નિરોગી રહેવા માટે ખાઈ શકાય એવા શાકભાજી કાચાં સ્વરૂપમાં ખાવા જોઈએ, એમ તબીબો અને આહાર વિશેષજ્ઞાો કહે છે એનું કારણ એ છે કે, વનસ્પતિમાં રહેલા પોષક મૂલ્યો અને જીવન સત્ત્વો આપણા શરીર માટે અનિવાર્ય છે. આ માટે આપણા આહારમાં આપણે ડુંગળી, ગાજર, મૂળા વગેરેનો સમાવેશ કરેલો છે.
આ પદાર્થો આપણે વિવિધ આકારમાં સજાવીને રાખીએ તો મન પ્રસન્ન થાય છે અને ભોજનની રંગત વધે છે. આપણા ભોજનમાં આપણે લીલાં શાકભાજી અને ફળો વગેરેનો ઉપયોગ કરીએ જ છીએ. પરંતુ મૂળો ગાજર કે ટમેટા વગેરેની કચૂંબર બાદ કરીએ તો બધાં જ શાકભાજી બાફીને વઘારીને ખાઈએ છીએ. એથી કુદરતે એ શાકભાજીમાં મબલખ પ્રમાણમાં મૂકેલાં દુર્લભ જીવનસત્ત્વો અર્થાત વિટામીન્સનો નાશ થાય છે. સલાડથી શરીર સ્વાસ્થ્ય માટે આવશ્યક જીવનસત્ત્વો તો મળે જ છે ઉપરાંત કબજિયાત જેવા વિકારોને પણ નિવારી શકાય છે. જેમને પોેતાના આહાર પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર પડે તેમને સલાડ ખૂબ જ ઉપયુક્ત છે. સલાડ બનાવતા પહેલા એક મહત્ત્વની વાત ધ્યાનમાં લેવા જેવી છે જે શાકભાજી બજારમાંથી લાવવામાં આવે તે બજારમાં લાવતાં પહેલાં ધોવામાં આવે છે. પરંતુ એ પાણી દૂષિત હોવાની પૂરી શક્યતા છે. એટલે આ શાકભાજીનો ઉપયોગ કરતાં પહેલાં પોટેશિયમ પરમેંગ્નેટ નાખેલા પાણીમાં થોડો સમય લગભગ પાંચ-છ મિનિટ ઝબોળી રાખવા જોઈએ. પછી સ્વચ્છ પાણીથી ધોઈ તેનો ઉપયોગ કરવો. આ શાકભાજીને જો બરફના ઠંડા પાણીમાં થોડો સમય રાખવામાં આવે તો એકદમ તાજી હોય એવી દેખાય છે. સલાડમાં ઉપયોગમાં લેવાનો મરીનો ભુકો હમેશાં તાજો વાપરવો. કચુંબર બનાવતી વખતે આપણે શાક બારીક કાપીએ છીએ, સલાડ એટલે આ શાક કાપીને રાખવું અથવા આકર્ષક રીતે સજાવીને રાખવું એવી સમજ છે. પરંતુ જે રીતે કચુંબરમાં વઘાર, ખાંડીને સીંગદાણા નાખીએ છીએ, લીલુ મરચું નાળિયેર ખમણીને નાખીએ છીએ એ પ્રમાણે સલાડમાં અનેક પ્રકારના સોસ અને ‘ડ્રેસીંગ’ વાપરવામાં આવે છે. એ રીતે દહીં, ક્રીમ, ચક્કા (કોટેજ ચીઝ) વાપરવામાં આવે છે. અન્ય તેલ ભાવતા ન હોય તો રિફાઈન્ડ તેલ વાપરવું નહીં તો ઓલિવ ઓઈલ વાપરવામાં આવે છે. એ જ રીતે વિનેગારને બદલે લીંબુનો રસ વાપરી શકાય છે. મિનરલ્સ, કાર્બોહાઈડ્રેટ જેવા તત્ત્વો પણ સલાડમાં પૂરતાં પ્રમાણમાં મળી આવે છે. એટલું જ નહીં આ સલાડ ખર્ચની રીતે પણ ખૂબ સસ્તુ છે.
વોલડ્રાફ સલાડ
બાફેલા બટાટાના નાના ચોરસ કકડા ૧ વાટકી, સફરજનની છાલ કાઢ્યા વગરના કકડા, ૧ વાટકી, ૧ ટે.સ્પૂન ક્રિમ થોડી સેલરી, ૨ ટે.સ્પૂન મેયોનિઝ અખરોટનો ભૂકો થોડો, બધી સામગ્રી એકત્ર કરીને સલાડના પાન પર મૂકો પાન ડીશમાં મૂકો.
કેબેજ સલાડ
કોબીજ બારીક કાપેલું ૨ કપ, એક મોટું ગાજર ખમણેલું, કાપેલી સેલરી થોડી, ૧ નાની કાકડી ગોળ કાપીને કકડા કરો. ૧ ઘોલર મરચું ઊભા પટ્ટા કાપવા. ૧ લાલ સફરજન છાલ કાઢ્યા વગર સ્લાઈસ કરવી.
બધુ એકત્ર કરો. ફ્રેન્ચ ડ્રેસીંગ નાખીને વાટકામાં રાખો. આ સલાડમાં ખજૂરના બારીક કકડા ભભરાવીને સજાવો.
– કેતકી
સજાવટ સેલડની
આપણા ભોજનમાં સેલડનું મહત્ત્વનું સ્થાન છે, કારણ કે સેલડ પૌષ્ટિકતાથી ભરપૂર હોય છે. તે માટે મૂળો, ગાજર, કાકડી, વિવિધ પ્રકારનાં ફળ, લીલાં પાંદડાંવાળાં શાકભાજી, બીન્સ, કોથમીર, ફુદીનો, પાર્સલે, દાળો અને ચણાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
* સેલડનું નિયમિત સેવન કબજિયાત જેવી બીમારીમાંથી છુટકારો આપે છે.
* સેલડ ખાવાથી આંખોનું તેજ સારું રહે છે અને ચહેરા પર ચમક આવે છે.
* સેલડ પચવામાં હલકું હોય છે અને કેલરીની માત્રા ઓછી હોવાથી તેનો ભરપૂર ઉપયોગ કરી શકાય છે.
* સેલડનું સેવન દરેક ઋતુમાં પોતાના સ્વાદ અને સુવિધા અનુસાર કરી શકાય છે.
* સેલડનાં ડ્રેસિંગ માટે વધારે તો તેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, પરંતુ જો તમે તેનો ઉપયોગ કરવા ન ઈચ્છતાં હો તો સ્કિર્મ્ડ મિલ્કનો દહીંનો સોસ અથવા વિવિધ ફળોના માવામાંથી બનેલા સોસનો ઉપયોગ કરીને સેલડને મનગમતું બનાવી શકાય છે.
* સેલડની સજાવટ માટે સરકો, લીંબુનો રસ, મસ્ટર્ડ ચટણી, મીઠું અને મરીનો ઉપયોગ થાય છે. શેકેલા સફેદ તલ, શેકેલી મગફળી અને શેકેલા ચણાનો ઉપયોગ કરીને સેલડની ગુણવત્તાને અનેકગણી વધારી શકાય છે.
સેલડ ડ્રેસિંગ
સરકાવાળું ડ્રેસિંગ : આને બનાવવા માટે ૧/૨ કપ સફેદ સરકો, ૩ ચમચા મધ, ૨ કળી લસણ (ઝીણી સમારેલી), ૨ નાની ડુંગળી (ઝીણી સમારેલી), ૨ ચમચા જેતૂનનું તેલ અથવા અન્ય કોઈ ખાવાનું તેલ, મીઠું અને કરકરાં વાટેલાં તાજાં કાળાં મરી સ્વાદાનુસાર. આ બધી સામગ્રીનું સારી રીતે મિશ્રણ તૈયાર કરો અને તેને એક બોટલમાં ભરી ફ્રિજમાં રાખો અને જરૂર પડે ત્યારે ઉપયોગમાં લો.
લો ફેટ ડ્રેસિંગ : આને બનાવવા માટે ૧/૪ કર મઠ્ઠો (મઠો), ૨ ચમચા લો ફેટ ક્રીમ, ૧ ચમચો ઝીણી સમારેલી લીલી ડુંગળી, ૨ ચમચી સફેદ સરકો, ૧ ચમચી સુકાયેલાં સરસવનો પાઉડર, ૧/૪ ચમચી થાઈમ હર્બ, ૨ કળી લસણ (ઝીણી સમારેલી), ૧ ચમચી દળેલી ખાંડ, મીઠું અને કાળાં મરી સ્વાદ મુજબ, લઈને બ્લેંડરમાં નાખી સારી રીતે મિશ્રણ તૈયાર કરો.
ચટણી સેલડ ડ્રેસિંગ : આને બનાવવા માટે ૩ કપ કોથમીર, ફુદીનો કે કેરીની ચટણી, ૩ ચમચા સંતરાનો રસ, ૨ કળી લસણ (ઝીણી સમારેલી), ૧/૨ ચમચી લાલ મરચું, ૨ ચમચો તેલ, મીઠું (સ્વાદ મુજબ) લઈ તેને બ્લેંડરમાં નાખી સારી રીતે મિશ્રણ તૈયાર કરો.
