લાલ કિલ્લાના પ્રાચીર પરથી પ્રધાનમંત્રીએ તેમના ૧૦૩ મિનિટના લાંબા સંબોધનમાં કરેલી મહત્વપૂર્ણ જાહેરાતો, જેણે દેશ અને દુનિયાનું ધ્યાન ખેંચ્યું, તેની હજુ પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. કારણ કે કેટલીક જાહેરાતો દેશને બદલી નાખશે.જીએસટીમાં વ્યાપક ફેરફારો, નવી રોજગાર યોજના શરૂ કરવી, ડેમોગ્રાફી મિશનની તૈયારી, સંરક્ષણ સંબંધિત સુદર્શન ચક્ર અને ઉર્જા સુરક્ષા સંબંધિત સમુદ્ર મંથન સહિત નવા આર્થિક સુધારા લાવવાની જાહેરાતો એવી છે કે જો તેમાંથી અડધા પણ લાગુ કરી શકાય તો દેશ ભાગ્યશાળી બની શકે છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ જ્યારથી કાર્યભાર સંભાળ્યો છે, એટલે કે ૨૦૧૪ થી, લાલ કિલ્લા પરથી આપવામાં આવેલા તેમના ભાષણોના કેટલાક મુદ્દાઓનો સમયાંતરે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. આવી કેટલીક જાહેરાતોએ અસરકારક યોજનાઓનું સ્વરૂપ પણ લીધું છે, જેમ કે સ્વચ્છ ભારત અભિયાન, શૌચાલયનું નિર્માણ, આયુષ્માન ભારત યોજના, કૃષિ સન્માન નિધિ વગેરે. વડાપ્રધાન ભ્રષ્ટાચાર સામે પણ કંઈક ને કંઈક કહેતા રહ્યા છે. ૨૦૨૪ માં, તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે, ’ભ્રષ્ટાચાર સામે મારી લડાઈ પ્રામાણિકતા સાથે ચાલુ રહેશે અને ભ્રષ્ટાચારીઓ સામે ચોક્કસ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. હું તેમના માટે ભયનું વાતાવરણ બનાવવા માંગુ છું. મારે દેશના સામાન્ય નાગરિકોને લૂંટવાની પરંપરા બંધ કરવી પડશે.’
આ ઉપરાંત, પીએમ બનતા પહેલા, તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે ન તો હું ખાઉં છું અને ન તો બીજાને ખાવા દઈશ. શું એવું કહી શકાય કે ભ્રષ્ટ તત્વો માટે ભયનું વાતાવરણ ઊભું થયું છે? સીધો જવાબ છે ના. ફક્ત એમ કહેવું યોગ્ય નથી કે સરકારી ક્ષેત્રમાં જ્યાં પણ કોઈપણ પ્રકારનું બાંધકામ થાય છે, ત્યાં ભ્રષ્ટાચાર થાય છે. એ પણ સાચું છે કે જ્યાં પણ કોઈપણ પ્રકારની સરકારી દખલગીરી હોય છે, ત્યાં પૈસા લેવાની અને આપવાની પ્રથા હોય છે. જો સરકારી તંત્રને કોઈ પરવાનગી કે મંજૂરી આપવી પડે છે અથવા કોઈ પણ પ્રકારનું પ્રમાણપત્ર કે નવીકરણ કરવું પડે છે, તો તે પર્સનાલિટીના તારને છૂટા કર્યા વિના કરવું મુશ્કેલ છે.
ઘણી વખત, લોકોના કાયદેસર કામ પણ કંઈક આપ્યા વિના થતું નથી અને દરેક વ્યક્તિ જાણે છે કે ગેરકાયદેસર કામ થતું રહે છે. સરકારી તંત્રમાં પ્રવર્તતો ભ્રષ્ટાચાર એટલો વધી ગયો છે કે તે ખાનગી ક્ષેત્રમાં પણ પ્રવેશી ગયો છે. સરકારી ક્ષેત્રમાં આકર્ષક હોદ્દાઓ પર નિમણૂકોમાં, કોઈપણ કામ કે કરાર કે ખરીદીમાં જે પ્રકારનો ભ્રષ્ટાચાર હોય છે, તે ખાનગી ક્ષેત્રમાં પણ અમુક હદ સુધી હાજર છે. કમિશન દરેક જગ્યાએ છે. આ દલાલી અને લાંચ છે, પરંતુ હવે તેને સુવિધા ફી પણ કહેવામાં આવે છે. આના આધારે, કોઈએ એવા નિષ્કર્ષ પર ન પહોંચવું જોઈએ કે દેશ ડૂબી રહ્યો છે અથવા બધા સરકારી અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ ભ્રષ્ટ છે. આવું નથી.
ભારત વિરોધાભાસોનો દેશ છે. આપણી પાસે કર્તવ્યનિષ્ઠ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ છે અને તેઓ પોતાનું કામ યોગ્ય રીતે કરે છે. કેટલાક લોકો ફોન પર જનતાની ફરિયાદો પણ સાંભળે છે અને તેનું નિરાકરણ પણ લાવે છે, પરંતુ એવું કહેવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે કે તેઓ નોકરશાહીમાં બહુમતી ધરાવે છે. જો આવું હોત તો આજે પરિસ્થિતિ અલગ હોત. આ પછી પણ, યોગ્ય રીતે કામ કરતા અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની કર્તવ્યનિષ્ઠાનું પરિણામ છે કે કેટલાક સરકારી વિભાગોની કામગીરીમાં સુધારો થયો છે અને સરળ બન્યું છે. આનો ફાયદો આપણને પણ થયો છે.
જો આપણે ઉદાહરણો આપવા હોય તો પાસપોર્ટ ઓફિસ, કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન વગેરે આપી શકાય. રાજ્ય સરકારના કેટલાક વિભાગોની કામગીરીમાં પણ સુધારો થવા સાથે પારદર્શિતા વધી છે. જો કેટલીક જગ્યાએ સરકારી કામમાં લાગતો સમય ઓછો થયો છે, કેટલીક સરકારી કચેરીઓમાં કતારો ઓછી થઈ છે અથવા સમાપ્ત થઈ છે અને સમય જતાં સરેરાશ લોકોની આવક વધી છે અને દેશ પાંચમો સૌથી મોટો અર્થતંત્ર બન્યો છે
વિકસિત દેશનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે યોગ્ય ગતિ અને દિશા જાળવી રાખવા માટે ઘણું બધું કરવાની જરૂર છે – કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકારો અને સૌથી અગત્યનું તેમની અમલદારશાહી દ્વારા. ભ્રષ્ટ રાજકારણીઓ અને અમલદારો વચ્ચેના જોડાણને પ્રાથમિકતાના ધોરણે સમાપ્ત કરવું પડશે. આ જોડાણ સ્થાનિક સંસ્થાઓના સ્તરે શરૂ થાય છે. જો સરકારી પગાર વધી રહ્યા હોય, તો સરકારી વ્યવસ્થામાં ભ્રષ્ટાચાર સામે કડક કાર્યવાહી પણ વધારવી પડશે. ભ્રષ્ટ તત્વોને સજા થવાનો ડર હોવો જોઈએ, ભલે તેઓ ગમે તેટલા ઉચ્ચ હોદ્દા પર હોય. ભ્રષ્ટાચાર સામે કડક રહેવાની વાતો થઈ રહી છે, પરંતુ પરિણામ જોઈએ તેવું નથી.
આપણા દેશમાં ભ્રષ્ટ સરકારી અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓને સજા કરવી હજુ પણ મુશ્કેલ છે. ઉચ્ચ સ્તરના ભ્રષ્ટ અધિકારીઓને સજા કરવી વધુ મુશ્કેલ છે. ક્યારેક, રાજકારણીઓ કરતાં પણ વધુ. એ સાચું છે કે તેમને ચોક્કસ હદ સુધી રક્ષણ મળવું જોઈએ, જેથી તેઓ કોઈપણ ભય કે દબાણ વિના નિર્ણયો લઈ શકે, પરંતુ ભ્રષ્ટ તત્વો આ ઢાલના દાયરામાં કેમ આવવા જોઈએ?
કોઈ શંકા નથી કે કોઈ પણ દેશ, લાખોની વસ્તી ધરાવતા દેશો પણ, ભ્રષ્ટાચારથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત નથી, પરંતુ તેઓ ભ્રષ્ટ પ્રથાઓને અસરકારક રીતે કાબુમાં લઈ શકે છે. સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ ભારત પણ આવું જ કરી શકે છે. જ્યારે ભ્રષ્ટાચાર પર કાબુ મેળવાશે, ત્યારે જ ભારત ઝડપથી પ્રગતિ કરશે અને વિકસિત દેશ બનવાનું સ્વપ્ન સાકાર કરશે.
