ભારત સદીઓથી આધ્યાત્મિકતામાં માનતો વિશ્વનો પહેલો દેશ છે, જ્યાં હજારો વર્ષોથી અવિભાજિત ભારતમાં આધ્યાત્મિકતા ભારતીય સંસ્કૃતિનો પાયો રહી છે, કારણ કે જો આપણે ઇતિહાસમાં ખોદકામ કરીએ તો આપણને ઘણી પૌરાણિક વાર્તાઓ મળશે, આજે પણ ભારતીય પુરાતત્વ વિભાગના ખોદકામ કે શોધખોળમાં આધ્યાત્મિકતાની ઘણી વસ્તુઓ મળી આવે છે, જે હજારો વર્ષ જૂની હોવાનો અંદાજ છે. સમગ્ર ભારતમાં વિવિધ ધર્મો, સમુદાયો અને જાતિઓ છે, તેથી અહીં વિવિધતામાં એકતા જોવા મળે છે. આપણા માટે ગર્વની વાત છે કે અહીં બધા ધર્મોના તહેવારો મુખ્ય રીતે ઉજવવામાં આવે છે, પછી ભલે તે દિવાળી હોય, ઈદ હોય કે નાતાલ હોય કે ભગવાન ઝુલેલાલ જયંતિનો તહેવાર જે ઝુલેલાલ સપ્તાહના નામે એક અઠવાડિયા માટે ઉજવવામાં આવે છે જેમાં આખા અઠવાડિયા માટે વિવિધ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. ઝુલેલાલ જયંતિ ઉત્સવ ૩૦ માર્ચ ૨૦૨૫ ના રોજ હોવાથી, આજે આપણે ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું, ૧૦૭૫મો ચેત્રીચંદ (ઝુલેલાલ જયંતિ) ઉત્સવ ૩૦ માર્ચ ૨૦૨૫ ના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં ઉજવવામાં આવશે.
મિત્રો, જો આપણે આ આધ્યાત્મિકતા અને વિશ્વસનીયતા વિશે વાત કરીએ, તો 30 માર્ચ 2025 ના રોજ, વૈશ્વિક સ્તરે, જે પણ દેશમાં સિંધી સમુદાયના ભાઈ-બહેનો હશે, ત્યાં ઝુલેલાલ જયંતિ ચેત્રીચંદ મહોત્સવ ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવશે, જે સંવાદિતા, ભાઈચારો, એકતા, અખંડિતતા, અન્યાય પર ન્યાયની જીત અને સદીઓથી ઉજવવામાં આવતી ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. ઝુલેલાલ જયંતિ ઉજવવા પાછળના કારણો: બધા તહેવારોની જેમ, આ તહેવાર ઉજવવા પાછળ પણ પૌરાણિક કથાઓ છે.
મિત્રો, જો આપણે ભગવાન ઝુલેલાલ વિશે વાત કરીએ, તો ઇતિહાસ અને મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, ઝુલેલાલ સાંઈએ ધર્મના રક્ષણ માટે અવતાર લીધો હતો, આ સંદર્ભમાં બે વાર્તાઓ પ્રચલિત છે. (૧) સૌપ્રથમ, સંવત ૧૦૦૭ માં, સિંધ પ્રાંતના થટ્ટા શહેરમાં મિર્ખશાહ નામના સમ્રાટનું શાસન હતું. બળનો ઉપયોગ કરીને તેણે પોતાના સમુદાયના લોકોને ચોક્કસ ધર્મ સ્વીકારવા દબાણ કર્યું. તેના અત્યાચારોથી કંટાળીને, એક દિવસ બધા પુરુષો, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સિંધુ નદી પાસે ભેગા થયા અને ત્યાં ભગવાનનું સ્મરણ કર્યું. કઠોર તપસ્યા કર્યા પછી, બધા ભક્તોએ માછલી પર સવાર એક અદ્ભુત આકૃતિ જોઈ. થોડીવાર પછી, તે આકૃતિ ભક્તોની નજર સામેથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. પછી આકાશમાંથી એક અવાજ આવ્યો કે ધર્મની રક્ષા માટે, આજથી બરાબર સાત દિવસ પછી, હું શ્રી રતનરાયના ઘરે માતા દેવકીના ગર્ભથી જન્મ લઈશ. નિયત સમયે, રતનરાયના ઘરે એક સુંદર બાળકનો જન્મ થયો, જેનું નામ ઉદયચંદ રાખવામાં આવ્યું. જ્યારે બાળકના જન્મના સમાચાર મિર્ખશાહના કાન સુધી પહોંચ્યા, ત્યારે તે ખૂબ જ વ્યથિત થઈ ગયો. તેણે આ છોકરાને મારી નાખવાનું વિચાર્યું પણ તેનો પ્લાન સફળ ન થયો. તેજસ્વી સ્મિતવાળા છોકરાને જોઈને તેમના મંત્રીઓ દંગ રહી ગયા. પછી અચાનક તે છોકરો વાદળી ઘોડા પર સવાર થઈને એક બહાદુર યોદ્ધા તરીકે સામે ઊભો રહ્યો. બીજી જ ક્ષણે છોકરો એક વિશાળ માછલી પર સવારી કરતો જોવા મળ્યો. મંત્રી ગભરાઈ ગયા અને તેમની માફી માંગી. તે સમયે છોકરાએ મંત્રીને તેના શાસકને સમજાવવા કહ્યું કે તેણે હિન્દુઓ અને મુસ્લિમોને એક ગણવા જોઈએ અને તેની પ્રજા પર જુલમ ન કરવો જોઈએ, પરંતુ મિર્ખશાહ સંમત ન થયા. પછી ભગવાન ઝુલેલાલે એક બહાદુર સૈન્યનું આયોજન કર્યું અને મિર્ખશાહને હરાવ્યો. ઝુલેલાલ પાસે આશ્રય લેવાને કારણે મિર્ખશાહ બચી ગયો. સંવત ૧૦૨૦ ના ભાદ્રપદ મહિનાની શુક્લ ચતુર્દશીના રોજ ભગવાન ઝુલેલાલ અદ્રશ્ય થઈ ગયા. (૨) બીજી વાર્તા, સિંધી સમુદાય એક વેપારી વર્ગ હોવાથી, વેપાર માટે જળમાર્ગો દ્વારા મુસાફરી કરતી વખતે તેમને ઘણી આફતોનો સામનો કરવો પડ્યો. દરિયાઈ તોફાનોની જેમ, પ્રાણીઓ, ખડકો અને દરિયાઈ ચાંચિયાઓની ટોળકી જે વેપારીઓનો બધો માલ લૂંટી લેતી હતી. તેથી, આ યાત્રા પર જતી વખતે, સ્ત્રીઓ ભગવાન વરુણની સ્તુતિ કરતી હતી અને વિવિધ ઇચ્છાઓ કરતી હતી, જે પૂર્ણ થતી હતી. ભગવાન ઝુલેલાલ પાણીના દેવ હોવાથી, તેમને સિંધી સમુદાયના પૂજનીય દેવતા માનવામાં આવે છે. જ્યારે પુરુષો સુરક્ષિત રીતે ઘરે પાછા ફર્યા, ત્યારે ચેટી ચાંદને તહેવાર તરીકે ઉજવવામાં આવ્યો. ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ અને મિજબાનીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું.
મિત્રો, જો આપણે સાંઈ ઝુલેલાલ વિશે વાત કરીએ, તો ભક્તો ભગવાન ઝુલેલાલને ઉદેરોલાલ, ઘોડાવારો, જિંદપીર, લાલસાઈ, પલ્લેવારો, જ્યોતિનવારો, અમરલાલ, વગેરે નામોથી પણ પૂજે છે. ભગવાન ઝુલેલાલજીને પાણી અને પ્રકાશનો અવતાર માનવામાં આવે છે. તેથી, એક લાકડાનું મંદિર બનાવવામાં આવે છે અને નાના વાસણનો ઉપયોગ કરીને તેમાં પાણી અને જ્યોત પ્રગટાવવામાં આવે છે અને ભક્તો છેત્રીચંદ્રના દિવસે આ મંદિરને પોતાના માથા પર લઈ જાય છે, જેને બહિરાણા સાહેબ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. સાંઈ ઝુલેલાલ દિવસ – સિંધી સમુદાયના ચેત્રીચંદ વિક્રમ સંવતનો પવિત્ર ઉદ્ઘાટન દિવસ છે. વિક્રમ સંવત ૧૦૦૭ માં આ દિવસે, સિંધ પ્રાંતના નસરપુર શહેરમાં, ભગવાને પોતે રતનરાયના ઘરે માતા દેવકીના ગર્ભમાંથી તેજસ્વી બાળક ઉદયચંદ્રના રૂપમાં અવતાર લીધો હતો અને પાપીઓનો નાશ કરીને ધર્મનું રક્ષણ કર્યું હતું. આ તહેવાર હવે ફક્ત ધાર્મિક મહત્વ પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો, પરંતુ એકબીજા સાથેના ભાઈચારાને ધ્યાનમાં રાખીને, સિંધુ સંસ્કૃતિના પ્રતીક તરીકે 30 માર્ચ, 2025 ના રોજ સિંધિયત દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
મિત્રો, જો આપણે ચેત્રીચંદ દિવસની ઉજવણી ખૂબ જ ઉત્સાહથી કરવાની વાત કરીએ, તો આ પ્રસંગે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સિંધી સમુદાય તેમના વ્યવસાયિક મથકો બંધ રાખે છે અને દિવસભર વિવિધ કાર્યક્રમો, પૂજા, બહારણા સાહેબ યાત્રામાં ભાગ લે છે અને સાંજે, ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં એક ભવ્ય શોભાયાત્રાનું આયોજન કરવામાં આવે છે, જેમાં વિવિધ સ્થળોએ સાંઈ ઝુલેલાલ બહારણા સાહેબની પૂજા કરવામાં આવે છે, શોભાયાત્રાના સ્વાગત માટે પ્રસાદ તરીકે વિવિધ વાનગીઓનું વિતરણ કરવામાં આવે છે, દરેક વ્યક્તિના માથા પર આયોલાલ ઝુલેલાલની ટોપી હોય છે, શોભાયાત્રામાં વિવિધ પ્રકારના પ્રેરણાદાયી ટેબ્લો હોય છે. ભારે ઉત્સાહનું વાતાવરણ છે.
મિત્રો, જો આપણે આ વર્ષ 2025 માં પ્રમાણમાં વધુ ઉત્સાહની વાત કરીએ, તો છેત્રીચંદ સિંધી સમુદાયનો એક મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે, જે ભગવાન ઝુલેલાલની જન્મજયંતિ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવાર ચૈત્ર મહિનાની ચંદ્ર તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે, કારણ કે આ દિવસે ભગવાન ઝુલેલાલનો જન્મ થયો હતો. ભગવાન ઝુલેલાલને વરુણ દેવનો અવતાર માનવામાં આવે છે અને તે સિંધી સમાજના મુખ્ય દેવતા છે. આ દિવસે, લોકો ખાસ પ્રાર્થના કરે છે, ભજન અને કીર્તન ગાય છે અને સરઘસ કાઢે છે. છેત્રીચંદનો તહેવાર સત્ય, અહિંસા, ભાઈચારો અને પ્રેમનો સંદેશ આપે છે, જે હજુ પણ સિંધી સમાજના મૂળભૂત જીવન મૂલ્યોમાં સમાવિષ્ટ છે. આ ઉત્સવ દરમિયાન, એક લાકડાનું મંદિર બનાવવામાં આવે છે અને તેમાં એક દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે, જેને બહિરાણા સાહેબ કહેવામાં આવે છે. આ તહેવાર સમાજમાં એકતા અને શ્રદ્ધાને મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ છે. સરકારના આદેશોનું પાલન કરતી વખતે, સમાજના લોકોમાં ચેત્રીચંદ ઉત્સવની ઉજવણી માટે ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે કારણ કે આ તહેવાર ભાઈચારો, સદ્ભાવના, એકતા અને ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું પ્રતીક છે જે ભારતીયોને ભારત માતાની માટીમાંથી ભગવાનની ભેટ તરીકે પ્રાપ્ત થયો છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત સમગ્ર વર્ણનનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને જાણવા મળશે કે ઝુલેલાલ જયંતિ, સદીઓથી ઉજવાતો ચેત્રીચંદ ઉત્સવ, સદ્ભાવના, ભાઈચારો, એકતા અને અન્યાય પર ન્યાયની જીત, ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું પ્રતીક છે. ૩૦ માર્ચ ૨૦૨૫ ના રોજ, ચેત્રીચંદ ઉત્સવ અને આયોલાલ ઝુલેલાલના જયઘોષ ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ગુંજી ઉઠશે.
-સંકલનકાર લેખક – કાર નિષ્ણાત કટારલેખક સાહિત્યકાર આંતરરાષ્ટ્રીય લેખક ચિંતક કવિ સંગીત માધ્યમ સીએ(એટીસી) એડવોકેટ કિશન સનમુખદાસ ભાવનાની ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર 9284141425
