“આ સરકારમાં રાજીનામું નહીં” ના ગર્વને તોડનાર કોકરોચ જનતા પાર્ટીના આંદોલનથી ઘેરાયેલા સ્વ-મગ્ન વિપક્ષે ભૂલવું ન જોઈએ કે આ પરંપરાગત રાજકારણ માટે એક મોટો અને કઠોર પાઠ છે. દેશમાં શિક્ષણની નબળી સ્થિતિ કોઈ રહસ્ય નથી, પરંતુ સરકારો ઇચ્છિત પગલાં લેવામાં નિષ્ફળ ગઈ. તેથી જ, ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર જેવા રાજ્યોમાં, શાળા શિક્ષણને અસર કરતી છેતરપિંડી અને પેપર લીકના પ્રકોપે ઉચ્ચ શિક્ષણને પણ ઘેરી લીધું છે. શિક્ષણ માફિયાની ચર્ચા ત્યારે પણ થતી હતી અને આજે પણ થતી રહે છે. આનો અર્થ એ થયો કે આ લાંબા સમયગાળા દરમિયાન, સત્તામાં પરિવર્તન આવ્યું છે, પરંતુ વ્યવસ્થા બદલાઈ નથી.
કહેવાની જરૂર નથી કે આ રમતમાં ખલનાયક રાજકીય વ્યવસ્થા જ છે, જે દેશના ભવિષ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ શિક્ષણ જેવા મુદ્દાઓનો ચૂંટણીના સાધન તરીકે ઉપયોગ કરી રહી છે. રાજસ્થાન સહિત કેટલાક રાજ્યોમાં પેપર લીક અને સરકારી ભરતીઓમાં ગોટાળા મુખ્ય ચૂંટણી મુદ્દા બન્યા. પરંતુ શું સત્તા પરિવર્તન પછી બધું થાળે પડ્યું? હકીકતમાં, કોઈ પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો ન હતો. ચહેરા બદલવાથી ફક્ત સત્તા બદલાય છે; સિસ્ટમ બદલવાથી યુક્તિઓ અને પાત્રમાં પરિવર્તનની જરૂર પડે છે. રાજકીય નેતૃત્વમાં પરિવર્તન પછી પણ, અમલદારશાહી અને સ્થાપિત હિતો એ જ રહે છે.
પહેલાં, ભાજપ પેપર લીક અંગે ચિંતિત લાગતું હતું, પરંતુ હવે કોંગ્રેસ સહિત અન્ય વિપક્ષી પક્ષો છે. કોંગ્રેસ, પોતાના શાસન દરમિયાન પેપર લીકની જવાબદારી ટાળતી વખતે, ભાજપના શાસન દરમિયાન પેપર લીક પર સવાલ ઉઠાવે છે, જ્યારે ભાજપ, જવાબમાં, પોતાના શાસન દરમિયાન પેપર લીકનો ઉલ્લેખ કરે છે. સ્પષ્ટપણે, તેમના માટે, આ ફક્ત એકબીજા સામે રાજકીય હથિયાર છે, દેશના ભવિષ્ય ગણાતા યુવાનોના ભવિષ્યની ચિંતા નથી.
આ જ કારણ છે કે, ફક્ત આ પક્ષો જ નહીં, પરંતુ તેમના વિદ્યાર્થી સંગઠનો પણ ઘણીવાર આવા મુદ્દાઓ પર રસ્તા પર ઉતરતા નથી. દ્ગઈઈ્-ેંય્ પેપર લીક, જેના કારણે દિલ્હીના જંતર-મંતર પર આટલો મોટો વિરોધ થયો હતો કે શિક્ષણ પ્રધાન ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને રાજીનામું આપવાની ફરજ પડી હતી, તે ૨૦૨૪ માં થઈ ચૂક્યું હતું. સરકારે ત્યારે કેટલાક પગલાં લીધાં હતા, પરંતુ શું પેપર લીક બંધ ન થયું? ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટની પહેલી સુનાવણીમાં ઝ્રમ્ૈં વકીલની ગેરહાજરી તેની વિશ્વસનીયતા પર શંકા ઉભી કરે છે, તેથી હવે લેવામાં આવી રહેલા પગલાંના ઇચ્છિત પરિણામો વિશે વિશ્વાસ કરવો પણ મુશ્કેલ છે.
સરકારે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા પ્રણાલીમાં વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાષ્ટ્રીય પરીક્ષણ એજન્સી (દ્ગ્છ) ની રચના કરી હતી, પરંતુ તેની રચના અને કામગીરી પર સૌથી વધુ પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. કોઈએ એવા ભ્રમમાં ન રહેવું જોઈએ કે શિક્ષણ પ્રધાનના રાજીનામાથી બધું બરાબર થઈ જશે. જોકે, શિક્ષણ મંત્રાલયના વડા તરીકે, તેમણે પેપર લીક માટે સૌથી મોટી રાજકીય અને નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારી હતી.
જો તેમણે વિરોધ પ્રદર્શનોના દબાણને વશ થવાને બદલે નૈતિક જવાબદારી સ્વીકારીને રાજીનામું આપ્યું હોત, તો તેનાથી તેમની, સરકારની અને ભાજપની વિશ્વસનીયતામાં વધારો થયો હોત. છેલ્લા ૧૨ વર્ષોમાં પેપર લીકની અસંખ્ય ઘટનાઓ બની છે, પરંતુ ન તો તેના વિદ્યાર્થી સંગઠન, અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ, કે ન તો તેના યુવા સંગઠન, ભારતીય જનતા યુવા મોરચાએ, યુવાનોના ભવિષ્ય માટે ચિંતા વ્યક્ત કરીને સરકારને પ્રશ્ન કરવાની તસ્દી લીધી, રસ્તા પર ઉતરવાની તો વાત જ કરી.
યુપીએ શાસન દરમિયાન તેના ઘટક પક્ષોનું આ વર્તન હતું. જો યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓના નામે બનેલા સંગઠનો ફક્ત પક્ષીય રાજકારણ અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાપનનું સાધન બની જાય, તો પરિણામી શૂન્યાવકાશ અનિવાર્યપણે ભરાઈ જશે. જ્યારે તમામ વિપક્ષી પક્ષો તેમના રાજકીય એજન્ડાને આગળ વધારવા માટે પેપર લીક આંદોલનનો લાભ લેતા જોવા મળ્યા હતા, આ હકીકત છુપાવતું નથી કે રસ્તા પર ઉતરવાની પહેલ એક એવી સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવી હતી જે તાજેતરમાં જ વિદેશમાં ઇન્ટરનેટ મીડિયા પર બનાવવામાં આવી હતી.
