New Delhi, તા.૩૧
સમગ્ર વિશ્વમાં અત્યારે આબોહવા પરિવર્તન પર ચાલી રહેલી ચર્ચાઓના કેન્દ્રમાં ‘અલ નીનો’ છે. તાપમાનમાં અસામાન્ય વધારાથી લઈને વાવાઝોડા અને મુસળધાર વરસાદ સુધી, આ કુદરતી ઘટનાએ હવામાનની પેટર્નમાં અનેક અણધાર્યા ફેરફારો સર્જ્યા છે.વિશ્વ હવામાન સંસ્થાએ ચેતવણી આપી છે કે અલ નીનોનો સૌથી ભયાનક તબક્કો હજુ બાકી છે. પરંતુ જ્યારે અલ નીનો નબળો પડવા લાગે છે,
ત્યારે પ્રશાંત મહાસાગરમાં મોટાભાગે એક મોટો ફેરફાર જોવા મળે છે.અસામાન્ય રીતે ગરમ થયેલું પાણી અચાનક ઠંડું થવા લાગે છે અને ‘લા નીના’ની સ્થિતિ સર્જાય છે. આ બદલાવ આપોઆપ નથી થતો, પરંતુ જ્યારે થાય છે ત્યારે વિશ્વના અલગ-અલગ ખંડોમાં હવામાનની તાસીર પૂરી રીતે બદલાઈ જાય છે.આ બંને એક જ કુદરતી આબોહવા ચક્રના બે પરસ્પર વિરોધી તબક્કા છે, જે સામાન્ય રીતે દર ૩ થી ૭ વર્ષે જોવા મળે છે. અમેરિકી એજન્સી ‘નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન’ મુજબ, આ બંનેને સંયુક્ત રીતે ઈદ્ગર્જીં (એલ નીનો-સધર્ન ઓસિલેશન) કહેવામાં આવે છે.મૂળ સ્પેનિશ ભાષામાં ‘El Niño’નો અર્થ ‘નાનો છોકરો’ અને ‘લા નીના’નો અર્થ ‘નાની છોકરી’ થાય છે.ભલે આ બંને મોસમી ઘટનાઓ પ્રશાંત મહાસાગરમાંથી શરૃ થાય છે,
પરંતુ તેની અસર સમગ્ર વિશ્વમાં અનુભવાય છે. જેના કારણે વૈશ્વિક હવામાનમાં તીવ્ર બદલાવ જોવા મળે છે.ઉદાહરણ તરીકે, પ્રશાંત મહાસાગરના તાપમાનમાં ફેરફાર થવાથી ભારતમાં વરસાદ, આફ્રિકામાં દુષ્કાળ અને વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં વાવાઝોડાની તીવ્રતા પર સીધી અસર પડે છે.અલ નીનો દરમિયાન, જેને ‘વોર્મ ફેઝ’ (ગરમ તબક્કો) કહેવાય છે, સામાન્ય પૂર્વ વેપારી પવનો નબળા પડે છે અથવા તેમની દિશા ઉલટી જાય છે. આનાથી દરિયાની સપાટીનું ગરમ પાણી મધ્ય અને પૂર્વ વિષુવવૃત્તીય પ્રશાંત ક્ષેત્ર તરફ આગળ વધવા લાગે છે.જ્યારે તેનાથી વિપરીત, ‘લા નીના’ તબક્કામાં વેપારી પવનો સામાન્ય કરતા વધુ ઝડપી બને છે. આ પવનો ગરમ પાણીને ધકેલીને એશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયા તરફ પશ્ચિમ પ્રશાંત મહાસાગરમાં લઈ જાય છે, જ્યારે દક્ષિણ અમેરિકાના કિનારેથી નીચેનું ઠંડું અને પોષક તત્વોથી ભરપૂર પાણી ઉપર તરફ આવે છે.આબંને ઈદ્ગર્જીં ચક્રનો એક ભાગ છે, પરંતુ તેમના આવવાનો કોઈ ચોક્કસ કે નિશ્ચિત સમય હોતો નથી. મોટાભાગે તેઓ એક પછી એક આવે છે, પરંતુ ક્યારેક આબોહવા પ્રણાલીમાં એક જ તબક્કો સતત લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે છે. સામાન્ય રીતે, ‘લા નીના’ની સરખામણીમાં ‘અલ નીનો’ની ઘટનાઓ વધુ વારંવાર બનતી જોવા મળે છે.
