વૈશ્વિક સ્તરે, આખી દુનિયા જાણે છે કે ભારતીય સંસ્કૃતિમાં, મહેમાનને દેવતાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે, તેથી જ ભારતની નમ્રતા ‘અતિથિ દેવો ભવ’નું પ્રતીક છે જે આપણે ભારતમાં G-20 નું આયોજન કરતી વખતે ખૂબ જ સારી રીતે દર્શાવ્યું હતું, જેના કારણે આ આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદમાં આવેલા લગભગ 200 દેશોના સેંકડો મહેમાનો, રાષ્ટ્રપતિથી લઈને વડા પ્રધાન અને પ્રતિનિધિઓ, આતિથ્યથી ખૂબ ખુશ હતા, અને કેમ નહીં! કારણ કે ‘અતિથિ દેવો ભવ’ ની ગુણવત્તા આપણા રાષ્ટ્રપતિ, પ્રધાનમંત્રીથી લઈને છેલ્લી હરોળના છેલ્લા વ્યક્તિ સુધી દરેકના હૃદયમાં વણાયેલી છે. મારું માનવું છે કે વ્યક્તિગત સ્તરે ‘અતિથિ દેવો ભવ’ની ગુણવત્તામાં ઘટાડો થયો હશે, પરંતુ હું દાવો કરી શકું છું કે ભારત સરકારના સ્તરે,જ્યારે વિદેશી નેતાઓ, અધિકા રીઓ, મંત્રીમંડળના પ્રતિનિધિઓ સત્તાવાર રીતે ભારતની મુલાકાત લે છે, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાનથી લઈને મંત્રીઓ અને ઉચ્ચ સ્તરના અધિકારીઓથી લઈને જુનિયર અધિકારીઓ સુધી, દરેક વ્યક્તિ આ પ્રોટોકોલનું પાલન કરે છે અને તે મહેમાન સાથે ખૂબ જ આદર અને સેવાથી વર્તે છે. જોકે, ૧૪ મેના રોજ ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બન્યા પછી જસ્ટિસ બીઆર ગવઈ ૧૮ મેના રોજ પહેલી વાર મહારાષ્ટ્રની મુલાકાતે આવ્યા હતા. જોકે, રાજ્યના મુખ્ય સચિવ, ડીજીપી કે મુંબઈ પોલીસ કમિશનર તેમને મુંબઈમાં આવકારવા આવ્યા ન હતા, જેના પર સીજેઆઈ ગવઈએ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. આ ઘટના બાદ મહારાષ્ટ્ર સરકારને ઘણી શરમનો સામનો કરવો પડ્યો. બાદમાં, રાજ્યના કેબિનેટ મંત્રી અને ભાજપના રાજ્ય વડાએ કહ્યું કે તેમણે પ્રોટોકોલમાં ભૂલ માટે રાજ્ય સરકાર વતી ફોન પર CSE I ગવઈની માફી માંગી છે. આજે આપણે આ વિષય પર ચર્ચા કરી રહ્યા છીએ કારણ કે ગુરુવાર, 22 મે 2025 ના રોજ મોડી સાંજે વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે એક સત્તાવાર બેઠક દરમિયાન દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ રામાફોસા અને યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી ઉગ્ર બોલાચાલીની ક્લિપ સોશિયલ ઇલેક્ટ્રોનિક ડિજિટલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહી છે. તાજેતરમાં ૧ માર્ચ, ૨૦૨૫ ના રોજ વ્હાઇટ હાઉસમાં યુક્રેનિયન રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકી સાથેની સત્તાવાર વાતચીત ગરમાગરમ ચર્ચામાં ફેરવાઈ ગઈ ત્યારે બરાબર એ જ વર્તન જોવા મળ્યું. અગાઉ 2017 માં, વ્હાઇટ હાઉસમાં ટ્રમ્પ અને મર્કેલ વચ્ચેની મુલાકાત દરમિયાન, ટ્રમ્પે કેમેરા સામે હાથ મિલાવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. મારું માનવું છે કે આ મહેમાનનું અપમાન છે કારણ કે જ્યારે આપણે કોઈને પણ આપણા સરકારી કે ખાનગી સ્થળે સત્તાવાર રીતે આમંત્રણ આપીએ છીએ, ત્યારે તેનું સન્માન કરવું એ ફક્ત આપણી માનવીય ફરજ જ નહીં પણ આપણો પ્રોટોકોલ પણ છે. ભારતનો અતિથિ દેવો ભવ વિરુદ્ધ અમેરિકાનો મહેમાન અપમાન ભવ, અને યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકી પછી, હવે ટ્રમ્પનો દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ રામાફોસા સાથે કેમેરા પરનો ઝઘડો, શું તે અપમાન નથી? તેથી, આજે મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીની મદદથી, આપણે આ લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું કે શું વિશ્વના ડિજિટલ યુગમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અને અતિથિ દેવો ભવ જેવી ઘણી પરંપરાઓનું ધ્યાન રાખવું અને તેનું પાલન કરવું એ સમયની જરૂરિયાત છે?
મિત્રો, જો આપણે 22 મે 2025 ના રોજ મોડી સાંજે વાત કરીએ જો આપણે વ્હાઇટ હાઉસમાં રામાફોસા અને ટ્રમ્પ વચ્ચે કેમેરા પર થયેલા અને કથિત તણાવ અને અપમાન વિશે વાત કરીએ, તો દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ સિરિલ રામાફોસા બુધવારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આમંત્રણ પર અમેરિકા ની મુલાકાતે પહોંચ્યા હતા. આ મુલાકાત મુખ્યત્વે બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે હતી. પરંતુ મીટિંગ દરમિયાન, એક પત્રકારે દક્ષિણ આફ્રિકામાં કથિત શ્વેત નરસંહારનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો. દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિએ આ પ્રશ્નનો જવાબ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ આ પછી ટ્રમ્પે જે કર્યું તેનાથી બધા ચોંકી ગયા. તેણે ઓવલ ઓફિસની લાઇટો બંધ કરાવી દીધી. ટ્રમ્પે દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિને દક્ષિણ આફ્રિકામાં કાળા લોકો વિરુદ્ધ કથિત આંદોલનના વીડિયો બતાવવાનું શરૂ કર્યું. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પહેલાથી જ બધા વીડિયો એડિટ કરી દીધા હતા, એટલે કે સિરિલ રામાફોસાનું અપમાન કરવાનો તેમનો ઇરાદો સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો હતો. ટ્રમ્પ અહીં જ ન અટક્યા, જ્યારે ફરીથી લાઇટ્સ ચાલુ થઈ, ત્યારે ટ્રમ્પ ઘણા અખબારના લેખો લઈને બેઠા હતા, જેમાં કાળા લોકોના મૃત્યુના સમાચાર હતા, ટ્રમ્પે એક પછી એક બધા લેખો બતાવવાનું શરૂ કર્યું. છેલ્લા ૧૦-૧૫ મિનિટથી એક પછી એક આરોપોનો સામનો કરી રહેલા દક્ષિણ આફ્રિ કાના રાષ્ટ્રપતિનો ચહેરો સંપૂર્ણપણે ઉતરી ગયો હતો. કોઈ પણ તેને જોઈને કહી શકે છે કે તેને અહીં આવવાના નિર્ણય પર પસ્તાવો થઈ રહ્યો છે, પરંતુ ટ્રમ્પ રોકાવા તૈયાર નહોતા. તે એક પછી એક પ્રશ્નો પૂછતો રહ્યો. અંતે, દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિએ ખૂબ જ નમ્રતાપૂર્વક તેમને આખો મામલો સમજાવ્યો અને આ આરોપોનો જવાબ પણ આપ્યો.આ પહેલી વાર નથી જ્યારે ટ્રમ્પે કોઈ આંતરરાષ્ટ્રી ય નેતાને ઘરે બોલાવીને તેમનું અપમાન કર્યું હોય. ફેબ્રુ આરી મહિનાની શરૂઆતમાં પણ, વ્હાઇટ હાઉસના ઓવલ ઓફિસમાં, ટ્રમ્પે સમગ્ર વિશ્વની સામે તેમના મહેમાન, યુક્રેનિયન રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકીનું અપમાન કર્યું હતું. ત્રણ વર્ષથી રશિયા સાથે યુદ્ધ લડી રહેલા ઝેલેન્સકી અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ પાસે મદદ માંગવા આવ્યા હતા, પરંતુ અહીં તેમને ઠપકો આપવામાં આવ્યો. ત્યારબાદ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સ બંનેએ મળીને ઝેલેન્સકી પર હુમલો કર્યો. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે. આફ્રિકામાં શ્વેત ખેડૂતોની હત્યા થઈ રહી છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી કે દક્ષિણ આફ્રિકામાં જાતિવાદનો લાંબો ઇતિહાસ છે, પરંતુ ટ્રમ્પ શ્વેત ખેડૂતોના નરસંહાર અંગે જે દાવો કરી રહ્યા છે, દક્ષિણ આફ્રિકાના સરકારી આંકડા કહે છે કે ત્યાં દર વર્ષે સરેરાશ 27,000 હત્યાઓ નોંધાય છે, જેમાંથી માત્ર 1 ટકા શ્વેત ખેડૂતોની હત્યાના કેસ છે, બીજો આંકડો દર્શાવે છે કે ઓક્ટોબર અને ડિસેમ્બર 2024 વચ્ચે, ત્યાં 6,953 હત્યાઓ નોંધાઈ હતી, જેમાંથી માત્ર 1 શ્વેત ખેડૂતની હત્યાનો કેસ છે. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ અને હ્યુમન રાઇટ્સ વોચ જેવા માનવાધિકાર સંગઠનોએ પણ સ્વીકાર્યું કે ખેડૂતોની હત્યા થઈ રહી છે પરંતુ આમાં વંશીય હિંસાનો કોઈ ખૂણો નથી, આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ટ્રમ્પે આ મુદ્દો કેમ ઉઠાવ્યો? આ મુદ્દાના બહાને તેમણે ઓવલ ઓફિસમાં મીડિયા સામે પોતાના મહેમાનનું અપમાન કેમ કર્યું? અમેરિકન રાજકારણમાં કાળા અને ગોરાનો મુદ્દો ઘણા સમયથી ચાલી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, આ વાર્તા ટ્રમ્પ માટે ખૂબ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, એવું માનવામાં આવે છે કે ટ્રમ્પે પોતાના રાજકીય હિત માટે સિરિલ રામાફોસાનું અપમાન કર્યું. પરંતુ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અહીં જે કર્યું તેની કોઈને અપેક્ષા નહોતી. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના મહેમાનને એવા પ્રશ્નો પૂછવાનું શરૂ કર્યું કે તેમને અસ્વસ્થતા થઈ ગઈ. એવું લાગતું હતું કે ટ્રમ્પ દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિનું સ્વાગત કરવા માટે નહીં પણ તેમનું અપમાન કરવા માટે તૈયાર થઈને આવ્યા હતા. આપણે ક્યારેય મહેમાન પ્રત્યે હીનતાની લાગણી ન રાખવી જોઈએ અને ક્યારેય તેમનો અનાદર ન કરવો જોઈએ. જે વ્યક્તિ ક્યારેય પોતાના મહેમાનોનું સ્વાગત નથી કરતો તેના ઘરે ભગવાન આવતા નથી. જો તમે મહેમાનોનો આદર નહીં કરો, તો તમારા અભ્યાસ નકામા છે. મહેમાનો આદરને પાત્ર છે અને તેમનું આગમન જીવનમાં ખુશીઓ લાવે છે.
મિત્રો, જો આપણે ‘અતિથિ દેવો ભવ’ ની ભારતીય સંસ્કૃતિ વિશે વાત કરીએ, તો જો આપણા ઘરે કોઈ મહેમાન આવે છે, તો આપણે તેમને ચા અને નાસ્તો માંગીએ છીએ, મહેમાનો આવતાની સાથે જ આપણે બાળકોને ગરમ સમોસા, રસગુલ્લા અને ઠંડા પીણા લાવવા મોકલીએ છીએ, આ આપણી સંસ્કૃતિ છે. જ્યાં મહેમાનને ભગવાન માનવામાં આવે છે, ત્યાં અતિથિ દેવો ભવ: ની પરંપરા છે, અહીં બિનઆમંત્રિત મહેમાનને પણ ખૂબ માન આપવામાં આવે છે, પરંતુ આજે અમે તમને વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી દેશના સૌથી શક્તિશાળી પદ પર બેઠેલા વ્યક્તિનું આતિથ્ય બતાવીએ છીએ. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ સિરિલ રામાફોસાને તેમના ઘરે એટલે કે વ્હાઇટ હાઉસમાં આમંત્રણ આપ્યું. વ્હાઇટ હાઉસની પરંપરા મુજબ, બંને વચ્ચે ઓવલ ઓફિસમાં દ્વિપક્ષીય વાતચીત થઈ હતી જ્યાં વિશ્વભરના પત્રકારો એકઠા થયા હતા.
મિત્રો, જો આપણે ટ્રમ્પ અને રામાફોસા વચ્ચેની મુલાકાત દરમિયાન પત્રકારો દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોના બંને નેતાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા જવાબો વિશે વાત કરીએ, તો એક પત્રકારે અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિને કતાર તરફથી મળેલા $400 મિલિયનના વિમાનને સ્વીકારવા વિશે પૂછ્યું. જ્યારે પત્રકારે સૂચવ્યું કે આટલી મોંઘી ભેટ સ્વીકારવામાં નૈતિક મુદ્દાઓ છે, ત્યારે ટ્રમ્પ ગુસ્સે થયા. તેમણે રિપોર્ટરને બેશરમ કહ્યા અને આવા પ્રશ્નો ન પૂછવા કહ્યું. આના પર રામાફોસા હસ્યા અને કહ્યું કે મારી પાસે ટ્રમ્પને આપવા માટે કોઈ મોંઘુ વિમાન નથી. આ અંગે ટ્રમ્પે કહ્યું કે જો તમારા દેશે યુએસ એરફોર્સને વિમાન આપ્યું હોત, તો હું ચોક્કસપણે તેનો સ્વીકાર કરત. રામાફોસાએ ટ્રમ્પના આરોપોનો સખત વિરોધ કર્યો અને કહ્યું કે તમને સત્ય ખબર નથી. રામાફોસાએ શાંતિથી કહ્યું, ‘દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગુના થાય છે તે સાચું છે પણ તેના મોટાભાગના ભોગ બનેલા લોકો કાળા છે.’ આના પર ટ્રમ્પે તેમને અટકાવીને કહ્યું કે ટાર્ગેટ કિલિંગનો ભોગ બનેલા ખેડૂતો કાળા નથી. આનાથી વાતાવરણમાં ઘણો તણાવ પેદા થયો.
તો, જો આપણે ઉપરોક્ત વર્ણનનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીશું, તો આપણને જાણવા મળશે કે ભારતનો અતિથિ દેવો ભવ વિરુદ્ધ અમેરિકાનો અતિથિ દેવો ભવ: યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકી પછી, હવે ટ્રમ્પનો દક્ષિણ આફ્રિકાના રાષ્ટ્રપતિ રામાફોસા સાથે કેમેરા પરનો ઝઘડો, શું તે અપમાન નથી? વૈશ્વિક ડિજિટલ યુગમાં, ભારતીય સંસ્કૃતિ અને અતિથિ દેવો ભવ જેવા ધાર્મિક વિધિઓનું ધ્યાન રાખવું અને તેનું પાલન કરવું એ સમયની માંગ છે.
કિશન સનમુખદાસ ભાવનાની ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર 9284141425
