લેખકઃએડવોકેટ કિશન સંમુખદાસ ભવનાની
વધતા ટેરિફ, બદલાતી પુરવઠા શૃંખલાઓ અને વૈશ્વિક વેપાર પ્રણાલીમાં આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે, ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડ વચ્ચેનો મુક્ત વેપાર કરાર ૨૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવનારા બંને દેશો વચ્ચેના આર્થિક સંબંધોમાં એક મહત્વપૂર્ણ નવો અધ્યાય ખોલવા માટે તૈયાર છે. ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીમાં, ભારતે વિવિધ વેપાર ભાગીદારો સાથે અનેક મુક્ત વેપાર કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આમાં શ્રીલંકા, દક્ષિણ એશિયન મુક્ત વેપાર ક્ષેત્રના સભ્ય દેશો, સિંગાપોર, દસ આસિયાન દેશો, દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, મલેશિયા, મોરેશિયસ, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ચાર યુરોપિયન મુક્ત વેપાર સંગઠન દેશોનો સમાવેશ થાય છે.
યુનાઇટેડ કિંગડમ, ઓમાન, ન્યુઝીલેન્ડ અને યુરોપિયન યુનિયન સાથેના તાજેતરના કરારો હસ્તાક્ષર અથવા અંતિમ અમલીકરણના વિવિધ તબક્કામાં છે. હું, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવાની, એ વાત પર ભાર મૂકવા માંગુ છું કે આ કરારોની સકારાત્મક અસર ભારતીય નિકાસકારો માટે મુખ્ય વિદેશી બજારોમાં ટેરિફ ઍક્સેસમાં ઘટાડો, નવી રોકાણ તકો, સપ્લાય ચેઇનનું વૈવિધ્યકરણ, રોજગાર અને ભારતીય ઉત્પાદન અને સેવાઓની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતામાં વધારો થયો છે. ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયા કરારને પગલે, કાપડ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, રસાયણો અને કૃષિ સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં લાભ નોંધાયા છે. વર્તમાન વૈશ્વિક પરિદૃશ્યમાં, જ્યારે સંરક્ષણવાદ, ટેરિફ વધારો, સપ્લાય ચેઇન પુનર્ગઠન અને ભૂ-રાજકીય તણાવ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને અસર કરી રહ્યા છે, ત્યારે
એફટીએ ભારતને બહુવિધ બજારો સાથે જોડાઈને અને વૈકલ્પિક નિકાસ માર્ગો બનાવીને જોખમો ફેલાવવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કે, તેમને જીત-જીતની પરિસ્થિતિ માનવું યોગ્ય રહેશે નહીં, કારણ કે આયાતમાં વધારો, સ્થાનિક ઉદ્યોગ પર સ્પર્ધાત્મક દબાણ, કસ્ટમ આવકમાં ઘટાડો અને વેપાર ખાધ જેવા પડકારો પણ ઉભા થઈ શકે છે. તેથી, ભારત માટે એફટીએ ની સફળતા બજાર ઍક્સેસના ફાયદા વાસ્તવિક નિકાસ, રોકાણ, ઉત્પાદન, રોજગાર અને તકનીકી ક્ષમતાઓમાં કેવી રીતે પરિવર્તિત થાય છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.
મિત્રો, જો આપણે ભારત-ન્યુઝીલેન્ડ એફટીએ વિશે વાત કરીએ, જે ૨૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવશે, તો ૨૭ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ ના રોજ હસ્તાક્ષર કરાયેલ આ કરાર ૨૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી અમલમાં આવવાનો છે. ૧૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ, ન્યુઝીલેન્ડ સંસદે તેના અમલીકરણ માટે જરૂરી કાયદાકીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું, જેનાથી કરાર અસરકારક બનવાનો માર્ગ વધુ સ્પષ્ટ થયો. મુક્ત વેપાર કરાર એ મૂળભૂત રીતે એક વેપાર વ્યવસ્થા છે જેના હેઠળ બે દેશો એકબીજાના ઉત્પાદનો પર કસ્ટમ ડ્યુટી ઘટાડે છે અથવા નાબૂદ કરે છે અને માલ, સેવાઓ, રોકાણ અને વ્યાવસાયિકોની અવરજવર માટે બજાર ઍક્સેસને સરળ બનાવે છે. ભારત માટે તેનું મહત્વ નિકાસ વધારવા પૂરતું મર્યાદિત નથી; તે ભારતીય ઉદ્યોગ, નાના વ્યવસાયો, ખેડૂતો, રોજગાર, રોકાણ, ટેકનોલોજી અને આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક પ્રતિષ્ઠાને અસર કરતો વ્યાપક કરાર છે. ભારત સરકારના મતે, ન્યુઝીલેન્ડ ભારતમાંથી આવતા તમામ ઉત્પાદનોને ડ્યુટી-મુક્ત બજાર ઍક્સેસ પ્રદાન કરશે, જ્યારે ભારત ન્યુઝીલેન્ડના દ્વિપક્ષીય વેપાર મૂલ્યના લગભગ ૯૫ ટકા પ્રતિનિધિત્વ કરતા ઉત્પાદનો પરના ટેરિફમાં ઘટાડો અથવા નાબૂદ કરવાની વ્યવસ્થા કરી રહ્યું છે.
મિત્રો, આ કરારની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે ભારતીય નિકાસકારો માટે ન્યુઝીલેન્ડનું બજાર લગભગ સંપૂર્ણ રીતે ખુલ્લું પડી ગયું છે. આનાથી કાપડ, વસ્ત્રો, ચામડું, ફૂટવેર, એન્જિનિયરિંગ માલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, રસાયણો, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને શ્રમ-સઘન ઉદ્યોગો માટે નવી તકો પૂરી પડી શકે છે. કસ્ટમ ડ્યુટી નાબૂદ કરવાથી ન્યુઝીલેન્ડના બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનોનો પ્રવેશ ખર્ચ ઓછો થઈ શકે છે અને તેમની સ્પર્ધાત્મકતામાં વધારો થઈ શકે છે. નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે આ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે નાના નિકાસકારો મોટા નિકાસકારો કરતાં ટેરિફ અને પરિવહન ખર્ચથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે. સરકારે એમ પણ જણાવ્યું છે કે આ કરાર નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો અને મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકોને વિશેષ મહત્વ આપશે. જો ભારતીય કંપનીઓ ગુણવત્તા, સમયસર ડિલિવરી અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોને પૂર્ણ કરવામાં સફળ થાય છે, તો ન્યુઝીલેન્ડનું બજાર તેમના વર્તમાન નિકાસ વધારવા માટે માત્ર એક સાધન તરીકે જ નહીં, પરંતુ અન્ય વિકસિત બજારોમાં પ્રવેશવા માટે પ્રતિષ્ઠા અને અનુભવ મેળવવા માટે એક પ્લેટફોર્મ તરીકે પણ સેવા આપી શકે છે.
મિત્રો, આ કરાર કૃષિ ક્ષેત્રમાં સંતુલિત અભિગમ પણ દર્શાવે છે. ભારતે ન્યુઝીલેન્ડ બજારને વ્યાપકપણે ખોલવાના બદલામાં તેના સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોનું રક્ષણ કર્યું છે. દૂધ, ક્રીમ, ચીઝ, દહીં અને અન્ય મુખ્ય ડેરી ઉત્પાદનો સહિત અનેક સંવેદનશીલ કૃષિ ચીજવસ્તુઓને ટેરિફ કન્સેશનમાંથી બાકાત રાખવામાં આવી છે. ડુંગળી, ખાંડ, મસાલા, ખાદ્ય તેલ અને કેટલીક અન્ય સંવેદનશીલ ચીજવસ્તુઓ પર પણ રક્ષણ જાળવવામાં આવ્યું છે. બીજી બાજુ, લાકડું, ઊન, ઘેટાં અને કાચા ચામડા જેવા ઉત્પાદનો પર ટેરિફ નાબૂદ કરવામાં આવ્યા છે અથવા ઘટાડવામાં આવ્યા છે, જેનાથી ભારતીય ઉદ્યોગો વધુ સ્પર્ધાત્મક ખર્ચે ચોક્કસ આવશ્યક કાચો માલ મેળવી શકે છે. આમ, જ્યારે કરાર નિકાસની તકોનો વિસ્તાર કરે છે, ત્યારે તે સ્થાનિક ખેડૂતો અને સંવેદનશીલ ઉદ્યોગો માટે પણ સુરક્ષા પૂરી પાડે છે.
મિત્રો, આ કરારનો બીજો મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ રોકાણ છે. ન્યુઝીલેન્ડ આગામી ૧૫ વર્ષોમાં ભારતમાં
૨૦ યુએસ ડોલર બિલિયનનું રોકાણ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. જો આ રોકાણ વાસ્તવિક પ્રોજેક્ટ્સમાં પરિણમે છે, તો તેની ઉત્પાદન, માળખાગત સુવિધાઓ, નવીનતા, કૃષિ ઉત્પાદકતા, આધુનિક ટેકનોલોજી અને રોજગારમાં અસર થઈ શકે છે. આ કરાર કૌશલ્ય અને વ્યાવસાયિકોના સ્થળાંતર પર પણ ભાર મૂકે છે. ૫,૦૦૦ કુશળ ભારતીયો માટે કામચલાઉ રોજગાર માર્ગો, યુવાનો માટે કાર્ય-રજા કાર્યક્રમો અને વિદ્યાર્થીઓ અને કુશળ સ્નાતકો માટે અભ્યાસ પછીની કાર્ય તકો ભારતીય પ્રતિભા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય અનુભવના નવા માર્ગો ખોલી શકે છે. આરોગ્ય, પરંપરાગત દવા, યોગ, શિક્ષણ, પર્યટન અને રમતગમત જેવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગ ભારતની સેવા ક્ષેત્રની ક્ષમતાઓને વધારવામાં પણ મદદ કરી શકે છે.
મિત્રો, આ ભારતીય અર્થતંત્રને અનેક સ્તરે અસર કરી શકે છે. નિકાસમાં વધારો વિદેશી વિનિમય કમાણીને વેગ આપી શકે છે, ઉત્પાદનનો વિસ્તાર કરી શકે છે અને શ્રમ-સઘન ઉદ્યોગોમાં રોજગારીની તકો ઊભી કરી શકે છે. જો ન્યુઝીલેન્ડનું રોકાણ ઉત્પાદન ક્ષમતા અને માળખાગત સુવિધાઓમાં રોકાણ કરવામાં આવે છે, તો સ્થાનિક આર્થિક પ્રવૃત્તિને પણ વેગ મળી શકે છે. વિદેશી ખરીદદારો સુધી સીધી પહોંચ નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને તેમની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તા ધોરણો અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે. આ કરાર ભારતીય ખેડૂતો માટે સફરજન, કીવી અને મનુકા મધ જેવા ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદકતા સહયોગ અને તકનીકી જ્ઞાન માટે તકો પણ પ્રદાન કરે છે.
મિત્રો, શેરબજાર પર તેની અસર ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ કરતાં વધુ સીધી હોઈ શકે છે. ભારતીય કંપનીઓ જે ન્યુઝીલેન્ડમાં તેમની નિકાસ વધારી શકે છે, તેમના માટે ખર્ચ ઘટાડવા અને બજાર વિસ્તરણની સંભાવનાને સકારાત્મક ગણી શકાય. કાપડ, ચામડું, ફૂટવેર, એન્જિનિયરિંગ, ફાર્માસ્યુટિકલ, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને કેટલાક સેવા ક્ષેત્રોમાં કંપનીઓ નવી તકો શોધી શકે છે. જો કે, શેરબજાર ફક્ત એક જ કરાર દ્વારા સંચાલિત નથી. વ્યાજ દરો, વૈશ્વિક માંગ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ચલણ વિનિમય દરો, વિદેશી રોકાણ અને વ્યાપક ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓ પણ બજારને પ્રભાવિત કરે છે. તેથી, આ કરારને બજારમાં તાત્કાલિક અને સાર્વત્રિક તેજીની ગેરંટી તરીકે માનવું અયોગ્ય રહેશે. તેની સાચી અસર કંપનીઓના નિકાસ આંકડા, નફા, નવા ઓર્ડર અને વાસ્તવિક રોકાણ પ્રવાહમાં પ્રતિબિંબિત થશે.
મિત્રો, આ કરાર ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠાના દૃષ્ટિકોણથી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત હવે માત્ર એક મુખ્ય ગ્રાહક બજાર તરીકે જ નહીં પરંતુ એક વિશ્વસનીય ઉત્પાદન અને નિકાસ ભાગીદાર તરીકે પણ તેની ઓળખ મજબૂત કરવા માટે પ્રયત્નશીલ છે. ન્યુઝીલેન્ડ જેવા વિકસિત અર્થતંત્ર સાથે વ્યાપક વેપાર કરાર ભારતની આર્થિક રાજદ્વારીની વધતી જતી પ્રવૃત્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે. ભારત તાજેતરના વર્ષોમાં અસંખ્ય વેપાર ભાગીદારો સાથે કરારો કરી રહ્યું છે. સરકારી રેકોર્ડ મુજબ, ભારતે ૧૬ મુક્ત વેપાર કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે; જોકે, ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીમાં કેટલાક નવા કરારો હજુ પણ અમલીકરણની અંતિમ કાનૂની પ્રક્રિયામાં હતા. તેથી, ફક્ત સંખ્યા જણાવવી અને બધા કરારોને સક્રિય કહેવાનું હકીકતમાં સચોટ રહેશે નહીં. કેનેડા સાથે પ્રસ્તાવિત કરારની વાટાઘાટો પણ આ વ્યાપક વેપાર રાજદ્વારીમાં મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત અને કેનેડા વચ્ચે વેપાર વાટાઘાટોનો આગામી રાઉન્ડ ૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ શરૂ થવાનો છે. આનાથી બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને રોકાણ સંબંધોને આગળ વધારવાની પ્રક્રિયા ઝડપી થવાની સંભાવના છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત એકસાથે અનેક વિકસિત અને ઉભરતા બજારોમાં તેની વેપાર પહોંચને વિસ્તૃત કરવા માંગે છે.
મિત્રો, મુક્ત વેપાર કરારને ફક્ત લાભોના દસ્તાવેજ તરીકે જોવું અન્યાયી રહેશે. ઓછી કસ્ટમ ડ્યુટી સરકારી આવકને અસર કરી શકે છે; વધેલી આયાત કેટલાક સ્થાનિક ઉદ્યોગો પર સ્પર્ધાત્મક દબાણ લાવી શકે છે, અને જો આયાત નિકાસ કરતા ઝડપથી વધે છે, તો વેપાર ખાધ ઉભરી શકે છે. વધુમાં, નિકાસકારોએ મૂળના નિયમો, ગુણવત્તા ધોરણો, પ્રમાણપત્ર અને વિદેશી બજારોના નિયમનકારી આવશ્યકતાઓનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. ફક્ત ટેરિફ નાબૂદ કરવાથી નિકાસમાં આપમેળે વધારો થતો નથી; ઉત્પાદન ગુણવત્તા, કિંમત, પુરવઠાની વિશ્વસનીયતા અને વૈશ્વિક માંગ પણ એટલા જ મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી, જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને ખ્યાલ આવશે કે ભારત-ન્યુઝીલેન્ડ મુક્ત વેપાર કરારની ખરી કસોટી ૨૦ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ અમલમાં આવ્યા પછી શરૂ થશે. આ કરારે ભારતીય ઉત્પાદનો માટે ન્યુઝીલેન્ડનું બજાર ખોલ્યું છે, નવા રોકાણના રસ્તાઓ બનાવ્યા છે અને વ્યાવસાયિકો અને વિદ્યાર્થીઓ માટે તકોનો વિસ્તાર કર્યો છે. ભારતે ડેરી અને સંવેદનશીલ કૃષિ ક્ષેત્રોમાં સુરક્ષા જાળવીને સ્થાનિક હિતોને પણ પ્રાથમિકતા આપી છે. જો આગામી ચારથી પાંચ વર્ષમાં નિકાસ, રોકાણ અને રોજગારમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય અને દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે ૩૫,૦૦૦ કરોડ સુધી પહોંચે, તો આ કરાર ભારતની બદલાતી વેપાર વ્યૂહરચનાની મૂર્ત સફળતા હોઈ શકે છે. આખરે, ભારતનો પડકાર ફક્ત વધુ કરારો કરવાનો નથી, પરંતુ તેમના લાભો ભારતીય ખેડૂતો, કામદારો, નાના ઉદ્યોગસાહસિકો, નિકાસકારો અને રોકાણકારો સુધી પહોંચે તેની ખાતરી કરવાનો છે. આ તે કસોટી હશે જેના પર ભારતની નવી વેપાર રાજદ્વારી અને વૈશ્વિક આર્થિક પ્રતિષ્ઠાનું ખરેખર મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે.
