ભારતીય તહેવારો મિઠાઈઓ વિના અધુરા માનવામાં આવે છે અને તેથી જ 11 ટકા ભારતીયોને ડાયાબિટીસ છે. ભારતમાં હૃદયરોગ અને લીવર કિડની જેવાં અંગોની સમસ્યાઓ પણ વધુ થાય છે.
સોશિયલ મીડિયા પર પણ ચોક્કસપણે તહેવારો દરમિયાન મિઠાઈઓ ખાધાં પછી વજન વધી જવા અંગે પોસ્ટ્સ અને મીમ્સ ખૂબ જ આવતાં હોય છે. આવી જ એક રમુજી પોસ્ટ હતી કે: સ્વીટ બોક્સ 500 ગ્રામનું હતું પણ તે ખાધાં પછી 2 કિલો વજન કેવી રીતે વધી ગયું તે સમજાતું નથી. હવે આ રમુજી કોમેન્ટને ડીકોડ કરવાનો સમય આવી ગયો છે.
તહેવારોની સિઝનમાં મોંમાં પાણી લઈ આવતી અનેક મીઠાઈઓ આવે છે, જેને બેધ્યાનપણે ખાવાથી વજન વધે છે. પરંપરાગત વાનગીઓમાં ખાંડ અને ચરબી હોય છે, કેલરીની માત્રા પણ વધુ છે આ બધું જ્યારે ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ સાથે આવે છે ત્યારે વજન વધે છે.
મીઠાઈની કેલરીઓ સમજવી જરૂરી
મીઠાઈ વજન વધારવામાં ફાળો આપે છે તેનું સૌથી મોટું કારણ છે તેની ઉચ્ચ કેલરીઓ. ખાંડ, કન્ડેન્સ્ડ મિલ્ક, ઘી અને તેલ જેવાં ઘટકો સાથે બનાવવામાં આવતી મિઠાઈઓ કેલરીઓથી ભરપૂર હોય છે, દાખલા તરીકે, ગુલાબ જામુન અથવા બરફીના એક ટુકડામાં લગભગ 150-200 કેલરી હોઈ છે.
મારેન્ગો એશિયા હોસ્પિટલ્સ ગુરુગ્રામના ડાયેટિશિયન હેડ અને ચીફ પરમીત કૌર સમજાવે છે કે થોડીક મિઠાઈઓ 1-2 કિલો વજનમાં પરિણમી શકે છે કારણ કે તેમાં ખાંડ અને ચરબીનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. મીઠાઈમાં સૌથી વધુ કેલરી હોય છે, અને તેથી થોડી માત્રામાં મિઠાઈઓ પણ વધુ કેલરીઓ આપે છે અને મોટી માત્રામાં ઉર્જા મળે છે.
તેથી, લોહીમાં તેમની હાજરી ઇન્સ્યુલિનના વધારાનું કારણ બની શકે છે. જ્યારે પ્રવૃત્તિ દ્વારા વધારાની ઉર્જા બર્ન થતી નથી ત્યારે ઇન્સ્યુલિનની વધુ પડતી માત્રા ચરબીના સંગ્રહને પ્રોત્સાહન આપે છે.
વધુમાં, મીઠાઈમાં હાજર ચરબી મોટા ભાગે સંતૃપ્ત હોય છે અને વજન વધારવામાં ઘણો ફાળો આપે છે. તેથી, તેની ઓછી માત્રા, ઉચ્ચ કેલરીની ઘનતા અને ચયાપચય પર આવી સીધી અસર હોવા છતાં, જો વ્યક્તિ નિયમિતપણે તેનું સેવન કરે તો તે ચોક્કસપણે વજન વધારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
વજન વધવા પર ખાંડની અસર
ખાંડમાં કોઈ નોંધપાત્ર પોષક તત્વો હોતાં નથી, તેમાં ખાલી કેલરી જ હોય છે. મીઠાઈ મુખ્યત્વે ખાંડથી બનેલી હોવાથી, થોડી માત્રામાં પણ ખાવાથી કોઈપણ ફાયદાકારક પોષક મૂલ્ય વિના દૈનિક કેલરીના સેવનમાં એકંદરે વધારો કરે છે.
મીઠાઈમાં ખાંડ મુખ્ય છે જે વજનમાં વધારો કરે છે. જે ક્ષણે આપણે ખાંડનો વપરાશ કરીએ છીએ, આપણું શરીર તેને શોષી લે છે અને આપણાં રક્તમાં ખાંડનું સ્તર વધી જાય છે તેનાથી ઇન્સ્યુલિન ખૂબ વધી જાય છે જે ચરબી તરીકે વધારાનું ગ્લુકોઝ સાચવીને લોહીમાં ખાંડની માત્રાને નિયંત્રિત કરે છે. બ્લડ સુગરમાં પુનરાવર્તિત સ્પાઇક્સ ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકારને ઉત્તેજિત કરશે.
જે શરીર માટે શર્કરાની પ્રક્રિયા કરવા માટે ખરેખર મુશ્કેલ બનાવે છે. લાંબા ગાળે, આ વજન વધારવાના ચક્રમાં પ્રવેશે છે અને ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસ જેવી વધુ ગંભીર પરિસ્થિતિઓ માટે પણ જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
મીઠાઈમાં ચરબીની ભૂમિકા
ખાંડ ઉપરાંત, મીઠાઈમાં હાજર ચરબી વજન વધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. પરંપરાગત મીઠાઈઓમાં ઘીનો વારંવાર ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેમાં ખૂબ ચરબી હોય છે. જ્યારે મધ્યમ માત્રામાં તંદુરસ્ત ચરબી ફાયદાકારક હોય છે, જ્યારે ચરબી વધુ પડતી માત્રામાં લેવામાં આવે ત્યારે વજન વધારવામાં ફાળો આપી શકે છે.
આ ચરબી અત્યંત કેલરીવાળી હોય છે. નિયમિતપણે અથવા મોટી માત્રામાં મીઠાઈનું સેવન કરવાથી ચરબીના સેવનમાં અસંતુલન થઈ શકે છે, કારણ કે શરીર આ વધારાની કેલરીને એડિપોઝ પેશી અથવા શરીરની ચરબી તરીકે સંગ્રહિત કરવાનું શરૂ કરી શકે છે.
મીઠાઈ પોષક રીતે અસંતુલિત
મીઠાઈ વજન વધારવાનું એક મુખ્ય કારણ એ છે કે તેમાં ડાયેટરી ફાઈબરનો અભાવ છે, જે આપણને પેટ ભરાય ગયાનું અનુભવવા માટે નિર્ણાયક હોય છે. ફાઇબરવાળા ખોરાક જેમ કે ફળો, શાકભાજી અને અનાજ ધીમે ધીમે પચી જાય છે, જેનાથી આપણને લાંબા સમય સુધી ભુખ લાગતી નથી.
જયારે મીઠાઈમાં, ખાંડ અને ચરબીની વધુ માત્રા અને ઓછાં ફાઈબરને કારણે ઝડપથી પચી જાય છે, જેનાં કારણે આપણને જલ્દી ભૂખ લાગે છે.પરિણામે, મીઠાઈનું વધુ પડતું સેવન કરવું સરળ છે કારણ કે તે તૃપ્તિ આપતું નથી. પરિણામે સમય જતાં વજનમાં વધારો કરે છે.
જમ્યા પછી ઘણીવાર મીઠાઈ ખાવામાં આવે છે, તે પહેલાથી જ પૂરતી કેલરીની માત્રામાં વધુ વધારો કરે છે. આ વધારાની કેલરી ટૂંકા ગાળામાં બિનઉપયોગી બની જાય છે, અને શરીરનો મૂળભૂત પ્રતિભાવ તેમને ચરબી તરીકે સંગ્રહિત કરે છે, જો મીઠાઈ આહારનો નિયમિત ભાગ હોય તો ધીમે ધીમે વજનમાં વધારો થાય છે.
ડાયાબિટીસ, થાઈરોઈડ, ઓબેસિટી એન્ડ એન્ડોક્રિનોલોજી સેન્ટર, બીએલકે-મેક્સ સુપર સ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલના વરિષ્ઠ નિયામક ડો. અશોક કુમાર ઝીંગનના જણાવ્યાં અનુસાર મીઠાઈઓને કારણે વજન વધી જાય છે અને શા માટે વજન વધે છે તેનાં કારણો આ મુજબ છે :
વજન ન વધે તે રીતે મીઠાઈ કેવી રીતે ખાવી
1. બહુવિધ ટુકડાઓ ખાવાને બદલે, તમારી મનપસંદ મીઠાઈનો માત્ર એક નાનો ટુકડો લો અને નિરાંતે ચાવો કારણ કે આ રીતે તેનો સ્વાદ વધુ સારો આવશે.
2. ફાઈબર અને પ્રોટીન સાથે મીઠાઈઓને જોડો.આ ખોરાક સાથે ખાંડનું શોષણ ધીમું થઈ શકે છે.ઉદાહરણ તરીકે, મીઠાઈનું સેવન કરતાં પહેલાં મુઠ્ઠીભર બદામ ખાઈ લો.
3. ખાંડ અને ચરબી ઓછી માત્રામાં હોય તેવી મીઠાઈઓ લો. અથવા જેમાં ડ્રાય ફ્રુટ વધુ હોય તે મીઠાઈઓ લઈ શકાય.
4. શક્ય હોય ત્યાં સુધી મીઠાઈ ઘરે જ બનાવવી કરવી જોઈએ જેથી કરીને ખાંડમાં ઘટાડો કરી શકાય અને ઘીનો પણ ઉપયોગ ઘટાડી શકાય.
5. મીઠાઈને ખાસ પ્રસંગો માટે સાચવવી જોઈએ, જેથી રોજિંદા વપરાશમાં ઘટાડો થઈ શકે.
શા માટે મિઠાઈઓથી વજન વધે છે ?
1. ઉચ્ચ કેલરી :- મિઠાઈઓમાં પ્રતિ ગ્રામ 4 કેલરી હોય છે.
2. સંતોષ નથી મળતો :- મિઠાઈઓ ઝડપથી પચી જાય છે, જેથી વધુ પડતું ખાવાનું કારણ બને છે.
3. ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર :- મિઠાઈઓનું નિયમિત સેવન ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર તરફ દોરી જાય છે જે વ્યક્તિ માટે વજન ઘટાડવાનું ખૂબ મુશ્કેલ બનાવે છે.
4. ભૂખમાં વધારો :- મિઠાઈઓ એક પ્રકારનાં હોર્મોનને વધારે છે જેનાથી ભૂખ વધારે લાગે છે.
5. પાણીની જાળવણી :- મિઠાઈઓથી શરીરમાં પાણીની જાળવણીને વધી જાય છે, જેનાથી વજન વધે છે
6. આંતરડાનાં બેક્ટેરિયામાં ફેરફાર :- બિનઆરોગ્યપ્રદ મિઠાઈઓ આંતરડાનાં બેક્ટેરિયાને ખવડાવવાથી, આંતરડાનાં માઇક્રોબાયોમના સંતુલન ખોરવે છે.
7. વધુ ચરબીનો સંગ્રહ :- જ્યારે મોટી માત્રામાં મિઠાઈઓ ખાવામાં આવે ત્યારે સુગર ગ્લાયકોજેન તરીકે અથવા ચરબી તરીકે શરીરમાં સંગ્રહિત થાય છે.
