આ વખતે પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાની ચૂંટણીના પરિણામોએ માત્ર સત્તાનું ગણિત જ બદલ્યું નથી પરંતુ લોકશાહીના અર્થને એક નવું સામાજિક અર્થઘટન પણ આપ્યું છે. અસગ્રામથી કાલિતા માઝી, હિંગલગંજથી રેખા પાત્રા અને પાનિહાટીથી રત્ના દેબનાથ જેવી મહિલાઓની જીત ફક્ત ચૂંટણીમાં સફળતા નથી.
અહીં એક ઘરકામ કરતી સ્ત્રી છે, મજૂર વર્ગ અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલી સ્ત્રી છે, અને એક માતા છે જેણે પોતાના વ્યક્તિગત દુઃખ અને સામાજિક અપમાનને શક્તિ અને દૃઢ નિશ્ચયમાં પરિવર્તિત કર્યું છે. આ મહિલાઓની હાજરી ભારતીય રાજકારણના બદલાયેલા ચહેરાને ઉજાગર કરે છે, જ્યાં, પહેલીવાર, એક સમયે હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલી સ્ત્રીઓ હવે શક્તિ અને પ્રતિનિધિત્વના કેન્દ્રમાં છે.
આ મહિલાઓની જીતને ફક્ત ચૂંટણી પરિણામો તરીકે જોવી એ આપણા સામાજિક દ્રષ્ટિકોણની નિષ્ફળતા હશે. ચૂંટણીના આંકડા અને રાજકીય ચર્ચા ઉપરાંત, તેમની જીત મહિલા સશક્તિકરણની નિશાની છે. આ તે પ્રકારનું સશક્તિકરણ છે જેની સ્વતંત્રતા પછી સતત માંગ કરવામાં આવી રહી છે અને વર્ષોથી બૌદ્ધિકો અને વૈચારિક વર્તુળો દ્વારા તેની ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે.
કાલિતા માઝી, રેખા પાત્રા અને રત્ના દેવનાથ જેવી મહિલાઓની જીત સાથે, સ્વાભાવિક અપેક્ષા હતી કે ભારતમાં નારીવાદી વિચારધારાના સમર્થકો અને કટ્ટર સમર્થકો ખુલ્લેઆમ તેમની સાથે ઉભા રહેશે. આ અપેક્ષા એ હકીકતને કારણે પણ હતી કે વર્ષોથી, મહિલાઓના પ્રતિનિધિત્વ, રાજકીય ભાગીદારી અને નેતૃત્વની હાજરી અંગે અવાજ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે. પરંતુ આશ્ચર્યજનક રીતે, બધા ડિજિટલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ તેમજ વૈચારિક અને બૌદ્ધિક ચર્ચામાં એક વિચિત્ર મૌન સ્પષ્ટ છે.
મહિલા અધિકારો અને મહિલા નેતૃત્વના મુદ્દાઓ પર સામાન્ય રીતે બોલતા અવાજો આજે ખોવાઈ ગયા છે. નારીવાદી વિચારક નેન્સી ફ્રેઝર, તેમના પ્રખ્યાત નિબંધ “ફ્રોમ રિડિસ્ટિબ્યુશન ટુ રેકગ્નિશન?” માં, ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે કે જો નારીવાદ સમાજમાં વાસ્તવિક અસમાનતાઓને બદલી શકતો નથી, તો તે થોડી સફળ અને વિશેષાધિકૃત મહિલાઓની સિદ્ધિઓ સુધી મર્યાદિત રહેશે.
કદાચ આ જ કારણ છે કે, જ્યારે સામાન્ય અને સંઘર્ષશીલ જીવનની મહિલાઓ રાજકારણ અને જાહેર નેતૃત્વ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે સમાજ તેમને પ્રભાવશાળી અને સમૃદ્ધ પૃષ્ઠભૂમિની મહિલાઓ જેટલી સરળતાથી સ્વીકારતો નથી.
તેમના પુસ્તક, “ફેમિનિસ્ટ થિયરીઃ ફ્રોમ માર્જિન ટુ સેન્ટર” માં, બેલ હુક્સ લખે છે કે લાંબા સમયથી, મુખ્ય પ્રવાહના નારીવાદી પ્રવચન મુખ્યત્વે વિશેષાધિકૃત મહિલાઓના અનુભવો પર કેન્દ્રિત હતા. કદાચ આ જ કારણ છે કે સખત મહેનત, વંચિતતા અને સંઘર્ષમાંથી ઉભરી આવતી મહિલાઓને તે સરળ સ્વીકૃતિ, પ્રશંસા અને માન્યતા મળતી નથી જે પ્રભાવશાળી અને સમૃદ્ધ પૃષ્ઠભૂમિની મહિલાઓને પ્રમાણમાં સરળતાથી મળે છે.
જ્યારે ભારતમાં કોઈપણ રાજકીય વિચારધારા અથવા પક્ષ દલિત, વંચિત અને સંઘર્ષશીલ મહિલાઓને મુખ્ય પ્રવાહના રાજકારણ સુધી પહોંચવાની તક આપે છે, ત્યારે તેમની હિંમત અને સંઘર્ષનું સૌ પ્રથમ સન્માન કરવું જોઈએ. તેમને ફક્ત રાજકીય પક્ષના ચશ્માથી જોવા અને ચૂપ રહેવું એ કદાચ દાયકાઓથી હિમાયત કરવામાં આવતા વ્યાપક સામાજિક ઉદ્દેશ્યને મર્યાદિત કરવા જેવું છે.
નારીવાદનો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત મહિલાઓને પ્રતિનિધિત્વ પૂરું પાડવાનો નથી, પરંતુ લિંગ શોષણ અને દમનના માળખાને તોડી પાડવાનો છે. મહિલાઓનો સંઘર્ષ ફક્ત વૈચારિક ચર્ચાઓ સુધી મર્યાદિત ન હોઈ શકે; તેને હાંસિયામાંથી નેતૃત્વ સુધી પહોંચતી મહિલાઓના જીવંત અનુભવો, વર્ગ સંઘર્ષો અને સામાજિક વાસ્તવિકતાઓના સંદર્ભમાં પણ સમજવું જોઈએ. પછી, તેમનો પ્રભાવ ફક્ત વ્યક્તિગત સિદ્ધિ સુધી મર્યાદિત નથી. આ પરિસ્થિતિ સમાજની લોકશાહી કલ્પના, મહિલાઓની આકાંક્ષાઓ અને પ્રતિનિધિત્વની પરંપરાગત સીમાઓને પણ પરિવર્તિત કરે છે.
