તંત્રી લેખ… America-China સંબંધોમાં નવા સમીકરણો

America ના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની તાજેતરની ચીનની મુલાકાત ઘણી રીતે મહત્વપૂર્ણ હતી, કારણ કે તે ભારત અને અન્ય એશિયન દેશોની વિદેશ નીતિ અને વ્યૂહાત્મક દિશાને પણ અસર કરે છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે ટ્રમ્પના હાવભાવે એ પણ સંકેત આપ્યો કે વોશિંગ્ટન નવા શીત યુદ્ધની તીવ્ર દુશ્મનાવટથી આગળ વધી રહ્યું છે અને કેટલાક ક્ષેત્રોમાં બેઇજિંગ સાથે સહઅસ્તિત્વની શક્યતા શોધી રહ્યું છે. ચીન પ્રત્યે America ની આ નરમાઈનું મૂળ કારણ એ છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દક્ષિણ અમેરિકાને તેના મુખ્ય પ્રભાવ ક્ષેત્ર તરીકે જુએ છે અને અગાઉના બિડેન વહીવટીતંત્ર જેટલું એશિયામાં સત્તાનું અનુકૂળ સંતુલન જાળવવા માટે ઉત્સુક નથી.
જોકે, હાલમાં ચીન એકમાત્ર દેશ છે જે વૈશ્વિક સ્તરે America ને પડકાર ફેંકે છે. ટ્રમ્પ આ હરીફનો સામનો કરવા માટે પરંપરાગત યુએસ અભિગમ પર અવિશ્વાસ રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે તાઇવાનનો મુદ્દો લો. અમેરિકાએ દાયકાઓથી તાઇવાનની સ્વતંત્રતા અને અસ્તિત્વને ચીની અતિક્રમણથી બચાવવા માટે લશ્કરી સહાય અને સુરક્ષા ખાતરીઓ પૂરી પાડી છે. જો કે, પૂર્વી યુરોપ અને પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધોમાં ફસાયા પછી, અને ચીન સાથેના સંબંધોની નાજુકતાને જોતાં, અમેરિકાએ તાઇવાનને ઇં૨૧ બિલિયનથી વધુ મંજૂર પરંતુ ડિલિવર ન કરાયેલા શસ્ત્રોનો બેકલોગ જાળવી રાખ્યો છે.
તાઇવાન અંગે, શી જિનપિંગે બેઇજિંગમાં લાલ રેખા દોરી, ટ્રમ્પને ચેતવણી આપી કે આ મુદ્દાને ખોટી રીતે વધારવાથી ચીન અને અમેરિકા વચ્ચે ખતરનાક સંઘર્ષ થઈ શકે છે. બેઇજિંગથી પાછા ફર્યા પછી, ટ્રમ્પે, જાણે શી જિનપિંગથી પ્રભાવિત થઈને, જાહેર કર્યું કે ચીન એક ખૂબ જ શક્તિશાળી દેશ છે, જે નાના તાઇવાનથી માત્ર ૫૯ માઇલ દૂર સ્થિત છે, જ્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સ ૯,૫૦૦ માઇલ દૂર છે. તેમણે એમ પણ સૂચવ્યું કે જો તાઇવાનનો સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગ, તેની તાકાત માનવામાં આવે છે, તેને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્‌સમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે, તો તાઇવાન તેનું મહત્વ ગુમાવશે અને ચીન તેને મરજીથી કબજે કરી શકે છે.
ટ્રમ્પે તાઇવાન પર સંભવિત ચીનના હુમલાની સ્થિતિમાં યુએસ લશ્કરી હસ્તક્ષેપ અંગે પણ કોઈ ખાતરી આપી ન હતી. જાપાનના તાઇવાન સાથેના સુરક્ષા સંબંધોને જોતાં, અમેરિકા દ્વારા સમગ્ર પૂર્વ એશિયાને પોતાના હાથમાં છોડી દેવાની શક્યતા અંગે વધુ અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે, જેનાથી ચીની વર્ચસ્વનો ખતરો વધુ વધશે. અગાઉ, એવું લાગતું હતું કે જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા, ભારત અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાઈ દેશો સાથે મળીને અમેરિકા ચીની આક્રમણ સામે શક્તિનું સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરશે, પરંતુ હવે આ માન્યતા તૂટી રહી હોય તેવું લાગે છે. જ્યારે અમેરિકા હજુ પણ ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર પ્રત્યે ગંભીર હોવાનું અને તેની લશ્કરી પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખવાના અહેવાલ છે, ત્યારે ચીનને પાછળ ધકેલી દેવાના તેના ઇરાદાઓ અવિશ્વસનીય લાગે છે.
જ્યારે અમેરિકા ભૂ-રાજકીય દ્રષ્ટિએ ચીન પ્રત્યે કટ્ટર વલણ અપનાવી રહ્યું હોય શકે છે, ત્યારે બે મહાસત્તાઓ વચ્ચે આર્થિક અને તકનીકી સ્પર્ધામાં કોઈ નોંધપાત્ર ઘટાડો થતો નથી. ટ્રમ્પ, જે મૂળમાં એક ઉદ્યોગપતિ છે, અને વેપાર દબાણની વ્યૂહરચનાને સમજે છે, તેમણે ચીનને હાઇ-ટેક નિકાસ પરના નિયંત્રણો હળવા કર્યા નહીં કે તેના પર લાદવામાં આવેલા ૩૧ ટકા વેપાર ટેરિફમાં કોઈ છૂટછાટ આપી નહીં. ચીને દુર્લભ ખનિજોના પુરવઠાને પ્રતિબંધિત કરીને અમેરિકા પર થોડું દબાણ કર્યું, પરંતુ વોશિંગ્ટને બેઇજિંગ પર વ્યાપારી દબાણ સંપૂર્ણપણે હટાવ્યું નથી.