કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા,
વૈશ્વિક સ્તરે, એકવીસમી સદીનો ત્રીજો દાયકા વિશ્વ અર્થતંત્ર માટે તકો, તેમજ અનિશ્ચિતતાઓ અને બહુપક્ષીય પડકારોનો યુગ સાબિત થઈ રહ્યો છે. કોવિડ-19 રોગચાળા પછી, વૈશ્વિક અર્થતંત્રે પુનઃપ્રાપ્તિ તરફ ઝડપી પ્રગતિ કરી. જોકે, રશિયા-યુક્રેન સંઘર્ષ, ઈરાન-યુએસ યુદ્ધ, પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા જતા ભૂરાજકીય તણાવ, વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલામાં વિક્ષેપો, દરિયાઈ વેપાર માર્ગો પર સુરક્ષા જોખમો, ઉર્જા બજારમાં અસ્થિરતા અને વિવિધ દેશોમાં કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા કડક નાણાકીય નીતિઓએ ફરી એકવાર વૈશ્વિક આર્થિક વ્યવસ્થાને એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કે મૂકી દીધી છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે ફુગાવો હવે ફક્ત કોઈ એક દેશ માટે સ્થાનિક સમસ્યા નથી; તે એક વૈશ્વિક આર્થિક, સામાજિક અને રાજકીય પડકાર બની ગયો છે, જેની અસર વિકસિત અને વિકાસશીલ બંને અર્થતંત્રોમાં સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. 9 જુલાઈ, 2026 ના રોજ ઈરાન-યુએસ કરારના પતનથી બંને દેશો દ્વારા ઉગ્ર હુમલાઓ થયા છે. તે સ્પષ્ટ છે કે યુએસ-ઈરાન તણાવ ફક્ત બે દેશો વચ્ચેનો વિવાદ નથી, પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, ઉર્જા સુરક્ષા, ફુગાવો, નાણાકીય બજારો અને ભારત જેવા ઉભરતા દેશોની વિકાસ યાત્રાને અસર કરે છે. તેથી, ભારત માટે સમયની જરૂરિયાત ફક્ત તાત્કાલિક કટોકટી વ્યવસ્થાપન જ નહીં, પણ બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓમાં પણ દેશની વૃદ્ધિ ગતિ, ઉર્જા સુરક્ષા અને આર્થિક સ્થિરતા જાળવી શકે તેવી લાંબા ગાળાની આર્થિક અને રાજદ્વારી વ્યૂહરચના વિકસાવવાની પણ છે. આ વૈશ્વિક વ્યવસ્થાના એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરીકે, ભારત આ વિકાસથી અસ્પૃશ્ય રહી શકે નહીં. ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકારોમાંનો એક છે. દેશ તેની ઉર્જા જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. તેથી, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં થોડો વધારો પણ ભારતના આયાત બિલ, વેપાર ખાધ અને નાણાકીય સંતુલન પર અસર કરી શકે છે. જો તેલ વધુ મોંઘુ થાય છે, પરિવહન ખર્ચ વધે છે, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન વધુ મોંઘુ થાય છે, કૃષિ ક્ષેત્રમાં ડીઝલ અને ખાતરના ખર્ચમાં વધારો થાય છે, અને અંતે, ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ અને દૈનિક જરૂરિયાતોના ભાવ વધવા લાગે છે. આ તે સાંકળ છે જે ફુગાવાને ફક્ત આર્થિક શબ્દ બનવાથી અટકાવે છે, પરંતુ તેને દરેક પરિવારના માસિક બજેટ અને જીવનધોરણ સાથે સીધી રીતે જોડે છે.
મિત્રો, કૃષિ ક્ષેત્ર પણ આ વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓથી સંપૂર્ણપણે અસ્પૃશ્ય નથી. ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ છે, પરંતુ ડીઝલ, ખાતરો, સિંચાઈ, પરિવહન અને સંગ્રહના સતત વધતા ખર્ચ ખેડૂતોના ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરે છે. જો હવામાનની અનિશ્ચિતતા આ મિશ્રણમાં ઉમેરવામાં આવે તો, ખાદ્ય ઉત્પાદન અને પુરવઠા બંનેને અસર થઈ શકે છે. આનાથી ખાદ્ય ફુગાવામાં વધારો થવાની સંભાવના છે, જેની સીધી અસર સામાન્ય નાગરિકોના રસોડાઓ પર પડે છે. આ જ કારણ છે કે ખાદ્ય સુરક્ષા, કૃષિ સુધારા, આધુનિક સંગ્રહ પ્રણાલીઓ અને પુરવઠા શૃંખલાને મજબૂત બનાવવી એ માત્ર કૃષિ નીતિના જ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય આર્થિક નીતિના પણ મહત્વપૂર્ણ ઘટકો બની ગયા છે.
મિત્રો, ફુગાવો સૌથી વધુ અસર કરે છે જેમની નિશ્ચિત આવક હોય છે. મધ્યમ વર્ગના, પગારદાર કર્મચારીઓ, પેન્શનરો, નાના વ્યવસાયો અને ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે જ્યારે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવ તેમની આવક કરતા વધુ ઝડપથી વધે છે. ખોરાક, શિક્ષણ, આરોગ્ય, પરિવહન, વીજળી, ગેસ અને આવાસ જેવી મૂળભૂત જરૂરિયાતો પર ખર્ચ પરિવારોના માસિક બજેટને અસંતુલિત કરે છે. જો વ્યાજ દર ઊંચા રહે છે, તો હોમ લોન, વાહન લોન અને વ્યવસાય લોન પર માસિક હપ્તાઓ વધી શકે છે. આમ, ફુગાવો ફક્ત એક આર્થિક સૂચક રહેવાનું બંધ કરે છે પરંતુ એક વાસ્તવિક સામાજિક મુદ્દો બની જાય છે, જે દરેક પરિવારના જીવનધોરણ અને ભાવિ યોજનાઓને અસર કરે છે.
મિત્રો, આજે વિશ્વ વ્યવસ્થા એવા તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહી છે જ્યાં આર્થિક શક્તિ,ઉર્જા સુરક્ષા,
ટેકનોલોજીકલ શ્રેષ્ઠતા અને ભૂરાજકીય પ્રભાવ એકબીજાથી અલગ થઈ ગયા છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તેની નાણાકીય નીતિ, ટેકનોલોજીકલ નવીનતા અને ડોલરની વૈશ્વિક ભૂમિકા દ્વારા આર્થિક નેતૃત્વ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ચીન ઉત્પાદન, નિકાસ, દુર્લભ ખનિજો, ગ્રીન ટેકનોલોજી અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓમાં તેની હાજરીને મજબૂત બનાવવા માટે વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે. યુરોપિયન યુનિયન ઊર્જા વૈવિધ્યકરણ, ગ્રીન અર્થતંત્ર અને ડિજિટલ પરિવર્તન પર ભાર મૂકી રહ્યું છે, જ્યારે જાપાન ટેકનોલોજીકલ નવીનતા, ઉચ્ચ ઉત્પાદકતા અને ઉર્જા કાર્યક્ષમતા દ્વારા તેની સ્પર્ધાત્મકતા જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આ પરિસ્થિતિઓમાં, ભારત માત્ર એક ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક સંતુલનના એક મહત્વપૂર્ણ સ્તંભ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
મિત્રો, આજે ભારત પાસે ઘણી બધી શક્તિઓ છે, જેમાં વિશ્વની સૌથી મોટી યુવા વસ્તી, ઝડપથી વિકસતું ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વિશાળ સ્થાનિક બજાર, લોકશાહી શાસન વ્યવસ્થા, મજબૂત બેંકિંગ વ્યવસ્થા, વ્યાપક ચુકવણી નેટવર્ક, ઝડપથી વિકસતું સ્ટાર્ટઅપ ઈકોસિસ્ટમ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સતત રોકાણનો સમાવેશ થાય છે. આ જ કારણ છે કે વૈશ્વિક કંપનીઓ ચીન પરની તેમની અતિશય નિર્ભરતા ઘટાડી રહી છે અને ભારતને લાંબા ગાળાના ઉત્પાદન, સંશોધન, ડિજિટલ સેવાઓ અને વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલા માટે વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે જોઈ રહી છે. જો ભારત આ તકોનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરે છે, તો વર્તમાન વૈશ્વિક કટોકટી પણ તેના લાંબા ગાળાના આર્થિક પરિવર્તનનો પાયો બની શકે છે. જો કે, તકોની સાથે પડકારો પણ ઉભા થાય છે. જો વૈશ્વિક ફુગાવો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધે, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઊંચા રહે, અથવા દરિયાઈ વેપાર માર્ગો ખોરવાઈ જાય, તો ભારતના આયાત બિલ, ચાલુ ખાતાની ખાધ, નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અને ફુગાવા નિયંત્રણ પર વધારાના દબાણનો સામનો કરવો પડી શકે છે. વધુમાં, આબોહવા પરિવર્તન, અસામાન્ય ચોમાસું, ખાદ્ય સુરક્ષા, સાયબર સુરક્ષા અને વૈશ્વિક વેપારમાં વધતી જતી સંરક્ષણવાદી નીતિઓ પણ ભવિષ્યની આર્થિક વ્યૂહરચનાને અસર કરી શકે છે. તેથી, ભારતે માત્ર તાત્કાલિક ઉકેલો પર જ નહીં પરંતુ લાંબા ગાળાના માળખાકીય સુધારાઓ પર પણ કામ કરવું જોઈએ.
મિત્રો, આવી પરિસ્થિતિઓમાં, ઉર્જા સ્વનિર્ભરતા ભારતની ટોચની પ્રાથમિકતાઓમાંની એક હોવી જોઈએ. સૌર ઉર્જા, પવન ઉર્જા, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, બાયોફ્યુઅલ, પરમાણુ ઉર્જા અને વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડારનો વિસ્તાર કરવાથી દેશ ભવિષ્યના ઉર્જા સંકટથી પ્રમાણમાં સુરક્ષિત રહી શકે છે. વધુમાં, રેલ્વે, જળમાર્ગો, બંદરો, લોજિસ્ટિક્સ, કોલ્ડ સ્ટોરેજ, ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્માર્ટ ઉત્પાદનમાં રોકાણ ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. જો ભારત સંશોધન અને વિકાસ, કૃત્રિમ બુદ્ધિ, સેમિકન્ડક્ટર, સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને હાઇ-ટેક ઉદ્યોગોમાં તેની ક્ષમતાઓને વધુ મજબૂત બનાવે છે, તો તે ફક્ત ગ્રાહક બજાર તરીકે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક નવીનતા કેન્દ્ર તરીકે પણ સ્થાપિત થઈ શકે છે.
મિત્રો, વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ એ પણ સ્પષ્ટ કરી રહી છે કે આધુનિક અર્થતંત્ર ફક્ત સ્થાનિક નીતિઓ દ્વારા સંચાલિત નથી. કોઈપણ દેશમાં યુદ્ધ, પ્રતિબંધો, દરિયાઈ માર્ગોમાં વિક્ષેપ, ઊર્જા કટોકટી અથવા ચલણ બજારની અસ્થિરતા થોડા દિવસોમાં સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્રને અસર કરી શકે છે. વૈશ્વિકરણના આ યુગમાં, દેશોના આર્થિક ભાગ્ય પહેલા કરતાં વધુ એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. તેથી, ભારત જેવા ઝડપથી ઉભરતા રાષ્ટ્ર માટે ફક્ત સ્થાનિક માંગ અને ઉત્પાદન પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક વિકાસનું વિવેચનાત્મક વિશ્લેષણ કરવું અને તેની આર્થિક, વેપાર અને ઉર્જા વ્યૂહરચનાઓને સમયસર અનુરૂપ બનાવવી પણ જરૂરી બની ગયું છે. ઉર્જા કટોકટી ભારતીય રૂપિયા પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે. જ્યારે આયાત બિલ વધે છે, ત્યારે વિદેશી ચલણની માંગ પણ વધે છે. જો નિકાસ પ્રમાણસર ન વધે, તો રૂપિયો દબાણ હેઠળ આવી શકે છે. જ્યારે નબળો રૂપિયો નિકાસકારો માટે કેટલીક તકો ઊભી કરે છે, ત્યારે તે પેટ્રોલિયમ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મશીનરી અને અન્ય આયાતી માલને પણ મોંઘો બનાવે છે. આ ફુગાવાના દબાણમાં વધુ વધારો કરી શકે છે. તેથી, ભારતીય રિઝર્વ બેંકે વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત, વિનિમય દર અને નાણાકીય નીતિ વચ્ચે ખૂબ જ સંતુલિત અભિગમ અપનાવવો પડશે.
મિત્રો, વિશ્વ રાજકારણના ઇતિહાસમાં, કેટલીક ઘટનાઓ એવી છે જેની અસર ફક્ત સંબંધિત દેશો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્રનો માર્ગ બદલી નાખે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચેનો પરમાણુ કરાર (JCPOA) આવી જ એક ઐતિહાસિક વ્યવસ્થા હતી. આ કરારનો હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને મર્યાદિત કરવાનો અને બદલામાં આર્થિક પ્રતિબંધોમાંથી રાહત આપવાનો હતો. જોકે, કરારનો અસરકારક રીતે અમલ કરવામાં નિષ્ફળતા, ત્યારબાદ વધતા પ્રતિબંધો, અવિશ્વાસ, લશ્કરી તણાવ અને બંને દેશો વચ્ચે સમયાંતરે મુકાબલો, પશ્ચિમ એશિયાને વૈશ્વિક અસ્થિરતાના કેન્દ્રમાં પાછું મૂકી દીધું. પરિણામે, ઊર્જા બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી, તેલ પુરવઠા અંગે ચિંતાઓ વધુ ઘેરી બની અને વિશ્વભરમાં નીતિ નિર્માતાઓ આર્થિક જોખમોનો સામનો કરી રહ્યા હતા.
મિત્રો, વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં વધતી અનિશ્ચિતતાઓથી નાણાકીય બજારો સૌથી વધુ તાત્કાલિક પ્રભાવિત થાય છે. રોકાણકારોનો વિશ્વાસ, મૂડી પ્રવાહ, વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણ, ચલણ વિનિમય દર અને વ્યાજ દરના વલણો બધા એકબીજા સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલા છે. જ્યારે વૈશ્વિક ભૂરાજકીય તણાવ વધે છે, ક્રૂડ તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધઘટ થાય છે, અથવા ફુગાવો નિયંત્રણ બહાર જવાનો ભય ઉભો થાય છે, ત્યારે શેરબજાર સૌ પ્રથમ પ્રતિક્રિયા આપે છે. ભારતનું શેરબજાર પણ વૈશ્વિક મૂડી પ્રવાહનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક બની ગયું છે. તેથી, ન્યૂ યોર્ક, લંડન, ટોક્યો, દુબઈ અથવા સિંગાપોરમાં આર્થિક ગતિવિધિઓની અસર મુંબઈના દલાલ સ્ટ્રીટ પર થોડા કલાકોમાં જ પ્રતિબિંબિત થાય છે.આ વૈશ્વિકરણની વાસ્તવિકતા છે, જ્યાં મૂડી સરહદો પાર ઝડપથી ફરે છે અને રોકાણકારો જોખમ અનુસાર તેમની વ્યૂહરચનાઓ બદલે છે.
મિત્રો, જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઊંચા રહે અને ફુગાવાનું દબાણ વધે, તો ભારતીય શેરબજાર વિવિધ ક્ષેત્રીય અસરોનો અનુભવ કરી શકે છે. તેલ અને ગેસ, ઉર્જા, સંરક્ષણ, નવીનીકરણીય ઉર્જા અને કેટલીક નિકાસલક્ષી કંપનીઓને સાપેક્ષ લાભ જોવા મળી શકે છે, જ્યારે ઉડ્ડયન, પરિવહન, રસાયણો, પ્લાસ્ટિક, ઓટોમોબાઇલ, સિમેન્ટ અને ઉર્જા આધારિત ઉદ્યોગોમાં વધતા ખર્ચ તેમના ડિવિડન્ડ પર દબાણ લાવી શકે છે. વૈશ્વિક આર્થિક મંદીથી માહિતી ટેકનોલોજી ક્ષેત્ર પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે, કારણ કે ભારતીય આઇટી ઉદ્યોગનો મોટો ભાગ યુએસ અને યુરોપના પ્રોજેક્ટ્સ પર આધાર રાખે છે. જો વિકસિત દેશોમાં રોકાણ અને કોર્પોરેટ ખર્ચ ધીમો પડે છે, તો ભારતીય આઇટી કંપનીઓના વિકાસ દરને પણ અસર થઈ શકે છે.
કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર 9226229318
