નેપાળમાં અચાનક આવેલા પૂરમાં ૧૬૫ થી વધુ લોકોના મોત, ૩૦૦ ભારતીયો સહિત ૭૫૦ થી વધુ લોકો ગુમ; હેલ્પલાઇન નંબર જાહેર
Kathmanduતા.૨૭
નેપાળમાં બપોરના પૂરથી દેશમાં ભારે વિનાશ થયો છે. વિદેશ મંત્રી શિશિર ખાનાલે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે બુધવારે સવારે સ્થાનિક સમય મુજબ સવારે ૮ઃ૩૭ વાગ્યે તિબેટ પ્રદેશમાં ભૂકંપ આવ્યો હતો. લગભગ ત્રણ મિનિટ પછી પૂરની જાણ થઈ. એવી આશંકા છે કે ભૂકંપના કારણે હિમનદી તળાવ ફાટ્યું હશે, જેના કારણે અચાનક પાણીનો પ્રવાહ નીચે તરફ આવી ગયો હશે. પૂરના કારણે નેપાળના ઘણા વિસ્તારોમાં ભારે વિનાશ થયો છે. રસ્તાઓ અને પુલો ધોવાઈ ગયા છે, ઘરો અને વાહનોને નુકસાન થયું છે અને ઘણા વિસ્તારોનો સંપર્ક કપાઈ ગયો છે. મોટી સંખ્યામાં લોકો માર્યા ગયા છે, અને સેંકડો હજુ પણ ગુમ થયાના અહેવાલ છે. અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સંદેશાવ્યવહાર અને પરિવહન ખોરવાઈ જવાને કારણે, વહીવટીતંત્ર માટે ચોક્કસ સ્થાન અને જાનહાનિની સંખ્યા નક્કી કરવી એક મોટો પડકાર છે.
ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ અનુસાર, નેપાળમાં આ આપત્તિ હિમનદીનો આશરે ૨,૦૦૦ ફૂટ પહોળો ભાગ તૂટવાથી અને નીચલી નદીની ખીણમાં પડવાને કારણે થઈ હતી. સેટેલાઇટ છબીઓનો અભ્યાસ કર્યા પછી, કેલગરી યુનિવર્સિટીના ભૂસ્તરશાસ્ત્રી ડેનિયલ શુગરે અહેવાલ આપ્યો કે જમીનથી ૧૭,૦૦૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર સ્થિત ગ્લેશિયરનો લગભગ ૨,૦૦૦ ફૂટ પહોળો ભાગ સંપૂર્ણપણે તૂટી ગયો હતો. આ વિશાળ હિમશિલા ૪,૦૦૦ ફૂટ નીચે પડી ગયો. આટલી ઊંચાઈથી પડેલા વિશાળ હિમશિલાને કારણે લહેન્ડે ખોલા નદીમાં ભારે પૂર આવ્યું, જે પછી ભોટેકોશી નદીમાં વહેતું થયું. આ પ્રવાહે નીચલા વિસ્તારોમાં ભારે વિનાશ વેર્યો.
કાઠમંડુ પોસ્ટ અનુસાર, રાસુવાના મુખ્ય કસ્ટમ અધિકારી રાજેન્દ્ર ધુંગાનાએ જણાવ્યું કે જ્યારે તેઓ બહાર દોડ્યા, ત્યારે તેમણે પાણીની એક મોટી દિવાલ, ધુમાડા જેવા વાદળો સાથે, તિમુર બજાર તરફ ધસી આવતી જોઈ. તેમણે કહ્યું, “લગભગ ૧૦૦ મીટર ઊંચા મોજાની જેમ ઉછળતું પૂર બજારમાં ઘૂસી ગયું અને થોડીવારમાં જ આખા બજારને વહાવી દીધું.”
કાઠમંડુથી ૧૨૫ કિમી દૂર આવેલા રાસુવા અને ધાડિંગ ઉપરાંત, નુવાકોટ પણ ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થયું હતું. નેપાળી અખબાર કાંતિપુર અનુસાર, એક ડઝન જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સને ભારે નુકસાન થયું હતું, જેના કારણે વીજળીનું સંકટ સર્જાયું હતું. રાસુવા, નુવાકોટ અને ધાડિંગના વિવિધ વિસ્તારોમાં બાવીસ કોંક્રિટ પુલ અને પાંચ બેલી પુલ ધોવાઈ ગયા હતા. ઝડપી પૂરમાં ૪૨ કિમીનો રસ્તો પણ વહી ગયો હતો. પૂરને પગલે, નુવાકોટ, ચિતવાન, ગોરખા, તાનાહુન અને નવલપરાસી પૂર્વ જિલ્લાઓમાં પૂરનું પાણી ફેલાઈ ગયું. સરકારે રાસુવા, નુવાકોટ અને ધાડિંગને ત્રણ મહિના માટે આપત્તિજનક વિસ્તાર જાહેર કર્યા છે. તબીબી સંભાળ અને અન્ય સુવિધાઓ પૂરી પાડવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવશે.
વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક ઉપરના ભાગમાં ફરી એકવાર અવરોધ રહે છે, જે ફરી એકવાર પૂર લાવી શકે છે. આ ચેતવણી ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર ઇન્ટિગ્રેટેડ માઉન્ટેન ડેવલપમેન્ટ દ્વારા જારી કરવામાં આવી હતી. કાઠમંડુ સ્થિત આંતર-સરકારી સંસ્થા હિન્દુ કુશ હિમાલય ક્ષેત્રના આઠ દેશો – ભારત, નેપાળ, ભૂતાન, ચીન, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, મ્યાનમાર અને અફઘાનિસ્તાન માટે કાર્ય કરે છે. એક વિગતવાર નિવેદનમાં, સંસ્થાએ જણાવ્યું હતું કે અધિકારીઓ અને વૈજ્ઞાનિકો ૨૬ ઓગસ્ટના રોજ આવેલા પૂરના કારણની તપાસ કરી રહ્યા છે જેથી આ આપત્તિનું કારણ શું છે અને શું વધુ જોખમો આવી શકે છે તે સમજી શકાય.
વૈજ્ઞાનિકોએ ચેતવણી આપી છે કે ભોટે કોશી અને ત્રિશુલી નદી પ્રણાલીઓ પર રહેતા સમુદાયો માટેનો ભય હજુ ટળ્યો નથી.આઇસીઆઇએમઓડીની સંભવિત બીજા પૂરની ચેતવણીએ હિમાલયની સૌથી સંવેદનશીલ પર્વતીય ખીણોમાંના એકમાં સ્થળાંતર પ્રયાસો અને સતત દેખરેખની તાકીદ વધારી દીધી છે.
આઇસીઆઇએમઓડીની સૌથી ગંભીર ચેતવણી સંસ્થાના આબોહવા અને પર્યાવરણીય જોખમના વડા કિયાંગગોંગ ઝાંગ તરફથી આવી છે. ઝાંગે કહ્યું, “ગયા વર્ષે રાસુવામાં આવેલા પૂરથી તબાહ થયેલો વિસ્તાર ફરી એકવાર જોખમમાં છે. એવી શંકા છે કે લેંડી ખોલામાં બરફના હિમપ્રપાતને કારણે આ બન્યું હતું, પરંતુ ચોક્કસ કારણ હજુ સુધી ચોક્કસ નથી. નેપાળ-ચીન સરહદ પર ઉપરના ભાગમાં અવરોધો રહે છે, તેથી અધિકારીઓએ બીજા પૂરના જોખમની ચેતવણી આપી છે.”
આ ચેતવણી ખાસ કરીને ચિંતાજનક છે કારણ કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ગયા વર્ષે પણ આવી જ આફતનો અનુભવ થયો હતો.આઇસીઆઇએમઓડીના વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે બેસિનનો એ જ ભાગ જ્યાં ૨૦૨૪ માં ભારે પૂર આવ્યું હતું તે ફરી એકવાર ચિંતાનો વિષય બન્યો છે. નુઆકોટ અને ધાડિંગ જિલ્લામાં વધુ નીચે તરફના વિસ્તારો પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે કારણ કે તેઓ પ્રભાવિત થવાની સંભાવના છે.
અહેવાલો અનુસાર, સ્થાનિક સમય મુજબ સવારે ૯ વાગ્યાની આસપાસ પૂર શરૂ થયું જ્યારે ભોટે કોશી બેસિનમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધ્યું. ભોટે કોશી નદીમાંથી વહેતું પૂરનું પાણી ત્રિશુલી નદી પ્રણાલીમાં પ્રવેશ્યું. અહેવાલો દર્શાવે છે કે ગાલચીમાં ત્રિશુલી નદીનું પાણીનું સ્તર માત્ર ૩૦ મિનિટમાં નવ મીટર વધ્યું હતું. મલેખુમાં, નદીનું પાણીનું સ્તર પણ આ જ સમયગાળામાં સાત મીટર વધ્યું હતું. આ ઝડપી વધારો ઉપરવાસમાંથી અચાનક મોટી માત્રામાં પાણી અને કાટમાળ છોડવાનું સૂચવે છે.
વૈજ્ઞાનિકો હવે આ આપત્તિના અનેક સંભવિત કારણોની તપાસ કરી રહ્યા છે. એક મુખ્ય પૂર્વધારણા એ છે કે પર્વતોમાં બરફ અને ખડકોનો વિશાળ હિમપ્રપાત થયો હતો. વિડિઓ ફૂટેજ અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી મળેલી માહિતીના આધારે પ્રારંભિક અંદાજ સૂચવે છે કે બરફ અને ખડકોના કાટમાળનો વિશાળ જથ્થો ભોટે કોશી નદીની ઉપનદી લેંધે ખોલામાં પડ્યો હશે. આવી ઘટના મોટા પ્રમાણમાં પાણીને વિસ્થાપિત કરી શકે છે અને એક શક્તિશાળી મોજા બનાવી શકે છે, જે ખડકો, કાંપ અને કાટમાળને તેની સાથે વહાવી શકે છે અને ઝડપથી નીચે તરફ વહે છે.
નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂરને કારણે, ૧૬૫ લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે અને ૭૫૦ થી વધુ લોકો ગુમ છે. રાહત અને બચાવ કામગીરી ચાલુ છે, પરંતુ મૃત્યુઆંક સતત વધી રહ્યો છે. ભારતના ૩૦૦ લોકો ગુમ છે, જેમાંથી મોટાભાગના માનસરોવર યાત્રા પર છે. ઘટનાના ભયાનક વીડિયો પણ સામે આવ્યા છે, જેમાં લોકો ભાગી રહ્યા છે, પરંતુ કાટમાળ સાથે આવતા પાણીથી તબાહ થયા છે. પૂર તિબેટમાં ઉદ્ભવ્યું હતું. તેણે અનેક શહેરો અને ગામડાઓ તબાહ કરી દીધા, મહત્વપૂર્ણ પુલો ધોવાઈ ગયા અને એક ડઝન જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સને નુકસાન પહોંચાડ્યું.
નેપાળમાં અચાનક પૂર પછી ૧૩૦ થી વધુ ભારતીયો ગુમ છે અને ઘણા લોકો ફસાયેલા છે, જેમાં માનસરોવર યાત્રા પરના ઘણા યાત્રાળુઓનો સમાવેશ થાય છે. કાઠમંડુ અને તમિલનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ, કેરળ, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશ સહિત અનેક રાજ્યોમાં ભારતીય દૂતાવાસે અસરગ્રસ્ત ભારતીયો અને તેમના સંબંધીઓ માટે હેલ્પલાઇન્સ શરૂ કરી છે. સમ્રાટ ટુર્સ એન્ડ ટ્રાવેલ એજન્સીએ જણાવ્યું હતું કે કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા પર ઓછામાં ઓછા ૫૯ ભારતીય યાત્રાળુઓ હતા. નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂરમાં ૩૦૦ થી વધુ ભારતીય નાગરિકો ગુમ થયા છે. નેપાળના વિદેશ પ્રધાન શિશિર ખનાલે ગુરુવારે આ માહિતી આપી હતી. અત્યાર સુધીમાં ૧૬૫ લોકોના મોતની પુષ્ટિ થઈ છે. સેંકડો હજુ પણ ગુમ છે અને તેમની શોધ ચાલી રહી છે.
નેપાળ-ચીન સરહદ પર રાસુવાગઢીમાં આવેલા ભોટેકોશી પૂર અંગે, નેપાળના રાષ્ટ્રીય આપત્તિ જોખમ ઘટાડા અને વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળે જણાવ્યું હતું કે, “અત્યાર સુધીમાં, પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી ૧૬૫ મૃતદેહો મળી આવ્યા છે. મૃતદેહોની ઓળખ કરવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે.” નેપાળ પ્રવાસન બોર્ડના પ્રારંભિક ડેટા અનુસાર, અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાંથી કુલ ૫૭૯ પ્રવાસીઓ (૪૬૬ વિદેશી અને ૧૧૩ નેપાળી) ગુમ છે.
