New Delhi, તા. ૧
૨૦૨૭ ની વસ્તી ગણતરીનો પ્રથમ તબક્કો બુધવાર (૧ એપ્રિલ) થી શરૂ થવાનો છે, જે વિશ્વની સૌથી મોટી ગણતરી કવાયત અને ભારતની પ્રથમ સંપૂર્ણ ડિજિટલ ગણતરીની શરૂઆત છે. આ દેશની ૧૬મી વસ્તી ગણતરી અને સ્વતંત્રતા પછી આઠમી વસ્તી ગણતરી હશે. પ્રથમ વખત, નાગરિકો પાસે સ્વ-ગણતરીનો વિકલ્પ પણ હશે. દરમિયાન, કેન્દ્રએ શરૂઆતના તબક્કા માટે ૩૩ પ્રશ્નો પણ બહાર પાડ્યા છે, જેને હાઉસિંગ લિસ્ટિંગ અને હાઉસિંગ ઓપરેશન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવેલા સમયપત્રક અનુસાર ૧ એપ્રિલથી ૩૦ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે.
નાગરિકો તેમના સંબંધિત ક્ષેત્રમાં ફિલ્ડવર્ક શરૂ કરતા પહેલા ૧૫ દિવસની સ્વ-ગણતરી વિંડો દરમિયાન ૧૬ ભાષાઓમાં તેમની વિગતો સબમિટ કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, નવી દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલ અને દિલ્હી કેન્ટોનમેન્ટ હેઠળના વિસ્તારોમાં, પ્રથમ તબક્કો ૧૬ એપ્રિલથી ૧૫ મે સુધી સુનિશ્ચિત થયેલ છે, અને રહેવાસીઓ માટે સ્વ-ગણતરી ૧ એપ્રિલથી ૧૫ એપ્રિલ સુધી ઉપલબ્ધ રહેશે. સ્વ-ગણતરીનો વિકલ્પ પસંદ કરતા લોકો માટે ખુલ્લું મૂકવામાં આવેલ આ પોર્ટલ વસ્તી ગણતરીના બંને તબક્કાઓ માટે ઉપલબ્ધ રહેશે – ’ઘરયાદી અને ઘર ગણતરી’ અને ’વસ્તી ગણતરી’.
સ્વ-ગણતરી વિકલ્પ હેઠળ, રહેવાસીઓ જીઈ પોર્ટલમાં લોગ ઇન કરી શકે છે અને તેમના પરિવાર માટે ઘરગથ્થુ સૂચિ અને ઘર સંચાલન (ૐર્ન્ં) વિગતો સબમિટ કરી શકે છે. સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે લગભગ ૧૫ થી ૨૦ મિનિટનો સમય લાગે છે. એકવાર માહિતી ચકાસવામાં આવે અને સબમિટ કરવામાં આવે, પછી સિસ્ટમ એક સ્વ-ગણતરી ૈંડ્ઢ જનરેટ કરે છે, જે ઇમેઇલ સરનામું આપવામાં આવે તો જીસ્જી અને ઇમેઇલ દ્વારા મોકલવામાં આવે છે.
જ્યારે વસ્તી ગણતરીકર્તા તમારા નિવાસસ્થાને આવે છે, ત્યારે તમારે તમારા ઘર માટે ૐર્ન્ં પૂર્ણ કરવા માટે આ જીઈ ૈંડ્ઢ શેર કરવાની જરૂર છે. અધિકારીઓ હજુ પણ તેમના સોંપાયેલ બ્લોકમાં ઘરે ઘરે જઈને ગણતરી ચાલુ રાખશે. ૨૦૨૭ ની વસ્તી ગણતરી માટે સ્વ-ગણતરી એ એક વધારાની સુવિધા છે.
કેન્દ્રએ પ્રથમ તબક્કા માટે ૩૩ મુખ્ય પ્રશ્નોની સૂચના આપી છે
કેન્દ્રએ ૩૩ પ્રશ્નોનો સમૂહ બહાર પાડ્યો છે જે લોકોને પ્રક્રિયા સમજવામાં મદદ કરવા માટે પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન પૂછવામાં આવશે. જે નાગરિકો જાતે માહિતી ભરવાનું પસંદ કરે છે તેમને માર્ગદર્શન આપવા માટે એક હ્લછઊ પોર્ટલ પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.
રાષ્ટ્રીય મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક પ્રેસ બ્રીફિંગમાં, રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનર મૃત્યુંજય કુમાર નારાયણે જણાવ્યું હતું કે વસ્તી ગણતરી દરમિયાન એકત્રિત કરવામાં આવેલ વ્યક્તિગત ડેટા સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત છે. તેમણે સમજાવ્યું કે વસ્તી ગણતરી કાયદાની કલમ ૧૫ સ્પષ્ટપણે જણાવે છે કે માહિતી અધિકાર કાયદા હેઠળ વ્યક્તિગત માહિતી શેર કરી શકાતી નથી અને કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે તેનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. તે અન્ય કોઈ સંસ્થા સાથે પણ શેર કરી શકાતી નથી. તેમણે ઉમેર્યું કે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની ભૂમિકા આ કવાયતમાં કેન્દ્રિય છે અને જમીન પર વહીવટી ટીમો સંપૂર્ણપણે ક્ષેત્રીય કામગીરીમાં રોકાયેલી છે.
પ્રથમ તબક્કામાં શું પૂછવામાં આવશે?
ઘરોમાંથી એકત્રિત કરવામાં આવનારી મુખ્ય માહિતીમાં શામેલ છેઃ-
- ઘરનો નંબર અને માળખાકીય વિગતો
- ફ્લોર, દિવાલ અને છત માટે વપરાતી સામગ્રીનો પ્રકાર
- ઘરની સ્થિતિ અને ઉપયોગ
- ઘરમાં રહેવાસીઓની સંખ્યા
- પરિણીત યુગલોની સંખ્યા
- પરિવારના વડાનું નામ, લિંગ અને સામાજિક શ્રેણી
- ખાવાની ટેવ અને અનાજનો વપરાશ
- વાહનો અને ઘરગથ્થુ સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા
લિવ-ઇન યુગલોને પરિણીત તરીકે ગણવામાં આવશે
સરકારના વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો અનુસાર, લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહેલા યુગલો જેઓ તેમની ભાગીદારીને સ્થિર માને છે તેમને પરિણીત તરીકે નોંધવામાં આવશે. સ્વ-ગણતરી પોર્ટલ પરના પ્રશ્નના જવાબમાં આ સ્પષ્ટતા જારી કરવામાં આવી છે.
વસ્તી ગણતરી બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે
કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે ૨૦૨૭ની વસ્તી ગણતરી માટે રૂ. ૧૧,૭૧૮ કરોડને મંજૂરી આપી છે, જેમાં પહેલી વાર જાતિ ગણતરીનો પણ સમાવેશ થશે. શરૂઆતમાં ૨૦૨૧ માટે આયોજન કરાયેલી આ કવાયત પરંતુ કોરોનાવાયરસ રોગચાળાને કારણે મુલતવી રાખવામાં આવી હતી, તે હવે બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે.
પ્રથમ તબક્કોઃ એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન રહેઠાણની સૂચિ અને રહેઠાણની ગણતરી
બીજો તબક્કોઃ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭માં વસ્તી ગણતરી
ભારતની પ્રથમ સંપૂર્ણ ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી
આગામી વસ્તી ગણતરી એક મુખ્ય તકનીકી પરિવર્તન દર્શાવે છે કારણ કે સમગ્ર પ્રક્રિયા ડિજિટલ રીતે હાથ ધરવામાં આવશે. કાગળના ફોર્મને હેન્ડહેલ્ડ ઉપકરણો, જીઓ-ટેગિંગ સાધનો અને કેન્દ્રિયકૃત વેબ પ્લેટફોર્મથી બદલવામાં આવશે. ગણતરીકારો અને સુપરવાઇઝર સહિત લગભગ ૩૨ લાખ ક્ષેત્ર કાર્યકર્તાઓ ઘરોમાંથી વસ્તી વિષયક, સામાજિક અને આર્થિક ડેટા એકત્રિત કરવા માટે મોબાઇલ ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરશે. ડેટા ઝ્રસ્સ્સ્જી સિસ્ટમ દ્વારા તાત્કાલિક ટ્રાન્સમિટ અને ચકાસવામાં આવશે, ભૂલો ઘટાડશે અને સમય બચાવશે.
સત્તાવાર સૂચનાઓ અનુસાર, ઝ્રસ્સ્સ્જી સિસ્ટમ ક્ષેત્ર કામગીરીનું રીઅલ-ટાઇમ દેખરેખ સક્ષમ બનાવશે. તે વપરાશકર્તા નિર્માણ, તાલીમ મોડ્યુલ, હાઉસ લિસ્ટિંગ બ્લોક્સની રચના, સુપરવાઇઝરી વર્તુળોની સોંપણી અને ક્ષેત્ર સ્ટાફની તૈનાતીને સમર્થન આપશે. સુરક્ષિત અને સુવ્યવસ્થિત કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્લેટફોર્મ ભૂમિકા-આધારિત ઍક્સેસનો પણ ઉપયોગ કરશે.
દેશભરમાં ૩૦ લાખ કર્મચારીઓ તૈનાત કરવામાં આવશે
ગણતરી ૨૦૨૭ માટે ગણતરીકર્તાઓ, સુપરવાઇઝરો, માસ્ટર ટ્રેનર્સ અને ટેકનિકલ સ્ટાફ સહિત લગભગ ૩૦ લાખ કર્મચારીઓ તૈનાત કરવામાં આવશે. આ દેશની સૌથી મોટી ડિજિટલ કવાયત હશે અને લગભગ ૧.૦૨ કરોડ વ્યક્તિ-દિવસ રોજગાર ઉત્પન્ન થવાની અપેક્ષા છે. બધા કર્મચારીઓ તેમની નિયમિત ફરજો સાથે કાર્ય કરશે અને વધારાનું માનદ વેતન મેળવશે.
ઘરે ઘરે ડિજિટલ સર્વે હાથ ધરવામાં આવશે
અહીં નોંધનીય છે કે ગણતરીકર્તાઓ, જેમાંથી મોટાભાગના સરકારી શિક્ષકો છે, સ્થાન, સુવિધાઓ, શિક્ષણ સ્તર, ભાષા, ધર્મ, રોજગાર, અપંગતા સ્થિતિ, સ્થળાંતર અને અન્ય જરૂરી માહિતી જેવી વિગતો રેકોર્ડ કરવા માટે ટેબ્લેટ અથવા મોબાઇલ એપ્લિકેશન સાથે ઘરોની મુલાકાત લેશે. ડેટા લીક અથવા ચેડાં અટકાવવા માટે એપમાં ખાસ સુરક્ષા સુવિધાઓ પણ સામેલ કરવામાં આવી છે.
