આખરે, પેપર લીક વિરોધી સુધારા બિલ લોકસભા દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું. રાજ્યસભા પણ તેને પસાર કરે તેવી શક્યતા છે. આ બિલને સંસદ દ્વારા મંજૂરી મળતાં, પેપર લીક વિરોધી કાયદો વધુ કડક બનશે, પરંતુ પરીક્ષામાં છેતરપિંડી કરનારાઓને નિરુત્સાહિત કરવામાં તે સફળ થશે કે નહીં તે સમય જ કહેશે.
નિઃશંકપણે, પરીક્ષામાં છેતરપિંડીની સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને, પેપર લીક વિરોધી કાયદાઓ કડક બનાવવા જોઈએ. જોકે, એ નોંધવું જોઈએ કે કડક કાયદાઓ અમુક હદ સુધી જ અસરકારક છે. પેપર લીક થતું અટકાવવા માટે પણ પગલાં લેવાની જરૂર છે. એવી આશા છે કે નંદન નીલેકણીની આગેવાની હેઠળની સમિતિ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા પગલાંનો તાત્કાલિક અમલ કરવામાં આવશે. આ જરૂરી છે કારણ કે દેશમાં પેપર લીક માફિયા ઉભરી આવ્યા છે.
આ માફિયા છેતરપિંડી દ્વારા પરીક્ષા પાસ કરવા માંગતા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વધવાને કારણે ઉભરી આવ્યા છે. સાથે જ, શાળાની પરીક્ષાઓમાં છેતરપિંડી પણ વધી રહી છે. છેતરપિંડી કરીને શાળાની પરીક્ષા પાસ કરનારા વિદ્યાર્થીઓ ઘણીવાર અન્યાયી માધ્યમો દ્વારા સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ પાસ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. તે સ્પષ્ટ છે કે સમાજનું નૈતિક અધોગતિ પણ પેપર લીકની સમસ્યા માટે જવાબદાર છે. આ વાત એ હકીકત પરથી સમજી શકાય છે કે વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ સાથે શિક્ષકો પણ પેપર લીકમાં સામેલ જોવા મળી રહ્યા છે.
લોકસભામાં પેપર લીક વિરોધી કાયદાને વધુ કડક બનાવવા માટેના બિલ પર ચર્ચા દરમિયાન, શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે ઘણા આક્ષેપો અને પ્રતિ-આક્ષેપો થયા, પરંતુ પેપર લીક સમસ્યા માટે જવાબદાર નૈતિક અધોગતિ તરફ કોઈ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું નહીં. શું આપણા ઘણા જનપ્રતિનિધિઓ પર છેતરપિંડીથી તેમની શરતો પસાર કરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે? લોકસભામાં પેપર લીક બિલના ગુણદોષો પર ખૂબ ઓછી ચર્ચા થઈ તે નિરાશાજનક હતું.
શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ એકબીજા પર આરોપ લગાવતા રહ્યા અને શિક્ષણ અને પરીક્ષા પ્રણાલીની ખામીઓ પર ગંભીર ચર્ચામાં જોડાયા નહીં. જે પણ ચર્ચા થઈ તે હલકી ગુણવત્તાની હતી. એવું લાગતું હતું કે શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ બંને ફક્ત પેપર લીક માટે એકબીજાને દોષ આપવામાં રસ ધરાવતા હતા. કેટલાક નેતાઓએ પેપર લીક બિલ વિશે કંઈ કહ્યું નહીં.
તેના બદલે, તેઓ વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી સહિત અન્ય બાબતો વિશે વાત કરતા રહ્યા. તેમનું ભાષણ, એક રીતે, એક પુરાવો હતું કે ગંભીર મુદ્દા પર અર્થપૂર્ણ ચર્ચા કેવી રીતે ન થવી જોઈએ. તેમના ભાષણો તેમને ચર્ચામાં લાવે છે, પરંતુ કોઈને તેમાંથી કંઈ મળતું નથી.
