સંજય સિંહે બંધારણની ૧૦મી અનુસૂચિ (પક્ષપલટો વિરોધી કાયદો) હેઠળ કાર્યવાહી કરવાની જાહેરાત કરી છે.
New Delhi,તા.૨૫
આમ આદમી પાર્ટી (આપ) ને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. પાર્ટીના અગ્રણી નેતા રાઘવ ચઢ્ઢા અને અન્ય બે નેતાઓ પાર્ટી છોડીને ભાજપમાં જોડાયા બાદ રાજકીય વાતાવરણ અચાનક ગરમાયું છે. આપ અને ભાજપ વચ્ચે શબ્દ યુદ્ધ ચાલુ છે. નેતાઓના પક્ષપલટોથી ગુસ્સે થયેલી આપ હવે કાર્યવાહીના મૂડમાં હોય તેવું લાગે છે. આપના વરિષ્ઠ નેતા સંજય સિંહે જાહેરાત કરી કે તેઓ ત્રણ રાજ્યસભા સભ્યો – રાઘવ ચઢ્ઢા, અશોક મિત્તલ અને સંદીપ પાઠક – ને ભાજપમાં જોડાયા બાદ ગેરલાયક ઠેરવવાની પ્રક્રિયા ઔપચારિક રીતે શરૂ કરશે.
સંજય સિંહનું આ નિવેદન રાઘવ ચઢ્ઢા, સંદીપ પાઠક અને અશોક મિત્તલે અરવિંદ કેજરીવાલની આગેવાની હેઠળની પાર્ટીથી અલગ થવાનો નિર્ણય લીધા બાદ આવ્યું છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર એક પોસ્ટ શેર કરી, જેમાં જણાવ્યું હતું કે પાર્ટી બંધારણની ૧૦મી અનુસૂચિનો ઉપયોગ કરવા માટે રાજ્યસભાના પ્રમુખ અધિકારીનો સંપર્ક કરશે, જેમાં પક્ષપલટાના આધારે ગેરલાયક ઠેરવવાની જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ છે.
તેમણે કહ્યું, “હું માનનીય રાજ્યસભા અધ્યક્ષને એક પત્ર સુપરત કરીશ, જેમાં માંગ કરવામાં આવશે કે રાઘવ ચઢ્ઢા, અશોક મિત્તલ અને સંદીપ પાઠકને ભાજપમાં જોડાવા બદલ રાજ્યસભાના સભ્યપદમાંથી ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવે, કારણ કે આ બંધારણની દસમી અનુસૂચિ હેઠળ સ્વેચ્છાએ તેમના મૂળ પક્ષના સભ્યપદનો ત્યાગ કરવા સમાન છે.”
ભારતીય બંધારણની દસમી અનુસૂચિ શું છે અને તેની કઈ જોગવાઈઓ છે જેના દ્વારા આમ આદમી પાર્ટી આ નેતાઓ સામે કાર્યવાહી કરવા જઈ રહી છે. ભારતીય બંધારણની ૧૦મી અનુસૂચિ, જેને પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ૧૯૮૫માં ૫૨મા સુધારા દ્વારા ઘડવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ રાજકીય પક્ષપલટાને રોકવા અને સરકારી સ્થિરતા જાળવવાનો છે. આ કાયદા હેઠળ, જો કોઈ સાંસદ અથવા ધારાસભ્ય સ્વેચ્છાએ પોતાનો પક્ષ છોડે છે અથવા પક્ષના નિર્દેશ (વ્હિપ) વિરુદ્ધ મતદાન કરે છે તો તેમને ગેરલાયક ઠેરવી શકાય છે.
સ્વૈચ્છિક રાજીનામુંઃ જો કોઈ સભ્ય સ્વેચ્છાએ પોતાનું પક્ષ સભ્યપદ છોડી દે છે.
વ્હિપનું ઉલ્લંઘનઃ જો કોઈ સભ્ય ગૃહમાં પોતાના પક્ષ દ્વારા જારી કરાયેલા નિર્દેશોની વિરુદ્ધ મતદાન કરે છે અથવા મતદાનથી ગેરહાજર રહે છે.
સ્વતંત્ર સભ્યઃ જો કોઈ સ્વતંત્ર સભ્ય ચૂંટણી પછી રાજકીય પક્ષમાં જોડાય છે.
નોમિનેટેડ સભ્યઃ જો કોઈ નામાંકિત સભ્ય પદ સંભાળ્યાના છ મહિનાની અંદર રાજકીય પક્ષમાં જોડાય છે.
અપવાદ (વિલય)ઃ જો કોઈ ધારાસભ્યનો મૂળ રાજકીય પક્ષ બીજા પક્ષમાં ભળી જાય છે, તો તેમને ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવતા નથી, જો પક્ષના ઓછામાં ઓછા બે તૃતીયાંશ ધારાસભ્યો વિલીનીકરણ માટે સંમત થાય.
નિર્ણય લેવાની સત્તાઃ ગૃહના અધ્યક્ષ અધિકારી (સ્પીકર/અધ્યક્ષ) ગેરલાયકાત અરજીઓ પર અંતિમ નિર્ણય લે છે.
અપવાદ (વિલય)ઃ જો પક્ષના ઓછામાં ઓછા બે તૃતીયાંશ સભ્યો બીજા પક્ષમાં ભળી જવાનો નિર્ણય લે, તો તેમને ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવશે નહીં.
કાનૂની નિષ્ણાતો કહે છે કે દસમી અનુસૂચિ રાજકીય પક્ષપલટોને મર્જરનું સ્વરૂપ લેતી વખતે અટકાવવામાં નિષ્ફળ જાય છે. આપ સાંસદોનું ભાજપમાં જોડાવું એ પક્ષપલટો વિરોધી કાયદાનું ઉલ્લંઘન માનવામાં આવશે નહીં, કારણ કે આ કાયદો વિધાનસભા પક્ષના બે તૃતીયાંશ સભ્યોને અલગ થઈને બીજા પક્ષમાં ભળી જવાની મંજૂરી આપે છે.
નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે દસમી અનુસૂચિની કલમ ૪(૨) હેઠળ ગેરલાયકાતનો દંડ લાગુ પડતો નથી જો ગૃહમાં વિધાનસભા પક્ષના બે તૃતીયાંશ સભ્યો તે પક્ષથી અલગ થવાનો અને જેની ટિકિટ પર તેઓ ચૂંટણી જીતી ગયા હતા તે પક્ષમાં ભળી જવાનો નિર્ણય લે.
વરિષ્ઠ વકીલ અભિષેક મનુ સિંઘવીએ જણાવ્યું હતું કે દસમી અનુસૂચિમાં જણાવાયું છે કે રાજકીય પક્ષનું બીજા પક્ષ સાથે વિલીનીકરણ થવું જોઈએ, અને વિધાનસભા પક્ષના બે તૃતીયાંશ સભ્યોએ વિલીનીકરણ માટે સંમત થવું જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું છે કે વિધાનસભા પક્ષ અને રાજકીય પક્ષને સમાન ગણી શકાય નહીં, કારણ કે તેઓ અલગ અલગ સંસ્થાઓ છે. તેથી, ફક્ત વિધાનસભા પક્ષોનું વિલીનીકરણ પૂરતું નથી.
રાજ્યસભામાં આપના ૧૦ સાંસદો હતા, અને સાત સાંસદો ગૃહમાં તેના વિધાનસભા પક્ષના બે તૃતીયાંશ સભ્યો બન્યા હોત. જો કે, તેમણે કહ્યું કે વધુ મહત્ત્વની વાત એ છે કે, આવા વિવાદોનો નિર્ણય લેનાર વ્યક્તિ ગૃહના પ્રમુખ અધિકારી/સભાપતિ છે, જે શાસક પક્ષમાંથી પોતાનું પદ ધરાવે છે. આને કારણે, પક્ષપલટા વિરોધી કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ આવા સાંસદો/ધારાસભ્યોને ગેરલાયક ઠેરવવાનું મુશ્કેલ બની જાય છે.
શુક્રવારે, રાજ્યસભાના સાંસદો રાઘવ ચઢ્ઢા, સંદીપ પાઠક અને અશોક મિત્તલ આમ આદમી પાર્ટી સાથેના સંબંધો તોડીને ભાજપમાં જોડાયા. સાંસદોએ દિલ્હીમાં ભાજપ મુખ્યાલયમાં પાર્ટી પ્રમુખ નીતિન નવીનની હાજરીમાં જોડાવાની ઔપચારિક જાહેરાત કરી. ચઢ્ડાએ જણાવ્યું હતું કે આપના મૂળ વિચારધારાથી ભટકવાના કારણે વિલયનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે પાર્ટી હવે વ્યક્તિગત લાભ માટે કામ કરી રહી છે. તેમણે કહ્યું, “આમ આદમી પાર્ટી , જેને મેં મારા લોહી અને પરસેવાથી ઉછેર્યું અને મારી યુવાનીનાં ૧૫ વર્ષ સમર્પિત કર્યા, તે તેના સિદ્ધાંતો, મૂલ્યો અને મૂળ મૂલ્યોથી ભટકાઈ ગઈ છે. હવે, આ પાર્ટી રાષ્ટ્રીય હિતમાં નહીં, પણ વ્યક્તિગત લાભ માટે કામ કરે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી, મને એવું લાગતું હતું કે હું ખોટા પક્ષમાં સાચો વ્યક્તિ છું. તેથી, આજે હું જાહેરાત કરું છું કે હું આમ આદમી પાર્ટીથી અલગ થઈ રહ્યો છું અને જનતાની નજીક આવી રહ્યો છું.”
ભાજપમાં ભળી જવાનો આ નિર્ણય આમ આદમી પાર્ટી દ્વારા રાઘવ ચઢ્ઢાને રાજ્યસભામાં ઉપનેતા પદ પરથી દૂર કર્યાના થોડા દિવસો પછી જ આવ્યો છે. આ નિર્ણય બાદ, પાર્ટીના ઘણા નેતાઓએ ચઢ્ઢા પર હુમલો કર્યો, અને તેમના પર ભાજપ પ્રત્યે નરમ વલણ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો. ચઢ્ઢાએ આરોપોને નકારી કાઢ્યા, તેમને “આયોજિત હુમલો” ગણાવ્યો અને નકારી કાઢ્યું કે તેમણે સંસદમાંથી વોકઆઉટ કર્યો હતો અથવા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ પર હસ્તાક્ષર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
