New Delhiતા.૩૧
ઇસરોએ ૩૦ ડિસેમ્બરે શ્રીહરિકોટાથી રાત્રે ૧૦ વાગ્યે સ્પેસ ડોકિંગ પ્રયોગ મિશન લોન્ચ કર્યું હતું. આ અંતર્ગત પીએસએલવી-સી૬૦ રોકેટ વડે બે અવકાશયાન પૃથ્વીથી ૪૭૦ કિમી ઉપર તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. હવે ૭ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ના રોજ આ મિશનમાં બુલેટની ઝડપ કરતા દસ ગણી વધુ ઝડપે અવકાશમાં પ્રવાસ કરી રહેલા આ બે અવકાશયાન જોડાશે. જો આ મિશન સફળ થશે તો ભારત રશિયા, અમેરિકા અને ચીન પછી આવું કરનાર ચોથો દેશ બની જશે.
ભારતના ચંદ્રયાન-૪ મિશનની સફળતા પર આધાર રાખે છે, જેમાં ચંદ્રની માટીના નમૂના પૃથ્વી પર લાવવામાં આવશે. ચંદ્રયાન-૪ મિશન ૨૦૨૮માં લોન્ચ થઈ શકે છે. સ્પેસએક્સ મિશનના પ્રક્ષેપણ પહેલા પીએસએલવી-સી૬૦ રોકેટ લોન્ચપેડ પર તૈયાર છે. સ્પેડેક્સ મિશનને શ્રીહરિકોટાથી રાત્રે ૧૦ વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. સ્પેસેક્સ મિશન પ્રક્રિયાઃ પીએસએલવી રોકેટથી લોન્ચ, પછી ૪૭૦ કિમી ઉપર ડોકીંગઆ મિશનમાં બે નાના અવકાશયાન, ટાર્ગેટ અને ચેઝરનો સમાવેશ થાય છે. આને પીએસએલવી-સી૬૦ રોકેટથી ૪૭૦ કિમીની ઊંચાઈએ અલગ ભ્રમણકક્ષામાં છોડવામાં આવ્યા હતા.
જમાવટ પછી, અવકાશયાન લગભગ ૨૮,૮૦૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે મુસાફરી કરી રહ્યું છે. આ સ્પીડ કોમર્શિયલ એરક્રાફ્ટની સ્પીડ કરતાં ૩૬ ગણી અને બુલેટની સ્પીડ કરતાં ૧૦ ગણી છે. હવે ટાર્ગેટ અને ચેઝર સ્પેસક્રાફ્ટ દૂર-અંતરના મેળાવડાનો તબક્કો શરૂ કરશે. આ તબક્કામાં, બે અવકાશયાન વચ્ચે કોઈ સીધો સંચાર સંબંધ રહેશે નહીં. આને જમીન પરથી માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.
અવકાશયાન નજીક આવશે. ૫ાદ્બ થી ૦.૨૫ાદ્બ વચ્ચેના અંતરને માપતી વખતે લેસર રેન્જ ફાઈન્ડરનો ઉપયોગ કરશે. ૩૦૦ મીટરથી ૧ મીટરની રેન્જ માટે ડોકિંગ કેમેરાનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. વિઝ્યુઅલ કેમેરાનો ઉપયોગ ૧ મીટરથી ૦ મીટરના અંતરે કરવામાં આવશે. સફળ ડોકીંગ પછી, બે અવકાશયાન વચ્ચે ઇલેક્ટ્રિકલ પાવર ટ્રાન્સફરનું નિદર્શન કરવામાં આવશે. ત્યારપછી અવકાશયાનનું અનડોકિંગ થશે અને તે બંને પોતપોતાના પેલોડ્સનું સંચાલન શરૂ કરશે. આ લગભગ બે વર્ષ સુધી મૂલ્યવાન ડેટા પ્રદાન કરવાનું ચાલુ રાખશે.
સ્પેસક્રાફ્ટ છમાં કેમેરા અને સ્પેસક્રાફ્ટ બીમાં બે પેલોડ્સ.ડોકીંગ પ્રયોગો પછી એકલ મિશન તબક્કા માટે, સ્પેસક્રાફ્ટ છ ઉચ્ચ રીઝોલ્યુશન કેમેરા ધરાવે છે. સ્પેસક્રાફ્ટ બી બે પેલોડ વહન કરે છે – લઘુચિત્ર મલ્ટિસ્પેક્ટ્રલ (એમએમએક્સ) પેલોડ અને રેડિયેશન મોનિટર (રેડમોન). આ પેલોડ્સ ઉચ્ચ રીઝોલ્યુશનની છબીઓ, કુદરતી સંસાધનોની દેખરેખ, વનસ્પતિ અભ્યાસ અને ઓન-ઓર્બિટ રેડિયેશન પર્યાવરણ માપન પ્રદાન કરશે જેમાં ઘણી એપ્લિકેશનો છે.
આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ ચંદ્રયાન-૪ મિશનમાં કરવામાં આવશે જેમાં ચંદ્રમાંથી સેમ્પલ પૃથ્વી પર પાછા લાવવામાં આવશે. સ્પેસ સ્ટેશન બનાવવા અને પછી ત્યાં મુસાફરી કરવા માટે પણ ડોકિંગ ટેક્નોલોજીની જરૂર પડશે. આ ટેક્નોલોજી ગગનયાન મિશન માટે પણ જરૂરી છે જેમાં મનુષ્યને અવકાશમાં મોકલવામાં આવશે. આ ટેક્નોલોજી સેટેલાઇટ સર્વિસિંગ, ઇન્ટરપ્લેનેટરી મિશન અને મનુષ્યને ચંદ્ર પર મોકલવા માટે જરૂરી છે. ભારતે તેની ડોકીંગ મિકેનિઝમ પર પેટન્ટ લીધીઆ ડોકીંગ મિકેનિઝમને ‘ઇન્ડિયન ડોકિંગ સિસ્ટમ’ નામ આપવામાં આવ્યું છે. ઈસરોએ આ ડોકિંગ સિસ્ટમની પેટન્ટ પણ લીધી છે. ભારતે તેની પોતાની ડોકીંગ મિકેનિઝમ વિકસાવવાની હતી, કારણ કે કોઈપણ અવકાશ એજન્સી આ અત્યંત જટિલ પ્રક્રિયાની વિગતો શેર કરતી નથી.
પ્રયોગ માટે મિશનમાં ૨૪ પેલોડ પણ મોકલવામાં આવ્યા હતા.માઇક્રોગ્રેવિટીના પ્રયોગો માટે આ મિશનમાં ૨૪ પેલોડ પણ મોકલવામાં આવ્યા છે. આ પેલોડ્સ પીઓઇએમ(પીએસએલવી ઓર્બિટલ એક્સપેરિમેન્ટલ મોડ્યુલ) તરીકે ઓળખાતા પીએસએલવી રોકેટના ચોથા તબક્કામાં હતા. ૧૪ પેલોડ્સ ઇસરોના છે અને ૧૦ પેલોડ બિન-સરકારી એન્ટિટીઝના છે.
સોવિયેત યુનિયન, હવે રશિયા, પ્રથમ ૩૦ ઓક્ટોબર, ૧૯૬૭ ના રોજ અવકાશમાં બે અવકાશયાનને ડોક કરે છે. માનવરહિત કોસ્મોસ ૧૮૬ અને ૧૮૮ પછી આપમેળે ડોક થઈ ગયા. સોવિયેત યુનિયનના ફ્લાઇટ પ્રોગ્રામ પર પાછા ફરવા માટે ડોકીંગ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું હતું. ચીનનું પ્રથમ અવકાશ ડોકીંગ નવેમ્બર ૨, ૨૦૧૧ ના રોજ થયું હતું, જ્યારે અનક્રુડ શેનઝોઉ ૮ અવકાશયાન સફળતાપૂર્વક ટિઆંગોંગ-૧ સ્પેસ લેબ મોડ્યુલ સાથે ડોક કર્યું હતું. આ ડોકીંગ ચીનના ગાંસુમાં આવેલા જીયુક્વાન સેટેલાઇટ લોન્ચ સેન્ટરમાં થયું હતું.
