અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર વૈશ્વિક વ્યાપાર જગતને હચમચાવી નાખ્યું છે. તેમના નવા ટેરિફ ઓર્ડરે ભારત સહિત અનેક ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થા ઓ માટે પડકાર ઉભો કર્યો છે. ટ્રમ્પનો સીધો સંદેશ એ છે કે અમેરિકન બજાર હવે વિદેશી ઉત્પાદનોથી સુરક્ષિત રહેશે અને ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ હેઠળ, અમેરિકન કંપનીઓ માટે સ્પર્ધા પેદા કરતા દરેક દેશ પર ટેરિફ લાદવામાં આવશે. આ વિષય ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ઊંડો છે કારણ કે તેમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલ ટેરિફ યુદ્ધ, મોદી સરકારની વ્યૂહરચના, આત્મનિર્ભર ભારતનો આત્મવિશ્વાસ અને અમેરિકાની વિઝા નીતિની અસરનો સમાવેશ થાય છે. આ પગલાથી ભારતના આઈટી ક્ષેત્ર, ફાર્મા, ઉત્પાદન અને નિકાસ વર્ગ પર દબાણ વધ્યું છે. આવા સમયે, ભારતીય વડા પ્રધાન દ્વારા તૈયાર કરાયેલી વ્યૂહરચનાને મીડિયા અને નીતિ વિશ્લેષકો દ્વારા “પ્લાન 40” નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ યોજના માત્ર અમેરિકાના ટેરિફ પડકારનો પ્રતિભાવ નથી પણ ભારતની વૈશ્વિક સ્થિતિને મજબૂત કરવા માટેનો બ્લુપ્રિન્ટ પણ છે. ટ્રમ્પનો “50 ટકા ટેરિફ” અને મોદીનો “પ્લાન 40” આ સમયે વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રમાં સૌથી વધુ ચર્ચિત વિષયો બની ગયા છે. 27 ઓગસ્ટ 2025 થી, અમેરિકાએ ભારત પર 50 ટકા ટેરિફ લાદ્યો છે, જેની સીધી અસર ભારતીય કાપડ, ફાર્મા, ઓટો ઘટકો અને આઇટી સેવાઓ ક્ષેત્ર પર પડી છે. અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિએ આ પગલું અચાનક લીધું ન હતું, પરંતુ છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી તેઓ સતત ભારતને ચેતવણી આપી રહ્યા હતા કે જો ભારત અમેરિકન હિતોને અવગણશે, તો તેને આર્થિક શસ્ત્રોનો સામનો કરવો પડશે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માને છે કે ભારતને પાઠ ભણાવવો જરૂરી છે કારણ કે ભારતે રશિયા સાથે તેલ વેપાર ચાલુ રાખ્યો અને યુરોપ અને એશિયામાં નવા બજારો શોધીને અમેરિકન દબાણને પણ અવગણ્યું. હું, એડવોકેટ કિશન સંમુખદાસ ભવનાની ગોંદિયા મહારાષ્ટ્ર, માનું છું કે આ ટેરિફની સૌથી વધુ અસર તે ઉદ્યોગો પર પડી છે જેમનો મોટો ભાગ અમેરિકન બજાર પર નિર્ભર છે. ટેક્સટાઇલ અને ગાર્મેન્ટ ઉદ્યોગ, જે તેની નિકાસનો લગભગ 30 ટકા હિસ્સો અમેરિકા મોકલે છે, તે હવે મુશ્કેલીમાં છે. તેવી જ રીતે, ભારતીય ફાર્મા ઉદ્યોગ, જે જેનેરિક દવાઓનો સૌથી મોટો સપ્લાયર છે, તેને પણ ફટકો પડ્યો છે. ભારતીય આઇટી કંપનીઓ અને સોફ્ટવેર એન્જિનિયરો લાંબા સમયથી યુએસમાં સેવા ક્ષેત્રનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે, પરંતુ ટેરિફ અને વિઝા નીતિઓએ તેમના ભવિષ્ય પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂક્યું છે. ઓટો અને એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ ક્ષેત્રો પણ આનાથી ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયા છે.
મિત્રો, જો આપણે યોજના 40 ને સમજવાની વાત કરીએ, તો ભારતે તાત્કાલિક આ પડકારોનો સામનો કરવા માટે વ્યૂહરચના બનાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. કેન્દ્ર સરકારે અસરગ્રસ્ત ક્ષેત્રોને ઓળખી કાઢ્યા છે અને તેમના માટે ક્રેડિટ સપોર્ટ, ટેક્સ રિબેટ અને નિકાસ સબસિડી જેવી રાહત યોજનાઓ તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ માટે યુરોપ, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકામાં નવા ગ્રાહકો શોધવામાં આવી રહ્યા છે. રશિયા, મધ્ય એશિયા અને આફ્રિકન દેશોમાં આરોગ્ય મિશન દ્વારા ફાર્મા ઉદ્યોગને નવા બજારો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યા છે. એશિયન દેશો, ગલ્ફ અને યુરોપમાં આઇટી ક્ષેત્ર માટે ડિજિટલ સેવાઓનો વિસ્તાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.તે જ સમયે, ઓટો ક્ષેત્રને “મેક ઇન ઇન્ડિયા” અને સ્થાનિક ઇવી નીતિ દ્વારા સ્થાનિક વેચાણ અને ઉત્પાદન વધારવાની તક આપવામાં આવી રહી છે. સરકારનો સ્પષ્ટ સંદેશ એ છે કે ભારત કોઈ એક દેશ પર નિર્ભર રહેશે નહીં અને નિકાસનો વ્યાપ અનેકગણો વધારવામાં આવશે.આ સમગ્ર વ્યૂહરચનાને “યોજના ૪૦” કહેવામાં આવી રહી છે. સરકારની આ યોજના ભારતને ૪૦ દેશો સાથે નવા વેપાર જોડાણો અને કરારો કરાવવા પર આધારિત છે. આ અંતર્ગત, યુરોપિયન યુનિયન સાથે
એફટીએ ની ગતિ ઝડપી બનાવવામાં આવી રહી છે. ગલ્ફ દેશો, ખાસ કરીને યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયા સાથે ઊર્જા અને તકનીકી કરારો કરવામાં આવી રહ્યા છે. આફ્રિકન ખંડમાં આરોગ્યસંભાળ, ફાર્મા અને કાપડ બજારને કબજે કરવાની યોજના છે. લેટિન અમેરિકા અને કેરેબિયન દેશોમાં ઓટો પાર્ટ્સ અને એન્જિનિયરિંગ માલની નિકાસ વધારવામાં આવશે. આ સાથે, રશિયા અને ચીન સાથે ઊર્જા અને સંરક્ષણ વેપાર વધુ મજબૂત બનશે. એટલે કે, જો અમેરિકા ભારત માટે દરવાજા બંધ કરશે, તો ભારત ૪૦ વધુ દરવાજા ખોલશે અને પોતાના માટે નવા રસ્તા બનાવશે.
મિત્રો, જો આપણે વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ પર આપણા મિશન આત્મનિર્ભર ભારતની અસર વિશે વાત કરીએ, તો આ વખતે ભારતનો વિશ્વાસ પહેલા કરતા વધુ છે કારણ કે 2019 થી, ભારતે આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાન દ્વારા તેના ઉદ્યોગોને મજબૂત બનાવ્યા છે. ઉત્પાદન આધારિત પ્રોત્સાહન યોજનાઓ લાગુ કરવામાં આવી, MSME ક્ષેત્રને પ્રોત્સાહન મળ્યું અને સ્ટાર્ટઅપ્સને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું. સરકાર માને છે કે ટેરિફ ચોક્કસપણે આપણને પડકાર આપશે પરંતુ આ પડકાર આપણને સ્વદેશી ઉત્પાદન અને નવા બજારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની તક પણ પૂરી પાડશે.તાજેતરના સંબોધનમાં, પીએમ એ કહ્યું કે ભારત કોઈના ટેરિફથી ડરતું નથી, આપણે આત્મનિર્ભર છીએ અને દુનિયાને ભારત પર નિર્ભર રહેવું પડશે.
મિત્રો, જો આપણે અમેરિકાની એચ૧બી વિઝા નીતિને કડક બનાવવાની યોજના વિશે વાત કરીએ, તો અમેરિકાએ માત્ર ટેરિફ લાદીને ભારતને પડકાર ફેંક્યો નથી, પરંતુ તેણે વૈકલ્પિક યોજના હેઠળ તેની એચ૧બી
વિઝા નીતિને પણ કડક બનાવવાની યોજના બનાવી છે. નવી શરતો અનુસાર, હવે ફક્ત તે લોકો જ એચ૧બીવિઝા મેળવી શકશે જે અમેરિકામાં ઓછામાં ઓછા 5 મિલિયન ડોલરનું રોકાણ કરશે. આની સીધી અસર ભારતીયઆઇટી એન્જિનિયરો, વિદ્યાર્થીઓ અને વ્યાવસાયિકો પર પડશે. દર વર્ષે ભારતમાંથી લાખો યુવાનો અમેરિકા જાય છે પરંતુ હવે તેમના માટે આ રસ્તો લગભગ બંધ થઈ ગયો છે. જોકે, આ સંદર્ભમાં, મારું માનવું છે કે અમેરિકા એચ૧બી વિઝા આપતું નથી, તેણે ભારતીય ઉચ્ચ પ્રતિભાને આકર્ષવા માટે એચ૧બી વિઝા શરૂ કર્યા છે. આપણે જાણીએ છીએ કે અમેરિકામાં ભારતીય પ્રતિભાની ખૂબ જ ખાસ જરૂર છે.મારો દલીલ એ છે કે ત્યાં પ્રતિભાની અછત છે અને તેથી ઉચ્ચ સ્તરની પ્રતિભાની સૌથી વધુ જરૂર છે. એક અહેવાલ મુજબ,એચ૧બી વિઝા ધારકો ઉચ્ચ કુશળ ભારતીયો છે.એચ૧બી વિઝા ધારકોને અમેરિકન કર્મચારીઓ કરતાં ઘણો વધારે પગાર મળે છે. ત્યાં એચ૧બી વિઝા ધારકોને સરેરાશ 108000 યુએસ ડોલર મળે છે, પરંતુ યુએસ રહેવાસીઓ ને 45760 યુએસ ડોલર મળે છે. જો અમેરિકાને ઉચ્ચ કુશળ પ્રતિભાની જરૂર ન હોત, તો તેઓ આટલા ઊંચા પગાર આપીને ભારતીયોને કેમ બોલાવતા? પરંતુ હવે રોકાણની સ્થિતિ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે આ ભારત પર રાજકીય દબાણ લાવવાની રણનીતિ છે.
મિત્રો, જો આપણે ભારત-અમેરિકા સંબંધો પર આ પગલાંની ઊંડી અસર વિશે વાત કરીએ, તો અમેરિકા પહેલાથી જ રશિયા-ભારત સંબંધોથી અસ્વસ્થ હતું, અને હવે ટેરિફ અને વિઝા નીતિએ બંને દેશો વચ્ચે તણાવમાં વધુ વધારો કર્યો છે. ભારતે અમેરિકા પર તેની નિર્ભરતા ઘટાડવાની જાહેરાત કરી છે, જ્યારે અમેરિકાએ ભારતીય કંપનીઓ પર ટેરિફ અને વિઝાનો બોજ નાખ્યો છે. તેના જવાબમાં, ભારતે 40 દેશો સાથે નવા વ્યાપારિક જોડાણો શરૂ કર્યા છે. તે સ્પષ્ટ છે કે આવનારા સમયમાં, ભારત-અમેરિકા સંબંધો સહકાર અને સંઘર્ષના મિશ્રણમાં થી પસાર થશે.
તો,જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ તો આપણને ખબર પડશે કે આજનો ભારત 1991 નું ભારત નથી. તે સમયે ભારત IMF પર નિર્ભર હતું પણ આજે ભારત વિશ્વનું પાંચમું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે. ટ્રમ્પનો 50 ટકા ટેરિફ ભારતને પડકારશે પરંતુ ભારતે “પ્લાન 40” દ્વારા સંદેશ આપ્યો છે કે ભારત ઝૂકશે નહીં પરંતુ વિકલ્પો શોધશે. અમેરિકા એચ૧બીવિઝા કડક કરે કે ટેરિફ વધારશે, ભારત આત્મનિર્ભરતા અને વૈશ્વિક ભાગીદારી દ્વારા આગળ વધશે. આ સમગ્ર ઘટના સાબિત કરે છે કે વૈશ્વિક રાજકારણ હવે ફક્ત શક્તિશાળી દેશોની આસપાસ ફરતું નથી પરંતુ ભારત જેવા ઉભરતા દેશોની વ્યૂહરચના પણ ભવિષ્ય નક્કી કરે છે.
એડવોકેટ કિશન સંમુખદાસ ભવનાની ગોંડિયા મહારાષ્ટ્ર 9226229318
