ભારતીય બૌદ્ધિકો કોઈપણ મુદ્દા પર લડવામાં અને ફસાયેલા રહે છે, તેના ઉકેલની ચિંતા પ્રત્યે ઉદાસીન રહે છે. ઘણા મુદ્દાઓ પર દાયકાઓથી સમાન દલીલો સાંભળવામાં આવી રહી છે, પરંતુ મુદ્દાની પરિસ્થિતિ સમાન રહે છે અથવા બગડતી રહે છે. ભાષા નીતિ આનું ઉદાહરણ છે. હાલમાં મોટાભાગનો વિવાદ ઠાકરે બંધુઓની નિંદા કરવા પર કેન્દ્રિત છે. થોડા સમય પહેલા, તમિલ નેતા સ્ટાલિનને શરમજનક બનાવવામાં ઘણી શક્તિ ખર્ચવામાં આવી હતી, જ્યારે ભારતની ભાષા નીતિ શું બનાવવામાં આવી હતી અને છેલ્લા આઠ દાયકામાં તે શું બની તે પ્રત્યે ઉદાસીનતા જોવા મળી છે.
ઠાકરે બંધુઓ તાજેતરમાં રાજકીય મંચ પર આવ્યા હતા. તેમનો ફક્ત એક જ રાજ્યમાં થોડો પ્રભાવ છે, પરંતુ તે પહેલાં શું હતું? સત્ય એ છે કે સ્વતંત્ર ભારતની ભાષા નીતિ શરૂઆતથી જ એક સુકાન વગરની હોડી રહી છે. સત્તાવાર રીતે, હિન્દી ’સત્તાવાર ભાષા’ છે, પરંતુ વ્યવહારમાં, દરેક ક્ષેત્રમાં ફક્ત અંગ્રેજીને જ મહત્વ મળ્યું છે. આ એવી નીતિઓનું પરિણામ છે જે કોઈપણ બિન-હિન્દી નેતા દ્વારા બનાવવામાં આવી ન હતી. હિન્દી સહિત તમામ ભારતીય ભાષાઓનું અંગ્રેજી દ્વારા ધીમે ધીમે વિસ્થાપન એ કોઈ તમિલ કે મરાઠી રાજકારણનું યોગદાન નથી, પરંતુ કોઈ તેના વિશે વિચારી રહ્યું નથી.
બંધારણના સમયથી, ઉત્તર ભારતીય, મુખ્યત્વે હિન્દી ભાષી નેતાઓના નિર્દેશનમાં ઘણી બધી બાબતોનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, પરંતુ તેમના દ્વારા બનાવવામાં આવેલી ભાષા નીતિના પરિણામોની ક્યારેય સમીક્ષા કરવામાં આવી નથી, તે કયા હેતુ માટે બનાવવામાં આવી હતી અને તેના પરિણામો શું હતા? મૂંઝવણભરી ભાષા નીતિ માટે કોઈ એક નેતા કે પક્ષને દોષ આપવો નકામું છે. સમગ્ર ભારતીય નેતૃત્વ અને બૌદ્ધિક વર્ગ ભાષા નીતિ પરની મૂંઝવણનું કારણ અને ભોગ બંને રહ્યા છે. આનો ઉકેલ લાવવામાં અસમર્થ અને અનિચ્છા બંને. આજે, દેશના નાના શહેરોમાં પણ, એ જોઈ શકાય છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણ, રોજગાર અને વ્યવસાયની ભાષા અંગ્રેજી છે.
જેઓ અંગ્રેજી નથી જાણતા તેઓ પણ કાર્યકારી અને વહીવટકર્તા બની શકે છે, પરંતુ મર્યાદિત હદ સુધી. જે કોઈ પોતાની બૌદ્ધિક અને સર્જનાત્મક ક્ષમતા વધારવા માંગે છે, જે એક સ્વાભાવિક માનવીય આકાંક્ષા છે, તે અંગ્રેજીમાં નિપુણતા વિના નિષ્ફળ જશે. જો કોઈ ભારતીય ફક્ત અંગ્રેજી જ જાણે છે અને કોઈપણ ભારતીય ભાષામાં એક પણ નોંધ લખી શકતો નથી, તો તેને આગળ વધવામાં મુશ્કેલી નહીં પડે. વિશ્વના અન્ય કોઈ મહત્વપૂર્ણ દેશમાં આવું નથી.
ભારતમાં વાસ્તવિક સત્તાવાર ભાષા અંગ્રેજી છે. રાજકીય કારણોસર, હિન્દીને ’સત્તાવાર ભાષા’ કહીને એક છેતરપિંડી ફેલાવવામાં આવી રહી છે. આ જ કારણ છે કે મરાઠી, તમિલ અથવા અન્ય પ્રાદેશિક નેતાઓ હિન્દી પર હુમલો કરતા રહે છે. કોઈ કારણ વગર હિન્દીનું બે વાર અપમાન કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેની તુલનામાં, બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન ભાષા નીતિ પ્રમાણમાં પારદર્શક અને વાસ્તવિક હતી. શાસનની ભાષા અંગ્રેજી હતી, પરંતુ ફક્ત પોતાના માટે. દેશના મોટા શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિ ક્ષેત્રો સ્વાયત્ત હતા. તેમાં કોઈ સરકારી દખલગીરી નહોતી. દરેક વિષયના વિદ્વાનો તેના શિક્ષણ-તાલીમની સામગ્રી અને નિયમો નક્કી કરતા હતા. બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓનો વિકાસ ખરેખર સમાજનું કામ હતું, સરકારનું નહીં. સ્વતંત્ર ભારતમાં, તે પ્રવૃત્તિનો પતન શરૂ થયો. આ પતન સ્વતંત્ર ભારતની નીતિઓને કારણે થયું.
