આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ ૫૦૦ રૂપિયાની નોટો પર પ્રતિબંધની જાહેરાત કરી. ભલામણ કરવામાં આવી ત્યારથી, દેશભરમાં ફરી એકવાર ’નોટબંધી’ પર ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. જોકે, કેન્દ્ર સરકાર તરફથી તેના સમર્થનમાં કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યું નથી અને ૫૦૦ રૂપિયાની નોટો હજુ પણ ચલણમાં છે, ક્યાંય કોઈ સમસ્યા નથી. એક મુખ્યમંત્રી, જેમની પાર્ટી કેન્દ્રમાં શાસક એનડીએનો ભાગ છે, તેમનું આવું નિવેદન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને જ્યારે ભ્રષ્ટાચારને રોકવાની વાત આવે છે.
દેશને ૮ નવેમ્બર, ૨૦૧૬ ના રોજ કરવામાં આવેલા નોટબંધીનો અનુભવ છે. આને કારણે, લોકો અને ઉદ્યોગપતિઓને કેટલીક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, પરંતુ તેમના મનમાં એક આશા હતી કે ભ્રષ્ટાચારનો અંત આવશે. આ પગલાથી ભ્રષ્ટાચારનો અંત આવ્યો નહીં, જોકે ડિજિટલ ચૂકવણીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો. હવે ભારત દર વર્ષે આમાં પોતાનો રેકોર્ડ તોડી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકાર હકીકતોથી સારી રીતે વાકેફ છે, તેથી જ્યારે ૧૯ મે, ૨૦૨૩ ના રોજ ૨૦૦૦ રૂપિયાની નોટો જારી કરવામાં આવશે ત્યારે જ્યારે નોટબંધી થઈ ત્યારે દેશમાં ક્યાંય કોઈ હોબાળો થયો ન હતો, લોકોને કોઈ સમસ્યાનો સામનો કરવો પડ્યો ન હતો. નવેમ્બર ૨૦૧૬ માં નોટબંધી પછી ચલણની અછતને દૂર કરવા માટે નોટબંધી શરૂ કરવામાં આવી હતી. જે ધીમે ધીમે દૂર કરવામાં આવી રહી હતી. તે સમયે પણ, એક માણસનું કામ સો રૂપિયાની નોટોથી સરળતાથી થઈ શકતું હતું, તે આજે પણ થાય છે. હવે ડિજિટલ પેમેન્ટે મોટી નોટોની જરૂરિયાત ઘણી હદ સુધી ઘટાડી દીધી છે. આમ છતાં, હકીકત એ છે કે બજારમાં મોટી ખરીદી માટે ૫૦૦ રૂપિયાની નોટો પહેલી પસંદગી બની ગઈ છે. લોકો પોતાની જરૂરિયાતો માટે આ નોટો પોતાના ઘરમાં રાખે છે.
ભ્રષ્ટાચારને ડામવા માટે, સરકારે ઘણા મોરચે કાર્યવાહી કરવી પડશે. આપણે જોયું છે કે નોટો બદલ્યા પછી પણ, ઘણા ભ્રષ્ટ લોકોને તેમના ઘરમાંથી રોકડના પહાડ મળ્યા છે. આવ્યા છે. ખુદ ન્યાયતંત્રના ન્યાયાધીશો પણ આમાં સામેલ જોવા મળ્યા છે! હાલમાં આ ન્યાયાધીશ સમાચારમાં છે. પરિવર્તન લાવવાની વાત કરનાર એક યુવાન આઇએએસ અધિકારી પોતે લોન્ચિંગ કરતા પકડાયા હતા.
એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે જો મોટી નોટો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે તો નાની નોટોનું ચલણ બંધ થઈ જશે. અથવા તે મુશ્કેલ બની જશે. આપણે એ ન ભૂલવું જોઈએ કે આવી સ્થિતિમાં ભ્રષ્ટાચારીઓ પાસે અન્ય વિકલ્પો પણ છે. તેઓ નાની નોટોમાં નાના રોકાણો અને કિંમતી ધાતુઓ/વસ્તુઓમાં મોટા રોકાણો લઈ શકે છે. ક્રિપ્ટોકરન્સીને પણ અવગણી શકાય નહીં. ભ્રષ્ટાચારને કાબુમાં લેવા માટે, સરકારે મુખ્યત્વે બે કામ કરવા જોઈએ – પ્રથમ, સરકારી સેવાઓ-પરવાનગી લેવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા ઓનલાઈન થવી જોઈએ. લોકોને કોઈપણ સરકારી ઓફિસની મુલાકાત લેવાની જરૂર નથી. બધા કામ નિર્ધારિત સમયમાં પૂર્ણ થાય છે. બીજું, ભ્રષ્ટાચારીઓને એટલી કડક સજા થવી જોઈએ કે તેઓ ઉદાહરણ તરીકે સેવા આપે અને અન્ય લોકો શરમથી મુક્ત થાય. શું તમે સમજ્યા? આજે, સરકારી ઓફિસોમાં ભ્રષ્ટાચારનું એક મોટું કારણ એ છે કે સંબંધિત અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓને દંડનો ડર નથી. ઘણી જગ્યાએ, લોકો તેમની નોકરીના છેલ્લા દિવસે બપોરનું ભોજન લેતા પકડાયા છે. શું તેણે પહેલા લોન્ચિંગ ન કર્યું હોત? ભ્રષ્ટાચારને નિરુત્સાહિત કરવા માટે વિદેશોમાં ઘણા પ્રયોગો કરવામાં આવ્યા છે. લગભગ દોઢ દાયકા પહેલા ચીનમાં કરવામાં આવેલા એક પ્રયોગની ખૂબ ચર્ચા થઈ હતી, જેમાં યુવાનોને નવી નોકરીઓ મળી હતી, તેમની સેવાના પહેલા જ દિવસે તેમને જેલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા અને કેદીઓ સાથે મુલાકાત કરવામાં આવી હતી. તેમણે તે કરાવ્યું હતું, જે પોતે કોઈ સમયે સરકારી સેવામાં હતા અને લાંચ લેતા પકડાયા હતા. તેમણે યુવા કર્મચારીઓને કહ્યું કે ભ્રષ્ટાચારને કારણે આપણું જીવન બરબાદ થઈ ગયું છે, તમે ક્યારેય આવું ન કરો.
