શ્વેતા પટેલ ‘ સેતુ ‘ અમદાવાદ
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ભગવાન શિવનું સ્થાન ખૂબ જ વિશિષ્ટ છે. ભગવાન શિવને મહાદેવ, ભોળાનાથ, નટરાજ, નીલકંઠ અને શંકર જેવા અનેક નામોથી ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ માત્ર એક દેવતા નથી, પરંતુ શાંતિ, ત્યાગ, કરુણા, શક્તિ અને સત્યના પ્રતીક છે. શિવનું ચિંતન એટલે જીવનનાં ઊંડાં સત્યોને સમજવાનો પ્રયત્ન.ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ આપણને અનેક સુંદર સંદેશ આપે છે. તેમના માથે ચંદ્ર શોભે છે, ગંગા જટામાંથી વહે છે અને ગળામાં સાપ છે. તેમના હાથમાં ત્રિશૂળ અને ડમરુ છે. તેઓ કૈલાસ પર્વત પર નિવાસ કરે છે અને ધ્યાનમાં લીન રહે છે. તેમનું સાદું જીવન આપણને શીખવે છે કે સાચી ખુશી ભૌતિક સુખ-સગવડોમાં નથી, પરંતુ મનની શાંતિમાં રહેલી છે.શિવજીના ગળામાં રહેલું વિષ આપણને ખૂબ મોટો જીવનસંદેશ આપે છે. સમુદ્રમંથન વખતે નીકળેલું હળાહળ વિષ તેમણે જગતને બચાવવા પી લીધું. તેથી તેઓ નીલકંઠ કહેવાયા. આ ઘટના આપણને શીખવે છે કે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં પણ ધીરજ રાખવી જોઈએ અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી બીજાના દુઃખને ઓછું કરવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
ભગવાન શિવને ભોળાનાથ પણ કહેવામાં આવે છે. તેઓ ભક્તની સાચી ભાવનાથી પ્રસન્ન થાય છે. આ આપણને બતાવે છે કે ઈશ્વર સુધી પહોંચવા માટે દેખાડો કે ધન જરૂરી નથી; શુદ્ધ હૃદય, સારા વિચારો અને નિષ્ઠા જરૂરી છે. શિવજી દરેક જીવ પ્રત્યે સમભાવ રાખે છે. તેમના આસપાસ નંદી, સાપ અને વિવિધ પ્રાણીઓનું દર્શન થાય છે. તેથી પ્રકૃતિ અને તમામ જીવો પ્રત્યે પ્રેમ અને કરુણા રાખવાનો સંદેશ મળે છે.શિવનું ત્રીજું નેત્ર જ્ઞાન અને જાગૃતિનું પ્રતીક છે. જ્યારે મનુષ્ય પોતાના અંદરના અજ્ઞાન, અહંકાર અને ખરાબ વિચારોનો નાશ કરે છે ત્યારે તેના જીવનમાં સાચા જ્ઞાનનો પ્રકાશ આવે છે. શિવનું ત્રિશૂળ પણ મનુષ્યને અનેક પ્રકારના દુર્ગુણો પર નિયંત્રણ મેળવવાની પ્રેરણા આપે છે.મહાશિવરાત્રિનો તહેવાર ભગવાન શિવના ચિંતન માટે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. આ દિવસે ભક્તો ઉપવાસ કરે છે, શિવલિંગ પર જળ અને બિલ્વપત્ર અર્પણ કરે છે અને રાત્રિ જાગરણ કરે છે. પરંતુ સાચી શિવભક્તિ માત્ર પૂજા કરવામાં નથી; જીવનમાં સત્ય, દયા, સંયમ અને નિઃસ્વાર્થ ભાવ અપનાવવામાં છે.આજના તણાવભર્યા જીવનમાં શિવચિંતન આપણને આંતરિક શાંતિ આપે છે. ભગવાન શિવનું ધ્યાન આપણને શીખવે છે કે પરિસ્થિતિ ગમે તેવી હોય, મનને સ્થિર રાખવું જોઈએ. અહંકાર છોડીને સરળતા, સત્ય અને કરુણાને જીવનમાં સ્થાન આપવું જોઈએ.
આ રીતે શિવચિંતન માત્ર ધાર્મિક વિચાર નથી, પરંતુ ઉત્તમ જીવન જીવવાની પ્રેરણા છે. જો આપણે શિવજીના ગુણોને આપણા જીવનમાં ઉતારીએ, તો આપણું જીવન વધુ શાંત, સંયમિત, નિઃસ્વાર્થ અને અર્થપૂર્ણ બની શકે છે. તેથી સાચું શિવચિંતન એટલે “સારા વિચારો, સારા કર્મો અને શાંત મન સાથે જીવન જીવવું.”
