New Delhi,તા.૨૮
ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ (અધિકારોનું રક્ષણ) સુધારો અધિનિયમ, ૨૦૨૬ સંબંધિત દાખલ કરાયેલી જાહેર હિતની અરજી પર Supreme Court કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે. આ અરજી મહિલા સંગઠન મહિલા ઘોષણા આંતરરાષ્ટ્રીય ભારત દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી છે. સંગઠનનો દલીલ છે કે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓના અધિકારોનું રક્ષણ થવું જોઈએ, પરંતુ બંધારણ અને કાયદા હેઠળ મહિલાઓને ખાતરી આપવામાં આવેલી અનામત, વિશેષાધિકારો અને વિશેષ સુરક્ષા પણ સુરક્ષિત હોવી જોઈએ. કોર્ટે આ મામલે કેન્દ્ર સરકારના ત્રણ મંત્રાલયોને નોટિસ જારી કરી છે.
ચીફ જસ્ટિસની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે બુધવારે અરજીની સુનાવણી કરી. બેન્ચમાં ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, જોયમલ્યા બાગચી અને વી. મોહનાનો સમાવેશ થાય છે. કોર્ટે સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય, કાયદો અને ન્યાય મંત્રાલય અને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય પાસેથી જવાબ માંગ્યા છે. અરજીમાં પ્રશ્ન છે કે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓને કાનૂની માન્યતા અને અધિકારો આપતી વખતે મહિલાઓ માટે વિશેષ જોગવાઈઓનું રક્ષણ કેવી રીતે થશે. આમાં પંચાયતો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં મહિલાઓ માટે અનામત બેઠકો, મહિલા જેલોમાં રહેવાની વ્યવસ્થા, રમતગમત સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેવા અને પોલીસ કાર્યવાહી દરમિયાન મહિલાઓને આપવામાં આવતી વિશેષ સુરક્ષાનો સમાવેશ થાય છે.
અરજદાર સંગઠનનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વરિષ્ઠ વકીલ અખિલ સિબ્બલે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે તેમની અરજી ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓના અધિકારો વિરુદ્ધ નથી. સંગઠનનો ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓને પહેલાથી જ ખાતરી આપવામાં આવેલા અધિકારો અને કાનૂની રક્ષણ પર સંભવિત અસરને પ્રકાશિત કરવાનો છે. સિબ્બલના મતે, ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓને સમાન અધિકારો અને જરૂરી સુવિધાઓ હોવી જોઈએ, પરંતુ આ અધિકારોનો અમલ કરતી વખતે, એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે મહિલાઓને ખાતરી આપવામાં આવેલા લાભો અને રક્ષણોને અસર ન થાય. તેમણે કહ્યું કે બંને પક્ષોના અધિકારો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે.
આ અરજીને સુધારા અધિનિયમ, ૨૦૨૬ ને પડકારતી અન્ય અરજીઓ સાથે જોડવામાં આવી છે. આ કેસો કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ અને ટ્રાન્સજેન્ડર ઓળખને કાયદેસર બનાવવાની પ્રક્રિયા પર પ્રશ્ન ઉઠાવે છે. સુનાવણી દરમિયાન, ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીએ નોંધ્યું હતું કે સમાન મુદ્દા પર સતત નવી અરજીઓ દાખલ કરવાથી સુનાવણીમાં વિલંબ થઈ શકે છે. તેમણે સમજાવ્યું કે કાયદાને પડકારતા કેટલાક કેસો પહેલાથી જ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે અને તેમની સુનાવણીની તૈયારીઓ લગભગ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. સિબ્બલે દલીલ કરી હતી કે તેમની અરજીમાં મહિલાઓના અધિકારો પર કાયદાની સંભવિત અસર અને તેમના માટે કરવામાં આવેલી ખાસ જોગવાઈઓનો એક અલગ પાસો ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સંમત થયા હતા કે આ મુદ્દા પર વિચાર કરી શકાય છે, જોકે કાયદાની માન્યતાનો પ્રશ્ન કોર્ટ સમક્ષ પહેલેથી જ હતો.
સુનાવણી દરમિયાન, રમતગમત સ્પર્ધાઓમાં મહિલાઓની ભાગીદારી, મહિલા જેલોમાં ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓના રહેઠાણ અને મહિલા શૌચાલયની ઍક્સેસ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. વધુમાં, મહિલાઓની શોધ અને તેમના નિવેદનો રેકોર્ડ કરવા જેવી પોલીસ પ્રક્રિયાઓમાં મહિલા અધિકારીઓની ભૂમિકા સંબંધિત સલામતી પગલાં અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ એક કાલ્પનિક પરિસ્થિતિનો ઉલ્લેખ કરીને પૂછ્યું હતું કે શું સૂર્યાસ્ત પછી મહિલાઓની ધરપકડ કરવા પર પ્રતિબંધો લાગુ થશે જો ગુનાનો આરોપી વ્યક્તિ સ્ત્રી તરીકે ઓળખાય. આ ઉદાહરણ લિંગ ઓળખ અને હાલની કાનૂની જોગવાઈઓ વચ્ચે ઉદ્ભવતા વ્યવહારુ પ્રશ્નોને પ્રકાશિત કરે છે.
અરજીમાં ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ માટે અલગ અનામત હોવી જોઈએ કે કેમ તે પ્રશ્ન પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. તેમાં પંચાયતો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં મહિલાઓ માટે અનામત બેઠકો પરના તેમના દાવા અંગે સ્પષ્ટતાની જરૂરિયાત પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે સરકાર પેન્ડિંગ કેસોનો જવાબ તૈયાર કરી રહી છે. તેમણે ખાતરી આપી હતી કે નવી અરજીમાં ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓનો પણ જવાબમાં સમાવેશ કરવામાં આવશે.
