ભારત વૈશ્વિક સ્તરે માત્ર એક ભૌગોલિક અસ્તિત્વ નથી, પરંતુ વિશ્વ માટે આશા, સ્થિરતા અને તકોનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. આજે ભારતની સ્થિતિને માત્ર એક રાષ્ટ્રીય સિદ્ધિ તરીકે વર્ણવવી એ એક અલ્પોક્તિ હશે. આ 21મી સદીમાં એક નવા યુગની શરૂઆત દર્શાવે છે. સ્વતંત્રતાના 75 વર્ષથી વધુની તેની સફરમાં, ભારતે વારંવાર સાબિત કર્યું છે કે લોકશાહી માત્ર શાસન વ્યવસ્થા નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રનો આત્મા છે. વધુમાં, ભારતની વસ્તી વિષયક સ્થિતિ અને વિશાળ કુશળ કાર્યબળે તેને એવી સ્થિતિમાં મૂક્યું છે જ્યાં તે ફક્ત તેના નાગરિકોના ભવિષ્યને જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વના વિકાસને પણ આકાર આપી શકે છે. હું, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્રના એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભવનાની, ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત આ લેખ લખી રહ્યો છું: લોકશાહીની શક્તિ, વસ્તી વિષયક લાભાંશ અને કુશળ કાર્યબળની સંભાવના, જે ભારત અને તેના વૈશ્વિક ભાગીદારો વચ્ચેના દરેક સંબંધને “જીત-જીતની પરિસ્થિતિ” તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી શકે છે.
મિત્રો, જો આપણે ભારતની પ્રથમ સૌથી મોટી તાકાત વિશે વાત કરીએ, તો ભારત વિશ્વનું સૌથી મોટું લોકશાહી છે. 1950 માં બંધારણ લાગુ થયા પછી, ભારતે ચૂંટણી દ્વારા સત્તા સ્થાનાંતરણ, નીતિ નિર્માણ અને નાગરિક અધિકારો જે રીતે જાળવી રાખ્યા છે તે વિશ્વ માટે એક ઉદાહરણ છે. લોકશાહી ફક્ત સત્તા સ્થાનાંતરણ સુધી મર્યાદિત નથી; તે નાગરિક ભાગીદારી, ન્યાયિક પ્રણાલીની સ્વતંત્રતા અને પારદર્શક શાસનના પાયા પર આધારિત છે. વિવિધતામાં એકતા તેની સૌથી મોટી ઓળખ છે, જ્યાં 22 સત્તાવાર ભાષાઓ, હજારો બોલીઓ, સેંકડો ધર્મો અને વિવિધ સંસ્કૃતિઓ હોવા છતાં, લોકો લોકશાહી રીતે સાથે રહે છે. ભારતનું લોકશાહી વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે સલામત વાતાવરણ પૂરું પાડે છે કારણ કે તેઓ જાણે છે કે નીતિઓ પારદર્શક છે, કાયદાનું શાસન પ્રવર્તે છે અને રોકાણકારોના હિતોનું રક્ષણ થાય છે. વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં સરમુખત્યારશાહી અને રાજકીય અસ્થિરતા પ્રવર્તે છે. આફ્રિકન અને એશિયન દેશોમાં, શાસન પરિવર્તન ઘણીવાર હિંસા અને અરાજકતા તરફ દોરી જાય છે. તેનાથી વિપરીત, ભારતના લોકશાહી માળખાએ સ્થિરતાનું વાતાવરણ બનાવ્યું છે. આ જ કારણ છે કે વિશ્વની સૌથી મોટી કંપનીઓ ભારતને “સલામત આશ્રયસ્થાન” તરીકે જુએ છે. ચીન અથવા રશિયા જેવા દેશોમાં રોકાણ કરવાથી વધુ રાજકીય જોખમ રહે છે, જ્યારે ભારતમાં લોકશાહી ખાતરી કરે છે કે નીતિઓ સ્થિર રહે અને રોકાણો સુરક્ષિત રહે. લોકશાહીની આ તાકાત જ ભારતને અલગ પાડે છે.
મિત્રો, જો આપણે ભારતની બીજી સૌથી મોટી તાકાત વિશે વાત કરીએ, તો તે તેની વસ્તી વિષયકતા છે. હાલમાં, ભારતની વસ્તી આશરે 1.43 અબજ છે, અને તેમાંથી 65 ટકાથી વધુ 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના છે. આ ભારતને વિશ્વની સૌથી યુવા વસ્તી ધરાવતો દેશ બનાવે છે. યુવા વસ્તી કોઈપણ રાષ્ટ્ર માટે ઊર્જા, નવીનતા અને વિકાસનું પ્રતીક છે. યુરોપ અને જાપાન જેવા વિકસિત દેશો વૃદ્ધ વસ્તી સાથે ઝઝૂમી રહ્યા છે, ત્યારે ભારત પાસે વસ્તી વિષયક લાભ છે જે તેને વૈશ્વિક અર્થતંત્રનું એન્જિન બનાવી શકે છે. ભારતની યુવા પેઢી ટેકનોલોજી અપનાવવામાં મોખરે છે. તેઓ માત્ર નવી ટેકનોલોજી અપનાવતા નથી પરંતુ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા તરફ પણ આગળ વધી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે ભારત આજે વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ બની ગયું છે. “મેક ઇન ઇન્ડિયા,” “સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા,” અને “ડિજિટલ ઇન્ડિયા” જેવી પહેલો આ યુવા ઉર્જાનું પરિણામ છે. આ વસ્તી વિષયક લાભાંશ માત્ર ભારતના સ્થાનિક વિકાસને મજબૂત બનાવી રહ્યું નથી પરંતુ વિશ્વ માટે તકો પણ ઉભી કરી રહ્યું છે. ભારતની વસ્તી વિષયક માહિતી વૈશ્વિક સ્તરે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. દર વર્ષે, ભારત લાખો ઇજનેરો, ડોકટરો અને મેનેજમેન્ટ વ્યાવસાયિકો ઉત્પન્ન કરે છે. આ કાર્યબળ સમગ્ર વિશ્વની જરૂરિયાતો પૂરી કરે છે. ભારતીય વ્યાવસાયિકો આજે યુએસ, યુરોપ, ગલ્ફ દેશો અને આફ્રિકામાં તેમની સેવાઓ પૂરી પાડી રહ્યા છે. આ યુવા વસ્તી ગ્રાહક બજાર તરીકે પણ અત્યંત આકર્ષક છે. યુવા વર્ગ નવી ટેકનોલોજી, ડિજિટલ સેવાઓ અને ગ્રાહક ઉત્પાદનોનો સૌથી મોટો ખરીદદાર છે. આ જ કારણ છે કે વૈશ્વિક કંપનીઓ ભારતને ભવિષ્યનું સૌથી મોટું બજાર માને છે.
મિત્રો, જો આપણે ભારતની ત્રીજી અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ તાકાત વિશે વાત કરીએ, તો તે તેનું વિશાળ કુશળ કાર્યબળ છે. આજે, ભારત વિશ્વનું સૌથી મોટું કુશળ માનવ સંસાધન પૂલ ધરાવે છે. ભારતીયોએ IT, આરોગ્યસંભાળ, એન્જિનિયરિંગ, સંશોધન, શિક્ષણ અને ઉત્પાદન જેવા ક્ષેત્રોમાં તેમની પ્રતિભા માટે વિશ્વભરમાં ઓળખ મેળવી છે. બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ અને પુણે જેવા શહેરો વૈશ્વિક IT હબ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. ભારતીય IT વ્યાવસાયિકો અમેરિકન સિલિકોન વેલી કંપનીઓની કરોડરજ્જુ બની ગયા છે. આરોગ્યસંભાળ ક્ષેત્રમાં, ભારતીય ડોકટરો અને નર્સો વિશ્વભરમાં સેવાઓ પૂરી પાડી રહ્યા છે.19 કોવિડ રોગચાળાએ ભારતીય તબીબી વ્યાવસાયિકોની અપાર સંભાવના સ્પષ્ટપણે દર્શાવી. ભારત ઉત્પાદન અને સ્ટાર્ટઅપ્સના ક્ષેત્રોમાં પણ ઝડપથી પ્રગતિ કરી રહ્યું છે. “મેક ઇન ઇન્ડિયા” અભિયાને વિદેશી રોકાણકારોને આકર્ષ્યા છે અને ભારતમાં ઉત્પાદન વાતાવરણ બનાવ્યું છે. ભારતનું સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ પણ વિશ્વમાં ત્રીજા ક્રમે છે, લાખો નોકરીઓનું સર્જન કરે છે. આ કુશળ કાર્યબળ માત્ર ભારતના અર્થતંત્ર માટે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક નવીનતા અને વિકાસ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
મિત્રો, જો આપણે વાત કરીએ કે લોકશાહી, વસ્તી વિષયક અને કુશળ કાર્યબળ – આ ત્રણ પરિબળોનો સંગમ ભારતને વિશ્વની સૌથી મોટી કંપનીઓ અને સરકારો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનાવે છે, તો કંપનીઓ ભારતમાં રોકાણ કરે છે, જે બધી સ્થિર રાજકીય વાતાવરણ, વિશાળ ગ્રાહક આધાર અને પ્રતિભાશાળી માનવ સંસાધનો પ્રદાન કરે છે. આ જ કારણ છે કે એપલ, ગૂગલ, માઇક્રોસોફ્ટ, એમેઝોન અને ટેસ્લા જેવી કંપનીઓ ભારતને ભવિષ્ય માટે એક કેન્દ્ર તરીકે ગણી રહી છે. ભારત અને તેના વૈશ્વિક ભાગીદારો વચ્ચેનો સંબંધ ફક્ત વેપાર પૂરતો મર્યાદિત નથી. આ સંબંધ ખરેખર પરસ્પર ફાયદાકારક છે. ભારત રોજગાર, ટેકનોલોજી અને રોકાણ મેળવે છે, જ્યારે કંપનીઓ ખર્ચમાં ઘટાડો, સ્થિર વાતાવરણ અને વિશાળ બજારની પહોંચ મેળવે છે. આમ આ સંબંધ “જીત-જીતની પરિસ્થિતિ” ને મૂર્ત સ્વરૂપ આપે છે. જો કે, ભારત કેટલાક પડકારોનો સામનો કરે છે. શિક્ષણ અને કૌશલ્ય અસમાનતા, માળખાગત સુવિધાઓનો અભાવ, ગરીબી અને બેરોજગારી જેવી સમસ્યાઓ રહે છે. જો કે, ભારત સરકાર “સ્કિલ ઇન્ડિયા,” “ડિજિટલ ઇન્ડિયા,” “ગતિ શક્તિ યોજના,” અને “આત્મનિર્ભર ભારત” જેવી પહેલો દ્વારા આ પડકારોને તકોમાં પરિવર્તિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. જો આ પ્રયાસો સફળ થશે, તો ભારત તેની વસ્તી વિષયક અને કુશળ કાર્યબળનો સંપૂર્ણ લાભ લઈ શકશે.
આખરે, જો આપણે ઉપરોક્ત કથાનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીશું, તો આપણને જાણવા મળશે કે ભારતની તાકાત ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત છે: લોકશાહી, વસ્તી વિષયક અને કુશળ કાર્યબળ. આ ત્રણેય મળીને ભારતને માત્ર એક વૈશ્વિક આર્થિક શક્તિસ્થાન જ નહીં પરંતુ એક વિશ્વસનીય વૈશ્વિક ભાગીદાર પણ બનાવી રહ્યા છે. ભારતનું વિકાસ મોડેલ શૂન્ય-સમ નથી; તેના બદલે, તે સમગ્ર વિશ્વ માટે તકોનું સર્જન કરે છે. આગામી દાયકાઓમાં, જ્યારે વિશ્વ નવા પડકારો અને તકોનો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યારે ભારત, તેની લોકશાહી શક્તિ, યુવા ઉર્જા અને કુશળ કાર્યબળ સાથે, આશા અને સમર્થનનું કિરણ રહેશે. આ ભારતની સાચી ઓળખ છે – એક રાષ્ટ્ર જે તેના પોતાના વિકાસની સાથે વૈશ્વિક પ્રગતિમાં ફાળો આપે છે, દરેક વૈશ્વિક ભાગીદારીને સાચી “જીત-જીત” બનાવે છે.
કિશન સન્મુખદાસ ભવાની, ગોંદિયા, મહારાષ્ટ્ર 9226229318
