કેન્દ્ર સરકારે ૧૬ દવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય લીધો છે જે બે કે તેથી વધુ દવાઓનું મિશ્રણ કરે છે અને ગોળીઓ, કેપ્સ્યુલ્સ અથવા સિરપના સ્વરૂપમાં બનાવવામાં આવે છે. આ ફિક્સ્ડ ડોઝ કોમ્બિનેશન દવાઓના ઉત્પાદન, વિતરણ અને વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો કારણ કે એવું જાણવા મળ્યું હતું કે તેમના ઉપયોગ માટે કોઈ નક્કર તબીબી આધાર નથી અને તેમનો સતત ઉપયોગ હાનિકારક છે.
પ્રશ્ન એ છે કે, જો આવું હતું, તો આ દવાઓનું ઉત્પાદન અને વેચાણ શા માટે કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી? કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયનો ખુલાસો કે આ પગલું જાહેર આરોગ્યનું રક્ષણ કરવા, દવાઓના તર્કસંગત ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા અને માત્ર વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત દવાઓની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવ્યું છે તે અવિશ્વસનીય છે.
આ પગલાં સમયસર કેમ લેવામાં આવ્યા ન હતા? એ નોંધવું જોઈએ કે આમાંની ઘણી દવાઓ અજ્ઞાત સમયગાળા માટે બનાવવામાં અને વેચવામાં આવી છે. આ પહેલી વાર નથી જ્યારે એફડીસી દવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હોય. અગાઉ, વૈજ્ઞાનિક સમીક્ષા પછી ઘણી એફડીસી દવાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
કોઈને પણ સમજવું મુશ્કેલ છે કે એફડીસી અને અન્ય દવાઓની અસરકારકતા અને ગુણવત્તા માટે તેમની સંપૂર્ણ ચકાસણી કેમ કરવામાં આવતી નથી. એ વાતને અવગણવી ન જોઈએ કે ૧૬ દવાઓનું પરીક્ષણ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ પછી જ કરવામાં આવ્યું હતું. એક રીતે, સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ પછી જ જે કરવું જોઈતું હતું તે કર્યું. આ દર્શાવે છે કે આપણા દેશની દવા નીતિ યોગ્ય નથી.
આના પુરાવા બહાર આવતા રહે છે. હલકી ગુણવત્તાવાળા અથવા નકલી દવાઓના કિસ્સાઓ સપાટી પર આવતા રહે છે. જ્યારે પણ સેન્ટ્રલ ડ્રગ્સ સ્ટાન્ડર્ડ કંટ્રોલ ઓર્ગેનાઇઝેશન ગુણવત્તા નિરીક્ષણ અહેવાલ બહાર પાડે છે, ત્યારે તે દર્શાવે છે કે અસંખ્ય દવાના નમૂનાઓ નિષ્ફળ ગયા છે. ક્યારેક, નમૂનાઓ એટલા ખરાબ હોય છે કે રાજ્ય સરકારોને સંકળાયેલી દવા કંપનીઓના લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કરવાની ફરજ પડે છે. આમ છતાં, હલકી ગુણવત્તાવાળી, નકલી દવાઓનું ઉત્પાદન અને વેચાણ ઘટવાના કોઈ સંકેત દેખાતા નથી.
સૌથી ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ કફ સિરપની છે. ગયા વર્ષે, ઝેરી કફ સિરપ ખાવાથી ૨૦ થી વધુ બાળકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. આ ઘટના બાદ, સરકારે હલકી ગુણવત્તાવાળા કફ સિરપનું ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરી હોવાનું જણાયું હતું, પરંતુ સત્ય એ છે કે આવા કફ સિરપનું ઉત્પાદન સતત ચાલુ છે. હવે, સરકારે નિર્ણય લીધો છે કે ડૉક્ટરના પ્રિસ્ક્રિપ્શન વિના કફ સિરપ ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં. કોઈ સમજી શકે છે કે હલકી ગુણવત્તાવાળા કફ સિરપના ઉત્પાદન અને વેચાણની ગંભીર સમસ્યાને ઉકેલવાનો આ અસરકારક રસ્તો નથી.
