ઈરાન યુદ્ધે વિશ્વની સમસ્યાઓમાં વધારો કર્યો છે. પડદા પાછળ તેને ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત કરવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે, પરંતુ ઉકેલની આશા ઓછી છે. સંઘર્ષ ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ફેલાઈ ગયો છે. ઈરાને આ ક્ષેત્રમાં યુએસ લશ્કરી થાણાઓને પણ નિશાન બનાવ્યા છે. ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નાકાબંધી કરવાથી ઘણા અન્ય દેશો આ સંઘર્ષમાં કૂદી શકે છે.
કોઈપણ યુદ્ધ વિનાશ લાવે છે, અને આ સંઘર્ષ પણ તેનો અપવાદ નથી. અત્યાર સુધીમાં હજારો લોકો જીવ ગુમાવી ચૂક્યા છે. મોટી માનવ વસાહતો કાટમાળના ઢગલામાં ફેરવાઈ ગઈ છે. અમેરિકા અને ઇઝરાયલે સ્વ-બચાવ અને ઈરાનની પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓના દમનના આધારે આ હુમલો કર્યો હતો. તેમણે ઈરાની લોકોના માનવ અધિકારો અને સ્વતંત્રતાના રક્ષણ માટે શાસન પરિવર્તનની જરૂરિયાત પણ વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ તેમના યુદ્ધને બહુ ઓછો નૈતિક અને કાનૂની ટેકો મળ્યો હતો.
વાસ્તવમાં, આ યુદ્ધ ફક્ત ઉર્જા સંસાધનો કબજે કરવા અને પ્રભુત્વ સ્થાપિત કરવાની કવાયત છે. તે એ હકીકતને પણ મજબૂત બનાવે છે કે ૧૯૪૫ પછીની આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની વ્યવસ્થા યુદ્ધને રોકવા અને આધિપત્યના પ્રયોગોનો સામનો કરવા માટે શાંતિ જાળવવામાં સંપૂર્ણપણે અસમર્થ છે.
ટ્રમ્પનું વેનેઝુએલા અભિયાન અને તેમણે શરૂ કરેલું ટેરિફ યુદ્ધ એ યુએન ચાર્ટર અને જીનીવા સંમેલનો અને અન્ય સંધિઓમાં સંહિતાબદ્ધ કાયદાઓ દ્વારા સંચાલિત વૈશ્વિક કાનૂની માળખાના પતનનો પુરાવો છે. ઈરાન પરના હુમલાને ન તો યુએન સુરક્ષા પરિષદની મંજૂરી મળી હતી કે ન તો યુએસ કોંગ્રેસની મંજૂરી મળી હતી.
ઈરાની નેતાઓની હત્યા અને ઈરાનની અંદર નાગરિક લક્ષ્યો પર લશ્કરી હુમલાઓનો અવકાશ પણ ઘણા મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનું ઘોર ઉલ્લંઘન છે. ઈરાન પર હુમલો કરવા માટે, શાસન પરિવર્તનની માંગણી કરવા માટે ઇઝરાયલ અને અમેરિકા જે દલીલનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે તે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનું પણ ઉલ્લંઘન કરે છે, જે રાષ્ટ્રોની પ્રાદેશિક અખંડિતતા અને સાર્વભૌમત્વની અખંડિતતા પર આધારિત છે.
આ સંદર્ભમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશ હાર્ડી ડિલાર્ડે ૧૯૭૫ના પશ્ચિમી સહારા કેસમાં એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું હતું, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે “તે લોકો છે જે પ્રદેશનું ભાગ્ય નક્કી કરે છે, પ્રદેશ નહીં કે લોકોનું ભાગ્ય.” આ અવલોકન ઈરાન માટે પણ સાચું છે. જ્યારે ઈરાનમાં શાસકોના અત્યાચારોને અમુક અંશે વખોડી શકાય છે, ત્યારે સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર સામે યુદ્ધ કરવા માટે “શાસન પરિવર્તન” ની શંકાસ્પદ દલીલની માન્યતાને સ્વીકારવી એ યુએન ચાર્ટરના સમગ્ર માળખાને ઉલટાવી દેવા સમાન હશે.
યુક્રેન, ગાઝા, વેનેઝુએલા અને ઈરાનમાં તાજેતરના સંઘર્ષો, યુએસના ટેરિફ યુદ્ધ જેવી પહેલો સાથે, આપણને સત્તાની વાસ્તવિકતા અને પ્રકૃતિ પર ચિંતન કરવા પ્રેર્યા છે. માનવ દુઃખ પ્રત્યે વૈશ્વિક મંચ પર રાજકીય નેતૃત્વનું ઉદાસીન વલણ સૂચવે છે કે સંસ્કૃતિના મોરચે થયેલી પ્રગતિ ઉલટી થઈ ગઈ છે. એવી દુનિયામાં જે સત્તાના ઉપયોગમાં વધુ સભ્ય બનવાની ઇચ્છા રાખે છે, તે વિરુદ્ધ દિશામાં જઈ રહી હોય તેવું લાગે છે. એવું બન્યું છે.
યાદ રાખો, બોમ્બમારા દ્વારા શાંતિ ક્યારેય શક્ય નથી. ઇતિહાસ આપણને એ પણ શીખવે છે કે યુદ્ધ પોતે જ સમસ્યા છે, ઉકેલ નથી, અને કોઈપણ પ્રકારનો અન્યાય કે જુલમ ક્રાંતિનો સાર છે. જ્યાં સુધી વિશ્વ યુદ્ધના અમાનવીય સ્વભાવ અને વિનાશકતાથી મુક્ત ન થાય ત્યાં સુધી, માનવીય વિશ્વ વ્યવસ્થાની સ્થાપના એક સ્વપ્ન જ રહેશે.
શાંતિ તરફ પ્રગતિ અને તણાવ ઓછો કરવા માટે વડા પ્રધાન મોદીના વારંવારના આહ્વાન મૂળભૂત રીતે સશસ્ત્ર સંઘર્ષનો સ્પષ્ટ અસ્વીકાર અને વિવાદોમાં મધ્યસ્થી કરવાની તાકીદનો સંકેત આપે છે. આ રાષ્ટ્રો વચ્ચે શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વને પ્રોત્સાહન આપવાની અને સંઘર્ષના નિરાકરણના સાધન તરીકે યુદ્ધને ટાળવાની ભારતની નીતિ સાથે સુસંગત છે. આ સૂક્ષ્મ અભિગમનો એક આવશ્યક પાસું એ હશે કે સત્તાના સામ્રાજ્યવાદી ઉપયોગ સામે અસરકારક રક્ષણ તરીકે પ્રમાણમાં કડક આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની પ્રણાલીનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવું.
