેશોએ તેમના સ્થાનિક સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોને વૈશ્વિક બ્રાન્ડમાં રૂપાંતરિત કરીને તેમની અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપ્યો છે. બ્રાઝિલના પાંચથી છ દિવસના રિયો કાર્નિવલ ૧.૫ થી ૨ મિલિયન સ્થાનિક અને વિદેશી પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે, જે ૧૦,૦૦૦ કરોડથી વધુ ખર્ચ કરે છે. જર્મનીના ૧૬ દિવસના ઓક્ટોબરફેસ્ટથી મ્યુનિક માટે આશરે ૧૧,૦૦૦ કરોડની સીધી આવક થાય છે.
આયર્લેન્ડે સેન્ટ પેટ્રિક ડેને વૈશ્વિક સાંસ્કૃતિક બ્રાન્ડ તરીકે સ્થાપિત કર્યો છે. તેવી જ રીતે, જાપાનનો સ્નો ફેસ્ટિવલ, થાઇલેન્ડનો લેન્ટર્ન ફેસ્ટિવલ, સ્પેનનો લા ટોમેટિના અને બેલ્જિયમનો ટુમોરોલેન્ડ મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન આકર્ષણો બન્યા છે. ભારત વિવિધતા અને તહેવારોની ભૂમિ છે.
દિવાળી, હોળી, દશેરા, દુર્ગા પૂજા, મકરસંક્રાંતિ, ઓણમ અને કુંભ મેળો ફક્ત ધાર્મિક વિધિઓ જ નહીં પરંતુ ભારતીય જીવનશૈલી, સાંસ્કૃતિક વારસો અને સમુદાય બંધનના પ્રતીકો છે. આ પ્રાદેશિક અને રાષ્ટ્રીય તહેવારોને વૈશ્વિક બ્રાન્ડ તરીકે વિકસાવવા અને તેમને પ્રવાસન સર્કિટમાં એકીકૃત કરવાથી ભારતીય અર્થતંત્ર, પ્રવાસન ઉદ્યોગ અને સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગોને નવી ગતિ મળી શકે છે. આનાથી વિદેશી પ્રવાસીઓની સંખ્યા, વિદેશી હૂંડિયામણની કમાણી અને રોજગારીની તકોમાં વધારો થશે.
“એક રાજ્ય, એક આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્સવ” ની વિભાવના ભારતમાં અમલમાં મૂકવાની જરૂર છે. આસામના બિહુને આંતરરાષ્ટ્રીય લોક સંસ્કૃતિ અને નૃત્ય મહોત્સવ તરીકે, ગુજરાતના રણ ઉત્સવને આંતરરાષ્ટ્રીય રણ ઉત્સવ તરીકે, નાગાલેન્ડના હોર્નબિલ મહોત્સવને આંતરરાષ્ટ્રીય આદિવાસી સંસ્કૃતિ મહોત્સવ તરીકે, રાજસ્થાનના પુષ્કર મેળાને આંતરરાષ્ટ્રીય રણ અને પશુ મેળા તરીકે, કર્ણાટકના મૈસુર દશેરાને આંતરરાષ્ટ્રીય વારસા મહોત્સવ તરીકે, કેરળના ઓણમને આંતરરાષ્ટ્રીય સાંસ્કૃતિક અને બોટ મહોત્સવ તરીકે અને પશ્ચિમ બંગાળના દુર્ગા પૂજાને આંતરરાષ્ટ્રીય કલા અને પ્રકાશ મહોત્સવ તરીકે વિકસાવી શકાય છે.
તેવી જ રીતે, મહારાષ્ટ્રનો ગણેશોત્સવ, તમિલનાડુનો પોંગલ, પંજાબનો વૈશાખી, બિહારનો સોનેપુર મેળો, છત્તીસગઢનો બસ્તર દશેરા, મધ્યપ્રદેશનો ખજુરાહો નૃત્ય મહોત્સવ, ઓડિશાનો કોણાર્ક નૃત્ય મહોત્સવ, હિમાચલ પ્રદેશનો કુલ્લુ દશેરા અને ઉત્તરાખંડના નંદા દેવી રાજ જાટ અને ફૂલ દેઈ પણ મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન આકર્ષણો બની શકે છે. આ કાર્યક્રમોનો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત પ્રવાસીઓની સંખ્યા વધારવાનો જ નહીં પરંતુ સ્થાનિક પરંપરાઓ, કલા, ભોજન, હસ્તકલા અને સાંસ્કૃતિક વારસા માટે વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડવાનો પણ હોવો જોઈએ.
