Moscow,તા.૧૧
ભારત સાથે રશિયાના સીધા રેલ માર્ગ અંગે ચર્ચાઓ તીવ્ર બની છે. તાજેતરમાં, રશિયાના નાયબ વડા પ્રધાન મરાત ખુશનુલીને જણાવ્યું હતું કે તેઓ બંને દેશો વચ્ચે સંભવિત રેલ માર્ગ પર ઊંડાણપૂર્વક વિચાર કરી રહ્યા છે. તેઓએ વિકલ્પો તરીકે કેટલાક સંભવિત માર્ગો પણ સૂચવ્યા છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, રશિયા અને ભારત વચ્ચે સીધો રેલ માર્ગ સ્થાપિત કરવા અંગેની આ ચર્ચાઓ નવી નથી. બંને દેશોએ અગાઉ વેપાર માટે રેલ માર્ગ સ્થાપિત કરવા અંગે ચર્ચા કરી છે. કેટલાક વેપાર રેલ માર્ગ દ્વારા પણ થાય છે, જોકે આ માર્ગ હાલમાં મર્યાદિત છે અને બંને દેશોની અંદર છે, આંતરિક નહીં.
આવી સ્થિતિમાં, એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે રશિયા દ્વારા ભારત સાથે રેલ માર્ગ સ્થાપિત કરવા અંગે તાજેતરના કયા નિવેદનો આપવામાં આવ્યા છે? બંને દેશો વચ્ચેનો વર્તમાન વેપાર માર્ગ શું છે? નવા રેલ માર્ગ પર ચર્ચા થઈ રહી છે તેનો સંભવિત માર્ગ શું હોઈ શકે છે? તેની જરૂર શા માટે છે? અને આ માર્ગ અંગે ચર્ચાનો ઇતિહાસ શું રહ્યો છે? ચાલો જાણીએ…
રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને બાલ્ટિક અને બેરેન્ટ્સ સમુદ્રથી સીધા હિંદ મહાસાગર સુધી સીધો રેલ્વે કોરિડોર સ્થાપિત કરવા માટે એક વિશાળ માળખાગત યોજનાની જાહેરાત કરી છે. રશિયન અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, જાહેર કરાયેલ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ્ય એક આધુનિક લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક બનાવવાનો છે જે શિપિંગ સમયને લગભગ અડધો કરશે અને ઇજિપ્તને બાયપાસ કરતા સુએઝ કેનાલ દ્વારા થતા રૂટની તુલનામાં નૂર ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરશે.
તાજેતરનું નિવેદન રશિયન નાયબ વડા પ્રધાન મરાત ખુસ્નુલિન તરફથી આવ્યું છે, જેમણે ગયા અઠવાડિયે ભારત સુધી સીધા રેલ માર્ગ માટેના પ્રસ્તાવને વ્યવહારુ ગણાવ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે આ રેલ માર્ગની શક્યતાઓ શોધવી જોઈએ. રશિયન સરકારે આ જમીન-આધારિત રેલ કોરિડોર માટે સંભવિત રૂટ પણ શેર કર્યો છે.
આ બંને દેશો વચ્ચે વેપાર માટેનો સૌથી સ્થાપિત અને જૂનો દરિયાઈ માર્ગ છે. કાર્ગો જહાજો રશિયાના સેન્ટ પીટર્સબર્ગથી ઉપડે છે અને બોસ્ફોરસ સ્ટ્રેટ, ભૂમધ્ય સમુદ્ર, સુએઝ નહેર અને લાલ સમુદ્ર થઈને મુંબઈ અથવા ભારતના અન્ય પશ્ચિમી બંદરો સુધી પહોંચે છે. આ માર્ગમાં સામાન્ય રીતે ૪૦ થી ૪૫ દિવસ, અથવા કેટલાક કિસ્સાઓમાં, ૪૫ થી ૬૦ દિવસ લાગે છે.
આ સમુદ્ર, રેલ અને રોડ માર્ગોને જોડતું મલ્ટિમોડલ નેટવર્ક છે. આ માર્ગ હેઠળ, કાર્ગો જહાજો મુંબઈ, ભારતના બંદર અબ્બાસ અથવા ઈરાનના ચાબહાર બંદરો સુધી પરિવહન કરવામાં આવે છે. ત્યાંથી, ઈરાનના રેલ/રોડ માર્ગો અને કેસ્પિયન સમુદ્ર દ્વારા મોસ્કો અથવા સેન્ટ પીટર્સબર્ગ, રશિયામાં માલ પરિવહન કરવામાં આવે છે.
આ માર્ગ પરંપરાગત સુએઝ કેનાલ માર્ગની તુલનામાં મુસાફરીનો સમય આશરે ૨૦ થી ૨૫ દિવસ ઘટાડે છે. આનાથી માલસામાનના ખર્ચમાં પણ આશરે ૩૦% ઘટાડો થાય છે. જો કે, ઈરાન પરના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો અને પશ્ચિમ એશિયામાં બગડતી પરિસ્થિતિને કારણે, આ માર્ગ પરના વેપારને નોંધપાત્ર રીતે અસર થાય છે, જેના કારણે તેનો ઉપયોગ પરંપરાગત માર્ગ કરતાં પણ ઓછો થાય છે.
આ માર્ગ ભારતના પૂર્વ કિનારા (ખાસ કરીને ચેન્નાઈ) ને રશિયન દૂર પૂર્વમાં વ્લાદિવોસ્તોક બંદર સાથે સીધો જોડે છે. આ માર્ગ સુએઝ કેનાલના પરિભ્રમણ માર્ગને સંપૂર્ણપણે બાયપાસ કરે છે, જેનાથી દરિયાઈ મુસાફરીનો સમય આશરે ૧૮ થી ૨૦ દિવસ થઈ જાય છે, જે પરંપરાગત પશ્ચિમ માર્ગ દ્વારા આશરે ૪૦ દિવસ લાગે છે.
