Close Menu
Shri Nutan SaurashtraShri Nutan Saurashtra
    What's Hot

    આજનું પંચાંગ 

    November 14, 2026

    આજનું રાશિફળ

    November 14, 2026

    Junagadh: પુત્રવધુ સાથે ઝઘડો થતાં સાસુનું એસિડ પીવાથી મોત

    November 14, 2026
    Facebook X (Twitter) Instagram
    Trending
    • આજનું પંચાંગ 
    • આજનું રાશિફળ
    • Junagadh: પુત્રવધુ સાથે ઝઘડો થતાં સાસુનું એસિડ પીવાથી મોત
    • Jamnagarમાં ડિજિટલ ધરપકડનો ભય બતાવી ૬૩ વર્ષીય નિવૃત્ત બેન્ક કર્મચારી પાસેથી રૂ. ૪૨.૨૫ લાખ પડાવ્યા
    • Jamnagarમાં જુગારના ત્રણ દરોડામાં સાત જુગારી પકડાયા, છ ફરાર
    • ૧૬-૧૧-૨૦૨૬ સોમવાર ,સંત શ્રી Jalaram Bapaના જીવનના દિવ્ય પરચા અને ચમત્કારો
    • Surendranagar: સાયલામાં સમાધાન માટે યોજાયેલ પાર્ટીમાં મારામારી બાદ હત્યા
    • Morbiમાં પેટ્રોલ પંપ પર ગાડી આગળ લેવાનું કહેતા જાતી પ્રત્યે અપમાનિત કરી યુવક પર હુમલો
    Facebook X (Twitter) WhatsApp Telegram
    Shri Nutan SaurashtraShri Nutan Saurashtra
    ePaper
    Monday, November 16
    • મુખ્ય સમાચાર
    • રાષ્ટ્રીય
      • અન્ય રાજ્યો
    • ગુજરાત
      • અમદાવાદ
      • વડોદરા
      • સુરત
    • સૌરાષ્ટ્ર
      • જામનગર
      • મોરબી
      • જૂનાગઢ
      • રાજકોટ
    • આંતરરાષ્ટ્રીય
    • વ્યાપાર
    • મનોરંજન
    • ખેલ જગત
    • વાંચન વિશેષ
      • ઓટો સમાચાર
      • ટેક્નોલોજી
      • હેલ્થ
      • મહિલા વિશેષ
      • બાળ વિભાગ
    • શિક્ષણ
    • લેખ
    • ધાર્મિક
      • સાહિત્ય જગત
      • પંચાંગ
      • રાશિ ભવિષ્ય
    Shri Nutan SaurashtraShri Nutan Saurashtra
    Home»લેખ»જ્ઞાન જ સાચું Shraddha છે, કપિલ ગીતામાં પિતૃમોક્ષનું દિવ્ય રહસ્ય
    લેખ

    જ્ઞાન જ સાચું Shraddha છે, કપિલ ગીતામાં પિતૃમોક્ષનું દિવ્ય રહસ્ય

    Vikram RavalBy Vikram RavalSeptember 28, 2026Updated:October 8, 2026No Comments4 Mins Read
    Share Facebook Twitter Pinterest Copy Link LinkedIn Tumblr Email VKontakte Telegram
    Share
    Facebook Twitter Pinterest Email Copy Link
    આલેખનઃવિનોદ માછી નિરંકારી

    ભારતીય સનાતન સંસ્કૃતિ અને વૈદિક પરંપરામાં પિતૃઓની આત્મશાંતિ,તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા અને આદર વ્યક્ત કરવા માટે શ્રાદ્ધ અને પિંડદાનનું વિશેષ અને અવિસ્મરણીય મહત્વ છે.ભાદરવ મહિનાના વદ પક્ષને આપણે ’શ્રાદ્ધ પક્ષ’ તરીકે ઉજવીએ છીએ જેમાં પૂર્વજોને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરવામાં આવે છે પરંતુ જો આ પરંપરાના સૌથી ઉચ્ચતમ,દિવ્ય,આધ્યાત્મિક અને મુક્તિદાયક સ્વરૂપને સમજવું હોય તો શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણમાં વર્ણવાયેલી ભગવાન કપિલ મુનિ અને માતા દેવહૂતિની કથા સમસ્ત માનવજાતિ માટે સર્વોત્તમ ઉદાહરણ પૂરૂં પાડે છે.

    આ કથા આપણને એક અત્યંત ગહન સત્ય શીખવે છે કે સંતાનનું કર્તવ્ય માત્ર શારીરિક ઉત્તરક્રિયા, લૌકિક ક્રિયાકાંડો કે ભૌતિક પિંડદાન પૂરતું સીમિત નથી.પોતાના માતા-પિતા કે વડીલોને અજ્ઞાનતાના અગાધ અંધકારમાંથી બહાર કાઢીને આત્મજ્ઞાનના પ્રકાશ દ્વારા ભવસાગરથી મુક્ત કરવા એ જ પિતૃઓ માટેનું સૌથી મોટું,સર્વોત્તમ અને પરમ શ્રાદ્ધ છે.

    સનાતન ધર્મમાં મહર્ષિ કપિલ મુનિને ’સાંખ્ય દર્શન’ ના પ્રણેતા અને ભગવાન વિષ્ણુના અંશાવતાર તરીકે માનવામાં આવે છે,તેમણે પોતાની માતા દેવહૂતિને આપેલો દિવ્ય ઉપદેશ એ માત્ર એક માતા અને પુત્ર વચ્ચેનો સામાન્ય સંવાદ નથી પરંતુ સમસ્ત માનવજાતિ માટે અજ્ઞાનના બંધનો તોડવાનો મુક્તિ માર્ગ દર્શાવતો શાશ્વત ગ્રંથ છે.આ દિવ્ય કથાની પૃષ્ઠભૂમિ તરફ નજર કરીએ તો સ્વયંભૂ મનુ અને શતરૂપાની તેજસ્વી પુત્રી દેવહૂતિના લગ્ન પ્રજાપતિ કર્દમ મુનિ સાથે થયા હતા.કર્દમ મુનિ સાથે લાંબો સમય અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ ગૃહસ્થ જીવન વિતાવ્યા પછી અને દિવ્ય યોગ-સાધના દ્વારા પ્રજાની સેવાનંદ કર્યા પછી કર્દમ મુનિએ સંન્યાસ લઈને વનમાં જવાની અને પરમાત્માના ધ્યાનમાં લીન થવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.તે સમયે માતા દેવહૂતિ અત્યંત શોકાગ્રત અને ચિંતિત બન્યા.સંસારના મોહમાયા,આસક્તિ અને અજ્ઞાનતાના વાદળોથી ઘેરાયેલા હોવાને કારણે તેમને ગૃહસ્થ જીવનના અંતિમ ચરણમાં પણ કોઈ આધ્યાત્મિક શાંતિ મળી ન હતી.પતિના વનગમનથી તેઓ અત્યંત એકાંકી અને વ્યાકુળ બની ગયા.

    માતા દેવહૂતિની આ ભક્તિપૂર્ણ વ્યાકુળતા અને આર્તનાદને જોઈને જગતના પાલનહાર ભગવાન વિષ્ણુએ સ્વયં કર્દમ મુનિ અને દેવહૂતિના પુત્ર તરીકે અવતાર ધારણ કર્યો હતો જેઓ ઇતિહાસમાં મહર્ષિ કપિલ તરીકે પ્રખ્યાત થયા.પિતા કર્દમ મુનિ તો સમય આવ્યે વનમાં ચાલ્યા ગયા પરંતુ માતા દેવહૂતિ પોતાના તેજસ્વી પુત્ર કપિલ મુનિના આશ્રયે પવિત્ર બિંદુસર સરોવરના રમણીય તટે રહેવા લાગ્યા. જો કે સમય વીતવા છતાં માતા દેવહૂતિના મનમાંથી સંસારનો મોહ,પુત્ર-આસક્તિ,ભૌતિક સુખોની વાસના અને શોક દૂર થયા ન હતા.એક દિવસ તેમણે પોતાના જ્ઞાની પુત્ર અને સ્વયં ભગવાન કપિલ મુનિના ચરણોમાં બેસીને અત્યંત વિનમ્રભાવે અને આર્ત અવાજે પ્રશ્ન કર્યો કે..

    ‘‘હે પુત્ર ! મેં આ સમગ્ર જીવન ઇન્દ્રિયોના ભૌતિક સુખો પાછળ દોડવામાં અને મોહમાયાના જાળામાં જ વિતાવ્યું છે.મારૂં મન અજ્ઞાનતાના ગાઢ અંધકારમાં ડૂબેલું છે,કૃપા કરીને મને એવો દિવ્ય માર્ગ બતાવો જેનાથી મારા આ મોહના તમામ બંધનો તૂટે અને મારી આત્માને પરમ શાંતિ તથા મુક્તિની પ્રાપ્તિ થાય.‘‘ માતાનો આ પ્રશ્ન એ માત્ર એક વ્યક્તિનો પ્રશ્ન નહોતો પરંતુ આ સંસારના પ્રત્યેક સામાન્ય જીવની પીડા છે જે ભવસાગરના મોજાંઓમાં ભટકી રહ્યો છે.

    માતાના આ આર્ત પ્રશ્નને સ્વીકારીને પુત્ર કપિલ મુનિએ તેમને જે ગહન તત્વજ્ઞાનનો ઉપદેશ આપ્યો તેને જ ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રમાં ’સાંખ્ય યોગ’ કે ’કપિલ ગીતા’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના તૃતીય સ્કંધમાં આનું વિસ્તૃત વર્ણન જોવા મળે છે.ભગવાન કપિલે પોતાની માતાને પ્રકૃતિ-પુરૂષ,જીવાત્મા અને પરમાત્માનું વૈજ્ઞાનિક અને આધ્યાત્મિક વિશ્લેષણ સમજાવ્યું,તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે..

    મોહ જ સર્વદુઃખનું મૂળ છે.મનુષ્ય અજ્ઞાનતાના કારણે નાશવંત શરીરને જ પોતાનું સાચું સ્વરૂપ માની લે છે અને પરિવાર તથા સંસારના પદાર્થોમાં આસક્ત થઈને દુઃખી થાય છે.આત્મજ્ઞાન અને ભક્તિ નિષ્કામ કર્મ,કઠોર યોગ સાધના અને ગુરૂમુખથી પ્રાપ્ત આત્મજ્ઞાન દ્વારા જ મનુષ્ય પોતાના ચંચળ મનને જીતી શકે છે.

    પ્રકૃતિથી મુક્તિ જ્યારે જીવાત્મા પોતાની શુદ્ધ અવસ્થાને ઓળખી લે છે ત્યારે તે પ્રકૃતિના તમામ ભૌતિક બંધનોમાંથી મુક્ત થઈને પરમાત્મામાં સદૈવ માટે લીન થઈ જાય છે.ભારતીય સનાતન શાસ્ત્રોમાં પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થવાના અનેક ઉપાયો બતાવ્યા છે.ગરૂડ પુરાણ, વાયુ પુરાણ અને અગ્નિ પુરાણમાં શ્રાદ્ધના મહિમાનું વિસ્તૃત વર્ણન છે.મનુસ્મૃતિ અનુસાર પણ પિતૃઓની પ્રસન્નતા કુટુંબમાં સુખ,સમૃદ્ધિ અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ લાવે છે.

    દેવકાર્ય અને પિતૃકાર્યમાં ક્યારેય પ્રમાદ-આળસ ન કરવો જોઈએ પરંતુ શાસ્ત્રો એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે પિંડદાન એ શરીરની તૃપ્તિ અને બાહ્ય ઋણચૂકવણી માટે છે,જ્યારે તત્વજ્ઞાન,સદવિચારો અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ એ આત્માની મુક્તિ માટે છે,આ બંનેનો સુમેળ જ સનાતન સંસ્કૃતિનો સાચો આત્મા છે.

    ભગવાન કપિલના આ દિવ્ય ઉપદેશને સાંભળીને અને તેના પર ગહન ચિંતન કરીને માતા દેવહૂતિનું હૃદય એકદમ પવિત્ર અને શુદ્ધ થઈ ગયું, તેમના તમામ સંશયો અને ભ્રમો કાયમ માટે નાશ પામ્યા, તેઓ અદ્વૈત ભક્તિ અને યોગના પ્રભાવથી જીવનમુક્ત બની ગયા અને અંતે દિવ્યગતિ પ્રાપ્ત કરી.

    આ કથા આપણને એક અત્યંત મોટો અને પ્રેરણાદાયી સંદેશ આપે છે કે શ્રાદ્ધ-તર્પણ અને પિંડદાન એ આપણી પવિત્ર સંસ્કૃતિના અનિવાર્ય કર્તવ્યો છે, જે મૃત્યુ પામેલા પૂર્વજો પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવા માટે આવશ્યક છે પરંતુ જો કોઈ સંતાન પોતાના માતા-પિતા કે વડીલો હયાત હોય ત્યારે તેમને સાચા સંસ્કારો, જ્ઞાન,સદવિચારો અને ઈશ્વરભક્તિના માર્ગૅ દોરી જાય કે તેમના મૃત્યુ પછી તેમના આત્માની સદગતિ માટે શાસ્ત્રોક્ત સાચો માર્ગ અપનાવે તો તે જ વાસ્તવિક શ્રાદ્ધ છે.

    જે રીતે ભગવાન કપિલ મુનિએ પોતાની માતા દેવહૂતિને સાંખ્યજ્ઞાન આપીને સંસારના તમામ દુઃખો અને ભવસાગરથી સદા માટે મુક્ત કરી દીધા તે જ રીતે પ્રત્યેક સંતાનનું પરમ કર્તવ્ય છે કે તે પોતાના માતા-પિતાના જીવનને સાર્થક કરે. સાચી પિતૃસેવા માત્ર અન્ન કે જળ અર્પણ કરવા પૂરતી સીમિત નથી પરંતુ માતા-પિતાના જીવનમાંથી અજ્ઞાનતાનો અંધકાર દૂર કરીને તેમને આધ્યાત્મિક શાંતિ પ્રદાન કરવી એ જ જીવનનું સૌથી મોટું પુણ્ય છે.

    Shraddha
    Share. Facebook Twitter Pinterest LinkedIn Tumblr Email Telegram Copy Link
    Previous ArticleMorbi: વાંકાનેરમાં સિઝેરિયન ડીલીવરી બાદ દુખાવાથી કંટાળી ઝેરી દવા પી આપઘાત
    Next Article Vadiyaનું બાટવા દેવળી બન્યું પ્રથમ સંપૂર્ણ સ્માર્ટ મીટર ધરાવતું ગામ
    Vikram Raval
    • Website

    Related Posts

    લેખ

    ૧૬-૧૧-૨૦૨૬ સોમવાર ,સંત શ્રી Jalaram Bapaના જીવનના દિવ્ય પરચા અને ચમત્કારો

    November 14, 2026
    લેખ

    તંત્રી લેખ…Trumpની હાર સારા દિવસોની આશા લાવે છે

    November 9, 2026
    લેખ

    તંત્રી લેખ… આર્થિક વિકાસને ટેકો આપતા Festivals

    November 8, 2026
    લેખ

    તંત્રી લેખ… Congressએ નિરાશા વ્યક્ત કરી

    November 7, 2026
    લેખ

    Kali Chaudash અનિષ્ટનો નાશ કરીને ઇષ્ટ તરફ ગતિ કરવાનું પ્રેરણાપર્વ

    November 6, 2026
    લેખ

    Diwali દીવડાંના અજવાળે ઝળહળતો લાગણીઓનો મહોત્સવ

    November 3, 2026
    Add A Comment
    Leave A Reply Cancel Reply

    સોના-ચાંદીના ભાવ (Gold & Silver Rates)

    સોનું 24 કેરેટ (Gold 24K) પ્રતિ 10 ગ્રામ / per 10g
    ₹117,502
    સોનું 22 કેરેટ (Gold 22K) પ્રતિ 10 ગ્રામ / per 10g
    ₹107,632
    ચાંદી (Silver) પ્રતિ 1 કિલોગ્રામ / per 1kg
    ₹144,112
    લાઈવ રેટ્સ • અપડેટ: 16-11-2026 08:45
    Categories
    Latest News

    આજનું પંચાંગ 

    November 14, 2026

    આજનું રાશિફળ

    November 14, 2026

    Junagadh: પુત્રવધુ સાથે ઝઘડો થતાં સાસુનું એસિડ પીવાથી મોત

    November 14, 2026

    Jamnagarમાં ડિજિટલ ધરપકડનો ભય બતાવી ૬૩ વર્ષીય નિવૃત્ત બેન્ક કર્મચારી પાસેથી રૂ. ૪૨.૨૫ લાખ પડાવ્યા

    November 14, 2026

    Jamnagarમાં જુગારના ત્રણ દરોડામાં સાત જુગારી પકડાયા, છ ફરાર

    November 14, 2026

    ૧૬-૧૧-૨૦૨૬ સોમવાર ,સંત શ્રી Jalaram Bapaના જીવનના દિવ્ય પરચા અને ચમત્કારો

    November 14, 2026
    Search
    Main News

    Rajkot મહેસૂલ વિભાગમાં મોટો વહીવટી ફેરફારઃ એકસાથે ૧૧૫ નાયબ મામલતદારોની બદલી

    November 13, 2026

    ભારત El Niñoના ખતરાનો સામનો કરી રહ્યું છે, ડબ્લ્યુએચઓએ તેને ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા દેશોમાં સામેલ કર્યું, આરોગ્ય સંકટ ચેતવણી જારી કરી

    November 13, 2026

    ૧૫૦ વર્ષમાં ઘટ્યું Human Bodyનું સરેરાશ તાપમાન, વૈજ્ઞાનિકો પણ ચોંક્યા

    November 6, 2026

    Franceમાં મોંઘવારી અને ઓછા પગાર સામે જનઆક્રોશ! ૬ લાખથી વધુ લોકો રસ્તા પર ઉતર્યા

    November 6, 2026

    દિવાળી પહેલાં Amul ઘીનો ભાવ રૂ.૬૩૦થી વધીને રૂ.૬૮૦ થયો; ૧૦૦ ગ્રામ બટરનું પેક રૂ.૬૩ને બદલે રૂ.૬૬માં મળશે

    November 4, 2026
    Advertisement

    Unlock Gujarat’s untold stories with Shri Nutan Saurashtra’s Latest exploration. Dive into the heart of Gujarat’s culture, traditions, and quirks through our unique lens. Experience the essence of Gujarat like never before with Shri Nutan Saurashtra.

    We're social. Connect with us:

    Facebook X (Twitter) WhatsApp Telegram
    Latest Posts

    આજનું પંચાંગ 

    November 14, 2026

    આજનું રાશિફળ

    November 14, 2026

    Junagadh: પુત્રવધુ સાથે ઝઘડો થતાં સાસુનું એસિડ પીવાથી મોત

    November 14, 2026
    Contact

    Phone No. : (0281) 2466772

    Mobile No. : +91 98982 03536

    Email : nutanpress@gmail.com

    WhatsApp No : +91 94089 91449

    Address : Shri Nutan Saurashtra Daily, Nr, Maharani Laxmibai School, Tagor Road, Rajkot.

    © 2026 Shree Nutan Saurashtra. Developed by BLACK HOLE STUDIO.
    • Home
    • About Us
    • Disclaimer
    • Privacy Policy
    • Terms of Service
    • Contact
    • Editorial Policy
    • Correction Policy

    Type above and press Enter to search. Press Esc to cancel.