પાડોશી અને દુશ્મન દેશની લશ્કરી તાકાત Indiaના પ્રમાણમાં નજીવી છતા કુદાકુદ-વિદેશી સપોર્ટ, War અનેક થઇ પરંતુ એકવીસમી સદીની સીલ્વર જ્યુબેલી બાદની war હાઇટેક બની રહે માટે ગુજરાત જેવા સરહદી રાજ્યોમાં વધુ સઘન સલામતિની તાતી જરૂરને અપાઇ અગ્રતા
પ્રાદેશિક સંઘર્ષો
Wars ઉપરાંત, India-Pakistan બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચે સમયાંતરે અન્ય પ્રાદેશિક સંઘર્ષો પણ થયા છે, જે સંપૂર્ણ war સુધી મર્યાદિત નથી.
Kutch સંઘર્ષ
૧૯૬૫માં India-Pakistan વચ્ચે Kutch સંઘર્ષ એક ટૂંકો પણ મહત્વપૂર્ણ લશ્કરી મુકાબલો હતો, જે Indiaના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા વિવાદિત પ્રદેશ, Kutchના રણની આસપાસ કેન્દ્રિત હતો.
આ વિસ્તારમાં Pakistan Army દ્વારા શરૂ કરાયેલા Military Operationનું કોડનેમ Operation Desert Hawk હતું. તે સમયે, લાંબા સમયથી ચાલતી યથાસ્થિતિ મુજબ Kutchનું રણ Indiaના નિયંત્રણ હેઠળ હતું, પરંતુ તેની સીમા ૧૯૪૭ના Indiaના ભાગલાથી ઉદ્ભવતા થોડા વણઉકેલાયેલા પ્રાદેશિક વિવાદોમાંની એક રહી.
Siachen સંઘર્ષ
સિયાચીન સંઘર્ષ , જેને ક્યારેક Siachen Glacier સંઘર્ષ અથવા સિયાચીન War તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે , તે India અને Pakistan વચ્ચે Kashmirમાં વિવાદિત ૧,૦૦૦-ચોરસ-માઇલ (૨,૬૦૦ કિમી ) Siachen Glacier પ્રદેશ પર Military સંઘર્ષ હતો . આ સંઘર્ષ 1984માં ઓપરેશન Meghdootના ભાગ રૂપે ભારત દ્વારા Siachen Glacier પર સફળતાપૂર્વક કબજો કરવાથી શરૂ થયો હતો, અને 1987માં Operation Rajiv સાથે ચાલુ રહ્યો. ભારતે ૭૦-કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) Siachen Glacier અને તેની સહાયક હિમનદીઓ, તેમજ હિમનદીની પશ્ચિમમાં આવેલા સાલ્ટોરો રિજના તમામ મુખ્ય માર્ગો અને ઊંચાઈઓનો નિયંત્રણ મેળવ્યો, જેમાં સિયા લા, બિલાફોન્ડ લા અને ગ્યોંગ લાનો સમાવેશ થાય છે. Pakistan સાલ્ટોરો રિજની પશ્ચિમમાં આવેલા હિમનદી ખીણો પર નિયંત્રણ રાખે છે. 2003માં Cease Fire-યુદ્ધ વિરામ અમલમાં આવ્યો, પરંતુ બંને પક્ષો આ વિસ્તારમાં ભારે લશ્કરી હાજરી જાળવી રાખે છે.
અથડામણો, ઘટનાઓ અને ગતિરોધ
India અને Pakistan વચ્ચે પૂર્ણ-સ્તરના War-યુદ્ધો અને સંઘર્ષો ઉપરાંત, અનેક નોંધપાત્ર Military અથડામણો, સરહદી ઘટનાઓ અને ગતિરોધ બન્યા છે, જેના કારણે દ્વિપક્ષીય સંબંધો વધુ તણાવપૂર્ણ બન્યા છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્યાન ખેંચાયું છે.
1986-1987 India-Pakistan Deadlock:
દક્ષિણ એશિયામાં આ પ્રકારનો સૌથી મોટો સંઘર્ષ, November 1986 અને March 1987 વચ્ચે India દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રતિક્રિયામાં પાકિસ્તાની એકત્રીકરણથી તણાવ વધ્યો અને ભય હતો કે તે બંને પડોશીઓ વચ્ચે બીજા war તરફ દોરી શકે છે.
1999 Pakistani Atlantic Shootdown:
આ ઘટનામાં,10 August 1999ના રોજ Pakistan Naval Air Arm દ્વારા સંચાલિત Pakistan Navi Breguet 1150 Atlantic Maritime Patrol Aircraftને Indian Air-Spaceનું ઉલ્લંઘન કરવાના આરોપસર Indian Air Force દ્વારા તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું. Kargil Warના એક મહિના પછી, Kutchના રણ પર આ ઘટના બની હતી, જેના કારણે India અને Pakistan વચ્ચે તણાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. તેમાં સવાર તમામ ૧૬ કર્મચારીઓ માર્યા ગયા હતા. જ્યારે ભારતે દાવો કર્યો હતો કે, વિમાને જાસૂસી મિશન પર તેના હવાઈ ક્ષેત્રમાં ઘૂસણખોરી કરી હતી, ત્યારે વિદેશી રાજદ્વારીઓએ નોંધ્યું હતું કે Plane થોડા સમય માટે સરહદ પાર કરી ગયું હોવા છતાં, તે પાકિસ્તાની ક્ષેત્રમાં ક્રેશ થયું હતું. ઘણા Inter National નિરીક્ષકોએ Indiaના પ્રતિભાવને અતિશયોક્તિપૂર્ણ ગણાવ્યો હતો. ત્યારબાદ પાકિસ્તાને આ ઘટના માટે વળતર મેળવવા માટે International Court of Justice (ICJ) માં India વિરુદ્ધ કેસ દાખલ કર્યો. જો કે, વિભાજિત નિર્ણયમાં, ICJએ ચુકાદો આપ્યો કે તેની પાસે આ બાબતમાં અધિકારક્ષેત્રનો અભાવ છે અને કેસ ફગાવી દીધો.
2001-2002 India-Pakistan Standoff
13 December 2001ના રોજ Indian Parliament પર થયેલા Terrorist Attackનો આરોપ ભારતે Pakistan સ્થિત આતંકવાદી સંગઠનો, Lashkar-E-Taiba અને Jaish-E-Mohammed પર મૂક્યો હતો, જેના કારણે 2001-2002 India-Pakistan મડાગાંઠ શરૂ થઈ અને બંને પક્ષો warની નજીક આવી ગયા.
2008 India-Pakistan વચ્ચેનો સંઘર્ષઃ
2008ના Mumbai હુમલા બાદ બંને દેશો વચ્ચેનો સંઘર્ષ જેને રાજદ્વારી પ્રયાસો દ્વારા શાંત કરવામાં આવ્યો હતો. Indiaના સૌથી મોટા શહેર Mumbaiમાં દસ ત્રાસવાદી દ્વારા સંકલિત ગોળીબાર અને Bomb વિસ્ફોટો બાદ, ભારતે પૂછપરછના પરિણામોનો દાવો કર્યો હતો કે, Pakistanની Army હુમલાખોરોને ટેકો આપી રહી છે. જ્યારે પાકિસ્તાને હુમલાઓમાં Pakistanની કોઈપણ સત્તાવાર સંડોવણીનો ઇનકાર કર્યો હતો. પાકિસ્તાને તેના Air Forceને Alert પર રાખ્યા હતા અને Indian Armyની સક્રિય હિલચાલ અને પાકિસ્તાની ભૂમિ પર હુમલા શરૂ કરવાની Indian Governmentની સંભવિત યોજનાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા સૈનિકોને Indian Border પર ખસેડ્યા હતા. થોડા સમયમાં તણાવ ઓછો થયો અને પાકિસ્તાને તેના સૈનિકોને સરહદથી દૂર ખસેડ્યા.
2011 India-Pakistan Border Collision:
આ ઘટના 30 August and 1 September 2011ની વચ્ચે કુપવાડા જિલ્લામાં નીલમ ખીણમાં નિયંત્રણ રેખાની પેલે પાર બની હતી , જેમાં પાંચ Indian સૈનિકો અને ત્રણ Pakistani સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. બંને દેશોએ આ ઘટના અંગે અલગ અલગ નિવેદનો આપ્યા હતા, દરેકે એકબીજા પર war શરૂ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
2013માં Jammu and Kashmirના મેંઢર સેક્ટરમાં India-Pakistan Border પર બનેલી ઘટના, જેમાં એક Indian સૈનિકનું શિરચ્છેદ કરવામાં આવ્યું હતું. કુલ ૨૨ સૈનિકો (૧૨ ભારતીય અને ૧૦ પાકિસ્તાની) મૃત્યુ પામ્યા હતા.
2014-2015 India-Pakistan Border પર ઘટનાઓ: Jammu and Kashmirના અરનિયા સેક્ટરમાં પાકિસ્તાન રેન્જર્સ દ્વારા સરહદ સુરક્ષા દળના ૧ સૈનિકની હત્યા અને ૩ સૈનિકો અને ૪ નાગરિકોને ઘાયલ થયા.
2016 and 2018 India-Pakistan border clashes:
20 September 2016ના રોજ, Pakistan-શાસિત Kashmirમાં નિયંત્રણ રેખા પાર આતંકવાદી લોન્ચ પેડ પર ભારત દ્વારા ‘‘ સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક ‘‘ કરવામાં આવ્યા બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સરહદી અથડામણો શરૂ થઈ હતી, જેમાં મોટી સંખ્યામાં આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા હતા. પાકિસ્તાને સ્ટ્રાઈક થયાનો ઇનકાર કર્યો હતો, એમ કહીને કે Indian સૈનિકોએ નિયંત્રણ રેખા પાર કરી ન હતી, પરંતુ સરહદ પર પાકિસ્તાની સૈનિકો સાથે માત્ર અથડામણ થઈ હતી, જેમાં Two Pakistani Soldiers માર્યા ગયા હતા અને નવ ઘાયલ થયા હતા. પાકિસ્તાને અન્ય કોઈ જાનહાનિના Indiaના અહેવાલોને નકારી કાઢ્યા હતા. પાકિસ્તાની સૂત્રોએ અહેવાલ આપ્યો હતો કે, આ અથડામણમાં ઓછામાં ઓછા Eight Indian Soldiers માર્યા ગયા હતા, અને એકને પકડી લેવામાં આવ્યો હતો. ભારતે પુષ્ટિ આપી હતી કે, તેનો એક સૈનિક પાકિસ્તાની કસ્ટડીમાં હતો, પરંતુ તે ઘટના સાથે જોડાયેલો હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અથવા તેના કોઈપણ સૈનિક માર્યા ગયા હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
Indian કાર્યવાહી:
૧૮ સપ્ટેમ્બરના રોજ ભારત-શાસિત રાજ્ય Jammu and Kashmirમાં Uri ખાતે Indian Army પર થયેલા આતંકવાદી હુમલાનો બદલો લેવા માટે હોવાનું કહેવાય છે, જેમાં ૧૯ સૈનિકો માર્યા ગયા હતા. આગામી દિવસો અને મહિનાઓમાં, India અને પાકિસ્તાને કાશ્મીરમાં સરહદ પર ગોળીબાર ચાલુ રાખ્યો, જેના પરિણામે બંને બાજુ ડઝનબંધ લશ્કરી અને નાગરિક જાનહાનિ થઈ.
2019 India-Pakistan border clashes:
14 February 2019ના રોજ, Indiaના CRPFના કાફલા પર આત્મઘાતી હુમલો થયો જેમાં ઓછામાં ઓછા ૪૦ સૈનિકો માર્યા ગયા. આ હુમલાની જવાબદારી પાકિસ્તાન સ્થિત Jaish-E-Mohammed દ્વારા લેવામાં આવી હતી. ૧૨ દિવસ પછી February 2019માં, ભારતીય જેટ્સે પાકિસ્તાનના ખૈબર પખ્તુનખ્વા પ્રાંતમાં કથિત કેમ્પ પર હવાઈ હુમલા કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પાર કરી . ભારતે દાવો કર્યો હતો કે તેણે Jaish-E-Mohammed સાથે જોડાયેલા ઘણા આતંકવાદીઓને મારી નાખ્યા. પાકિસ્તાને કોઈ નુકસાન થયું હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
જોકે, મીડિયા માટે ખુલતા પહેલા પાકિસ્તાને દોઢ મહિના અથવા ૪૩ દિવસ માટે સ્થળ બંધ કરવું પડ્યું. આ ઘટનાઓથી India and Pakistan વચ્ચે તણાવ વધ્યો. બીજા દિવસે, ભારતીય અને પાકિસ્તાની વાયુસેના હવાઈ સંઘર્ષમાં બંધ થઈ ગયા. પાકિસ્તાને બે ભારતીય વિમાનોને તોડી પાડવાનો અને એક પાયલોટ અભિનંદન વર્ધમાનને પકડવાનો દાવો કર્યો. પાકિસ્તાની લશ્કરી અધિકારીઓએ દાવો કર્યો હતો કે એક Indian વિમાનનો કાટમાળ Pakistan પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં પડ્યો હતો, જ્યારે બીજો ભારતીય પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં પડ્યો હતો તેવી અફવા હતી કે, તે સુખોઈ હતો. દરમિયાન, ભારતીય સંસ્કરણમાં પાકિસ્તાની એફ ૧૬ને તોડી પાડતી વખતે MiG 21 ગુમાવવાનો ઉલ્લેખ હતો. એ મિસાઇલના અવશેષો પણ પ્રદર્શિત કર્યા હતા જેનો તેમણે દાવો કર્યો હતો કે તે F16ના હવાઈ વિમાનો દ્વારા જ ફાયર કરી શકાય છે. મિસાઇલો પર એરફોર્સ દ્વારા ફાયરિંગ અને જામ કરવામાં આવ્યું હોવાનું કહેવાય છે. પાકિસ્તાને F16 ને તોડી પાડવાના Indiaના દાવાને નકારી કાઢ્યો હતો. શરૂઆતમાં તેણે ત્રણ કે પછી મિગ ૨૧ બાઇસનની ચારેય હવાથી હવામાં મિસાઇલો છોડ્યા, જેમાં કાટમાળમાંથી બધા મિસાઇલ સીકર હેડ અકબંધ મળી આવ્યા, પરંતુ આર ૭૩ માંથી એકના મધ્ય ભાગનો નાશ કરવામાં આવ્યો અને દાવો કરવામાં આવ્યો કે કોઈ પણ મિસાઇલ ક્યારેય છોડવામાં આવી નથી. સંપૂર્ણ યુદ્ધની ધમકીઓ બાદ, અભિનંદનને બે દિવસમાં મુક્ત કરવામાં આવ્યા.
ફોરેન પોલિસી મેગેઝિનના પેન્ટાગોન સંવાદદાતાએ એક અહેવાલમાં દાવો કર્યો હતો કે પાકિસ્તાને આ ઘટના પછી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને તેના વિમાનોની ભૌતિક ગણતરી કરવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. બે વરિષ્ઠ યુએસ સંરક્ષણ અધિકારીઓએ ફોરેન પોલિસીને જણાવ્યું હતું કે યુએસ કર્મચારીઓએ તાજેતરમાં પાકિસ્તાનના વિમાનોની ગણતરી કરી હતી અને તેમને કોઈ વિમાન ગુમ થયેલ મળ્યું નથી. પેન્ટાગોનના પ્રવક્તાએ કહ્યું હતું કે તેઓ કોઈ ગણતરી કરવામાં આવી રહી છે તેની જાણ નથી, પરંતુ પેન્ટાગોને આ બાબતે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડ્યું નથી. જોકે, ફોરેન પોલિસી રિપોર્ટનો વિરોધ કરતી કોઈ લીક થઈ નથી. ભારતે પોતાના દાવાઓને ફરીથી સમર્થન આપવા માટે હવાઈ જોડાણના ઇલેક્ટ્રોનિક ફૂટેજ જાહેર કર્યા. પાકિસ્તાની અધિકારીઓએ ભારત દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી રડાર છબીઓને નકારી કાઢી. સ્ટેન્ડ ઓફ પછી નિયંત્રણ રેખા પર સમયાંતરે ગોળીબાર થયો. મહિનાઓ પછી ૮ ઓક્ટોબરના રોજ, ભારતે તેના વાયુસેના દિવસ પર, ફ્લાયપાસ્ટમાં એ જ ‘‘એવેન્જર ૧‘‘ વિમાન ઉડાડ્યું જે પાકિસ્તાને ૨૭ ફેબ્રુઆરીના રોજ હવાઈ યુદ્ધ દરમિયાન તોડી પાડવાનો દાવો કર્યો હતો.
2020-2021 India-Pakistan Border Clashes:
નવેમ્બર ૨૦૨૦ માં નિયંત્રણ રેખા પર Indian અને પાકિસ્તાની સૈનિકો વચ્ચે ગોળીબાર અને તોપમારાનો મોટો વિનિમય થયો ત્યારે ગતિરોધ વધુ તીવ્ર બન્યો, જેમાં ૧૧ નાગરિકો સહિત ઓછામાં ઓછા ૨૨ લોકો માર્યા ગયા.પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ભારતે ૨૦૨૦ માં ઓછામાં ઓછા ૨,૭૨૯ વખત યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું જેમાં ૨૧ પાકિસ્તાની નાગરિકો માર્યા ગયા હતા અને ૨૦૬ અન્ય ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧ માં, ભારત અને પાકિસ્તાને એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું, જેમાં જણાવાયું હતું કે સ્થાપિત હોટલાઈન પર ચર્ચા કર્યા પછી, બંને પક્ષો ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧ ની મધ્યરાત્રિથી તમામ શાંતિ અને યુદ્ધવિરામ કરારોનું ‘‘કડક પાલન‘‘ કરવા સંમત થયા હતા. ભવિષ્યમાં કોઈપણ ગેરસમજને દૂર કરવા માટે હોટલાઈન સંપર્ક અને સરહદી ધ્વજ બેઠકોના હાલના સ્વરૂપોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
2025 India Pakistan Clashes:
૨૩ એપ્રિલ ૨૦૨૫ ના રોજ જમ્મુ અને કાશ્મીરની બૈસરન ખીણમાં ઇસ્લામિક આતંકવાદી હુમલો થતાં કટોકટી શરૂ થઈ. આ હુમલામાં ૨૫ હિન્દુ પ્રવાસીઓ, એક ખ્રિસ્તી પ્રવાસી અને એક સ્થાનિક મુસ્લિમ માર્યા ગયા હતા અને ૨૦ થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. લશ્કર-એ-તૈયબા – જે પાકિસ્તાન સ્થિત સંગઠન યુએન દ્વારા આતંકવાદી જૂથ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યું છે – સાથે જોડાયેલા એક અલગ જૂથ, રેઝિસ્ટન્સ ફ્રન્ટ (ટીઆરએફ) એ શરૂઆતમાં હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી. જવાબમાં, ભારતે પાકિસ્તાન પર સરહદ પાર આતંકવાદને ટેકો આપવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. ત્યારબાદ ભારતે પાકિસ્તાની રાજદ્વારીઓને હાંકી કાઢ્યા હતા અને તેના રાજદ્વારીઓને પાછા બોલાવ્યા હતા, વિઝા સસ્પેન્ડ કર્યા હતા, સરહદો બંધ કરી દીધી હતી અને સિંધુ જળ સંધિમાંથી ખસી ગયા હતા . પાકિસ્તાને આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા અને વેપાર પ્રતિબંધો, હવાઈ ક્ષેત્ર અને સરહદ ક્રોસિંગ બંધ કરીને અને સિમલા કરારને સસ્પેન્ડ કરીને પ્રતિક્રિયા આપી હતી . ભારતની સુરક્ષા પરની કેબિનેટ સમિતિ (સીસીએસ) એ પણ ભારતીય નાગરિકોને પાકિસ્તાનની મુસાફરી ટાળવા માટે ભારપૂર્વક વિનંતી કરી હતી, અને હાલમાં દેશમાં રહેલા લોકોને વહેલી તકે પાછા ફરવા હાકલ કરી હતી. તેમજ તારીખ૬, ૭,૮ની ભારતીય એર સ્ટ્રાઇકે પાક કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં અનેક આતંકવાદી થાણા નાશ કર્યા હતા.
