New Delhi,તા.૩૦
થોડા દિવસો પહેલા, મોટો પ્રશ્ન એ હતો કે શું ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકારનાર વ્યક્તિ તેની અગાઉની જાતિ ઓળખના આધારે ભારતમાં અનામતનો લાભ મેળવી શકે છે. તમિલનાડુમાં ઉદ્ભવેલો આ પ્રશ્ન હવે દેશની અનામત વ્યવસ્થા અને બંધારણીય અર્થઘટન અંગે એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની ચર્ચા બની ગયો છે. ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટે તમિલનાડુ સરકારની અપીલને ફગાવી દીધી અને મદ્રાસ હાઇકોર્ટના નિર્ણયને માન્ય રાખ્યો, જેણે ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકારનારા વ્યક્તિઓને પછાત વર્ગના મુસ્લિમ સમુદાયના સભ્યો તરીકે આપમેળે માન્યતા આપતા સરકારી આદેશને ઉલટાવી દીધો હતો.
હવે, તમિલનાડુની Vijay Thalapathy સરકારે આ નિર્ણય સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સમીક્ષા અરજી દાખલ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. કાયદા મંત્રી સીટીઆર નિર્મલ કુમારે ૨૯ ઓક્ટોબરના રોજ કેબિનેટ બેઠક બાદ આ માહિતી આપી હતી.
વાસ્તવમાં, ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ, થલાપતિ વિજયનની તમિલનાડુ સરકારે મદ્રાસ હાઇકોર્ટના નિર્ણય સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી. મદ્રાસ હાઇકોર્ટે એક વિવાદમાં એવો પણ ચુકાદો આપ્યો હતો કે ભારતમાં, જો કોઈ વ્યક્તિ ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકારે છે, તો તે તેની ભૂતપૂર્વ જાતિ ઓળખના આધારે અનામતનો લાભ મેળવી શકતો નથી અને અનામતનો દાવો કરી શકતો નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં થલાપતિ વિજય સરકાર દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીની સુનાવણી કરતા, ન્યાયાધીશ પ્રશાંત કુમાર મિશ્રા અને ન્યાયાધીશ ચંદ્રશેખરની બેન્ચે સ્પષ્ટતા કરી કે ફક્ત હિન્દુ સામાજિક વ્યવસ્થામાંથી બીજા ધર્મમાં ધર્માંતરણ કરવાથી વ્યક્તિને તેમની ભૂતપૂર્વ જાતિ સ્થિતિના આધારે કલમ ૧૬(૪) હેઠળ અનામતનો અધિકાર આપમેળે મળતો નથી.
બેન્ચ અનુસાર, ધર્માંતરણ પહેલાં વ્યક્તિ જે સામાજિક વર્ગનો હતો તેનું પછાતપણું આપમેળે નવા ધર્મના સૂચિત પછાત વર્ગમાં તેમની સભ્યપદ સાબિત કરતું નથી.
કોર્ટે આ કેસમાં સામાજિક પછાતપણું અને માન્ય પછાત વર્ગના સભ્યપદ વચ્ચેનો તફાવત મહત્વપૂર્ણ માન્યો. આનો અર્થ એ છે કે અનામતનો દાવો ફક્ત જૂના જાતિ પ્રમાણપત્ર અથવા ભૂતપૂર્વ સામાજિક ઓળખના આધારે સ્વીકારી શકાય નહીં.
બંધારણની કલમ ૧૬(૪) એ સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો.
૧ કોર્ટે બંધારણની કલમ ૧૬(૪) હેઠળ પછાત વર્ગો માટે ઉપલબ્ધ હકારાત્મક કાર્યવાહી માટેની બંધારણીય શરતો પર પણ વિચાર કર્યો.
૨ બંધારણની કલમ ૧૬(૪) રાજ્ય (સરકાર) ને નાગરિકોના કોઈપણ પછાત વર્ગના પક્ષમાં નિમણૂકો અથવા પદો માટે અનામત આપવાની સત્તા આપે છે.
૩ જોકે, બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૬(૪) માં એક શરત છે કે આવી અનામત ફક્ત ત્યારે જ લાગુ કરી શકાય છે જો રાજ્યના મતે, રાજ્ય હેઠળની સેવાઓમાં પછાત વર્ગનું પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ ન હોય.
આ કાનૂની વિવાદ સમીર અહેમદના કેસથી શરૂ થયો હતો, જેનું ભૂતપૂર્વ નામ પરમશિવમ હોવાનું જાણવા મળે છે. તેણે ૨૦૧૫ માં ઇસ્લામ ધર્મ સ્વીકાર્યો અને ત્યારબાદ મુસ્લિમ લેબ્બાઈ સમુદાયના પ્રમાણપત્ર માટે અરજી કરી. સંબંધિત તહસીલદારે તેમની અરજી ફગાવી દીધી, જેના પગલે તેમણે મદ્રાસ હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો. અરજદારે દલીલ કરી હતી કે તમિલનાડુ પછાત વર્ગ કમિશનની ભલામણના આધારે, હિન્દુ પછાત વર્ગ ધર્માંતરિતોને પછાત વર્ગ મુસ્લિમ તરીકે પ્રમાણપત્ર આપી શકાય છે.
દરમિયાન, રાજ્ય સરકારે ૯ માર્ચ, ૨૦૨૪ ના રોજ એક સરકારી આદેશ જારી કર્યો, જેમાં પછાત વર્ગ , સૌથી પછાત વર્ગ, વિમુક્ત સમુદાય અને અનુસૂચિત જાતિ પૃષ્ઠભૂમિના લોકોને ઇસ્લામ ધર્મ અપનાવનારા સાત સૂચિત પછાત મુસ્લિમ સમુદાયોમાંથી એકના પ્રમાણપત્ર માટે પાત્ર બનાવવામાં આવ્યા. જોકે, મદ્રાસ હાઈકોર્ટે ૨૫ જૂને આ આદેશને ગેરબંધારણીય જાહેર કર્યો, અને બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે પણ રાજ્ય સરકારને રાહત આપી ન હતી.
બોલતાં, આ કેસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ કાનૂની પાસું બંધારણનો કલમ ૧૬(૪) છે. આ જોગવાઈ રાજ્યને એવા પછાત વર્ગો માટે સરકારી નોકરીઓમાં અનામત આપવાની મંજૂરી આપે છે જેમનું સરકારી સેવાઓમાં પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ નથી. જો કે, આ લાભ મેળવવા માટે, સંબંધિત વ્યક્તિ માન્ય પછાત વર્ગનો હોવો જોઈએ. અને તેના નિર્ણયમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે આ સંદર્ભમાં જણાવ્યું હતું કે જૂના સામાજિક વર્ગમાં વ્યક્તિનું પછાતપણું આપમેળે નવા ધર્મના સૂચિત સમુદાયમાં તેની સભ્યપદ સાબિત કરી શકતું નથી. કોર્ટે બંધારણ (અનુસૂચિત જાતિ) આદેશ, ૧૯૫૦ ના ફકરા ૩ નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. આ જોગવાઈ મુજબ, અનુસૂચિત જાતિનો દરજ્જો સામાન્ય રીતે હિન્દુ ધર્મ, શીખ ધર્મ અથવા બૌદ્ધ ધર્મનો દાવો કરતા વ્યક્તિઓ સુધી મર્યાદિત છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની અપીલ ફગાવી દીધા પછી, તમિલનાડુ સરકાર હવે સમીક્ષા અરજી દાખલ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. વધુમાં, સરકાર ફેબ્રુઆરી અથવા માર્ચ ૨૦૨૭ પછી સામાજિક સ્થિતિ સર્વેક્ષણ કરવાની યોજના ધરાવે છે.
મુદ્દો એ છે કે અભિનેતામાંથી રાજકારણી બનેલા થલાપતિ વિજયની પાર્ટી (ટીવીકે) અને તેમની સરકાર તેમના પ્રારંભિક તબક્કામાં આવા મોટા નિર્ણયો લઈને વિવિધ સમુદાયો (પછાત વર્ગો અને લઘુમતીઓ) માં તેમની પકડ મજબૂત કરવા માંગે છે.
વિવેચકો ભવિષ્યના રાજકીય સમીકરણોને સંતુલિત કરવા માટે આને “મત બેંક રાજકારણ” કહે છે, જ્યારે સમર્થકો દલીલ કરે છે કે આ બંધારણ દ્વારા ખાતરી આપવામાં આવેલી સામાજિક ન્યાય અને કલ્યાણ નીતિઓને જાળવવાનો પ્રયાસ છે.
