Ahmedabad, તા.3
એક યુગલ વચ્ચે વૈવાહિક જીવનની તકરારમાં પત્ની તરફથી કરવામાં આવેલી છૂટાછેડાની અરજીની સુનાવણી દરમિયાન પતિ દ્વારા અગાઉ છૂટાછેડાના કરાર કર્યા હોવા છતાં કાયદાની આંટીઘૂંટીઓને આધિન રહીને ટેકનીકલ એપ્રોચ અપનાવીને ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા રીજેક્ટ કરવાના કેસમાં અદાલતે ફેમીલી કોર્ટ દ્વારા ભૂલ ભરેલો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે તેવું અવલોકન કરીને રાજ્યભરની ફેમિલી કોર્ટો માટે માર્ગદર્શિકાઓ જાહેર કરી છે અને તમામ કોર્ટોને આ ચુકાદાની નકલ મોકલી આપવા માટે હાઇકોર્ટ રજીસ્ટ્રીને આદેશ કર્યો છે.
ગુજરાત હાઈકોર્ટની બેન્ચે તેના આદેશમાં અવલોકન કર્યું છે કે ફેમિલી કોર્ટ લગ્ન, બાળકોની કસ્ટડી અને ભરણપોષણના મુદ્દાઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોવી જોઈએ અને પારિવારિક મુદ્દાઓ કે જે પક્ષકારોના જીવનને સ્પર્શે છે તેના માટે અલગ અભિગમની જરૂર છે. હાઈકોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે અદાલતે હંમેશા દાવોમાં સમાન મુદ્દા પ્રત્યે યાંત્રિક, સંકૂચિત અને અતિ-તકનીકી અભિગમ ટાળવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.
અદાલતોએ હંમેશા વૈવાહિક જીવનના ભોગ બનનારના લાભ અને કલ્યાણ માટે ફેમિલી કોર્ટ એક્ટ, 1984ના હેતુને વળગી રહેવું જોઇએ. જસ્ટિસ બિરેન વૈષ્ણવ અને જસ્ટિસ મૌલિક શેલતની બેન્ચે ફેમિલી કોર્ટ માટે માર્ગદર્શિકા પણ જારી કરી હતી અને HC રજિસ્ટ્રીને આદેશ આપ્યો હતો કે આ ચુકાદાની નકલ રાજ્યભરની તમામ ફેમિલી કોર્ટમાં મોકલવામાં આવે.
HC એક મહિલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલની સુનાવણી કરી રહી હતી જેણે તેના પતિથી છૂટાછેડાની માંગ કરી હતી કારણ કે તે અગિયાર વર્ષથી તેનાથી અલગ રહેતી હતી. દંપતીનો પુત્ર મહિલા સાથે રહેતો હતો. ક્રિકેટ મેચો પર સટ્ટાબાજીની આદતને કારણે તેના પતિને ભારે દેવું થઈ જતાં મહિલાએ તેની સાસરીનું ઘર છોડી દીધું હતું. તેઓએ મ્યુચ્યુઅલ સેપરેશન ડીડ કર્યું હતું અને બાદમાં પત્નીએ છૂટાછેડા માટે દાવો દાખલ કર્યો હતો.
માર્ગદર્શિકામાં કઇ-કઇ સુચના
કોર્ટ દ્વારા સમન્સ અને અખબારમાં જાહેરાત આપીફને હાજર રહેવા માટે કાર્યવાહી કરવા છતાં પતિ હાજર રહ્યો નહોતો. આથી ફેમિલી કોર્ટે એકતરફી સુનાવણી કરીને કાયદાના પત્ની પતિ દ્વારા ક્રુઅલ્ટી સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ ગઇ છે અને બીજા ટેકનીકલ કારણોસર છૂટાછેડાની અરજી ફગાવી દીધી હતી. બાદમાં પત્નીએ અપીલ દાખલ કરી હતી.
તે દરમિયાન પતિ હાજર થયો હતો અને તેણે પત્નીને છૂટાછેડા આપવા સહમતિ બતાવી હતી. એટલું જ નહિ આ બાબતે એક કરાર પણ રજૂ કર્યો હતો. તમામ હકીકતોને ધ્યાનમાં રાખીને હાઇકોર્ટ દ્વારા છૂટાછેડાની અરજી મંજૂર કરવામાં આવી હતી. પરંતુ ફેમિલી કોર્ટ એક્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા પ્રસ્થાપિત સિધ્ધાંતોને નેવે મુકીને ચુકાદો આપવા બદલ ફેમિલી કોર્ટના ટેકનીકલ અને મિકેનિકલ અભિગમની ટીકા કરીને શ્રેણીબધ્ધ ગાઇડલાઇન જારી કરવામાં આવી હતી.
કેસો નક્કી કરતી વખતી ફેમિલી કોર્ટો દ્વારા ધ્યાનમાં રાખવાનું રહેશે કે દેશની સંસદ દ્વારા શા માટે ફેમિલી કોર્ટ એક્ટ, 1984 ઘડવામાં આવ્યો હતો અને તેના હેતુઓ મુજબ કામ કરવાનું રહેશે.
કોઈપણ પ્રકારનો કૌટુંબિક વિવાદ ફેમિલી કોર્ટ સમક્ષ લાવવામાં આવે છે, તેને કોઈપણ અન્ય સિવિલ અથવા ધંધાદારી વિવાદની જેમ નકારીત્મક દાવા તરીકે ગણવો જોઇએ નહીં. કૌટુંબિક અદાલતે તેની સાથે વધુ સંવેદનશીલ અને માનવીય રીતે વ્યવહાર કરવો જોઈએ.
ફેમિલી કોર્ટની ફરજ છે કે તે સિવિલ લિટીગેશન માટે નિર્ધારિત પ્રક્રિયાના સામાન્ય નિયમમાંથી છૂટકારો મેળવવો; તેના બદલે, તેનો અભિગમ પહેલા સમાધાનકારી અને પછી નિર્ણાયકનો વધુ છે. તે ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે આવેલ કેસમાં સ્ત્રી માટે જે ક્રૂરતા છે તે પુરુષ માટે ક્રૂરતા ન હોઈ શકે, અને જ્યારે પત્ની છૂટાછેડા માંગતી હોય તેવા કેસની ફેમિલી કોર્ટ તપાસ કરે ત્યારે પ્રમાણમાં વધુ સ્થિતિસ્થાપક અને વ્યાપક અભિગમની જરૂર પડે છે.
ફેમિલી કોર્ટોએ સિવિલ ટ્રાયલની લાંબી પ્રક્રિયાને બિનજરૂરી રીતે વળગી રહેવાના બદલે ફેમિલી કોર્ટે એક્ટ, 1984ના હેતુને વળગી રહેવું જોઇએ. કાયદમાં પ્રતિબંધીત પુરાવાઓના આધારે આખરી નિર્ણય પર પહોંચવું ના જોઇએ.
ફેમિલી કોર્ટમાં જ્યારે લગ્ન, બાળ કસ્ટડી અને ભરણપોષણના કિસ્સાઓ આવે ત્યારે પક્ષકારોના જીવનને અસર કરતી બાબતોએ અલગ અભિગમ અપનાવવો જોઇએ. અદાલતે હંમેશા દાવોમાં સમાન મુદ્દા પ્રત્યે યાંત્રિક, સંકૂચિત અને અતિ-તકનીકી અભિગમ ટાળવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. અદાલતોએ હંમેશા વૈવાહિક જીવનના ભોગ બનનારના લાભ અને કલ્યાણ માટે ફેમિલી કોર્ટ એક્ટ, 1984ના હેતુને વળગી રહેવું જોઇએ.
ફેમિલી કોર્ટોએ એક વાત ધ્યાનમાં રાખવી જોઇએ કે કોઇ કેસમાં મહિલા પ્રત્યે ક્રુરતા તે પુરુષ પ્રત્યે ક્રુરતા ના હોઇ શકે. આથી જ્યારે મહિલા દ્વારા છૂટાછેડાની માગણી કરવામાં આવતી હોય ત્યારે સ્થિતીસ્થાપક અને બહોળો અભિગમ અપનાવવો જોઇએ.
જ્યારે ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા છૂટાછેડાનો આદેશ પસાર કરવામાં આવે ત્યારે ત્યારે કાયમી ભરણપોષણ નક્કી કરતી વખતે જીવનસાથીની નબળી આર્થિક પરિસ્થીતી અને તેની આવકની સ્થિતી અંગેના પાસાઓ ધ્યાનમાં રાખવા જોઇએ. ખાસ કરીને તેમના એક કે તેથી વધુ બાળકો હોય તો તે સ્થિતીને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણય લેવો જોઇએ.
