એ વાત સાચી છે કે કોઈપણ લોકશાહીમાં જે પક્ષ બહુમતી મેળવે છે તે સત્તામાં હોય છે. પરંતુ, જો જીત એકતરફી હોય તો તે લોકશાહીની દૃષ્ટિએ ઘાતક પણ છે. સર્વાધિકારી બીજ અંકુરિત થવાનો ભય રહે છે. મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણીના પરિણામો પણ આવો જ સંદેશ આપે છે. સરકાર ગમે તેટલી સારી રીતે કરે (જે તેની ફરજ છે), મતદારોએ તેના પર નિયંત્રણ રાખવું જોઈએ.કોઈપણ પ્રજા તાંત્રિક દેશમાં પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે કુદરતી સંતુલન હોવું જોઈએ. જો ગૃહમાં પક્ષનું કદ વિશાળ અને ટ્રેક્ટરના પૈડા જેવું અને વિપક્ષનું કદ નબળું અને સાયકલના પૈડા જેવું હોય તો લોકશાહીની ગાડી વેગ પકડી શકતી નથી. તે બરાબર એવું જ હશે જે રીતે શારીરિક રીતે નબળા વ્યક્તિ રિંગમાં પ્રવેશે અને કુસ્તીબાજને પડકાર આપે. આવી સ્થિતિમાં ખુદને સરમુખત્યાર માનતા શાસક પક્ષ પર ખતરો તીવ્ર બને છે.
તે જ વર્ષે, જ્યારે કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળના ગઠબંધને લોકસભાની ચૂંટણીમાં ૨૩૪ બેઠકો જીતી હતી, ત્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટી, જે દસ વર્ષથી સરકાર પર શાસન કરી રહી હતી, તેને પોતાના દમ પર સ્પષ્ટ બહુમતી મળી ન હતી. અગાઉ ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં જ્યારે શાસક પક્ષે પોતાના દમ પર બહુમતી મેળવી હતી, ત્યારે વિપક્ષ પ્રત્યે તેનું વર્તન ઉપેક્ષિત હતું. વિપક્ષ એટલો ગરીબ અને વામન હતો કે સરકારના સમગ્ર કાર્યકાળ દરમિયાન દંભ અને ઘમંડની શૈલી ખીલી હતી. સંસદમાં વિપક્ષને વિશ્વાસમાં લેવામાં આવ્યા ન હતા.
રાષ્ટ્રીય મહત્વના મુદ્દાઓ પર કોઈ ચર્ચા થઈ ન હતી અને ભારત સામેના મુદ્દાઓ પર કોઈ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું ન હતું. મોંઘવારી હોય કે બેરોજગારી, ભ્રષ્ટાચાર હોય કે લોકતાંત્રિક બંધારણીય સંસ્થાઓ પરના હુમલા, બધામાં વિપક્ષનો અવાજ ખૂબ જ નબળો હતો. ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષે પણ તેની માતૃ સંસ્થા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘને લઈને નિવેદન આપ્યું હતું કે પાર્ટીને તે સંગઠનની જરૂર નથી. આ માત્ર સત્તાધારી પક્ષનો અહંકાર હતો.
ભારતના મતદારોને તે યોગ્ય લાગ્યું છે. આ કારણોસર, ૨૦૨૪ લોકસભા ચૂંટણીના પરિણામો લોકશાહી માટે સંતુલિત હતા. હવે જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર ક્રૉચેસ પર છે અને વિપક્ષ મજબૂત સ્થિતિમાં છે, ત્યારે ભારતીય લોકશાહી સંતુષ્ટ થઈ શકે છે. પરંતુ મહારાષ્ટ્રના તાજેતરના પરિણામો ફરી એકવાર એ જ શંકા પેદા કરે છે. વિધાનસભામાં વિપક્ષનું કદ બહુ નાનું છે અને તે શાસક પક્ષને પડકારી શકે તેવી સ્થિતિમાં નથી.
વિડંબના એ છે કે ભાજપના સાથી પક્ષો પણ તેની જંગી જીતને લઈને ભયભીત દેખાય છે તેવો સવાલ એ પણ ઊભો થાય છે કે જે પક્ષ ૧૩૨ ધારાસભ્યોને ચૂંટીને વિધાનસભામાં મોકલે છે તેને મુખ્યમંત્રી કેમ ન બનાવવો જોઈએ? શું તેણે ફરી એકવાર શિંદેને સ્વીકારવું જોઈએ? બીજેપીના દાવાને પડકારવા માટે શિંદે પાસે ડેટા નથી, જો કે બિહારની તર્જ પર બીજેપી આમ કરી શકે છે, એ પણ સાચું છે કે શિંદે નીતિશ કુમાર નથી.
કોઈપણ રીતે, નીતિશ કુમાર તેમના નબળા શરીરવાળા પક્ષ સાથે મુખ્ય પ્રધાન રહે છે અને જો મોટા કદના ભાજપ ત્યાં તેમના મુખ્ય પ્રધાન ન બનાવી શકે, તો તે સ્વીકૃત લોકશાહી સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન છે. જો શિંદેને ફરી એકવાર મુખ્યમંત્રી બનાવવામાં આવશે તો તેઓ ભાજપ તરફથી નિષ્ઠાપૂર્વક કામ કરશે અને મહારાષ્ટ્ર માટે આનાથી વધુ સારી સ્થિતિ નહીં હોય.
દરેક સંસ્કારી લોકશાહીને પક્ષ અને વિપક્ષનું આદરણીય કદ ગમે છે જ્યારે સફળતા શિખરે પહોંચવાની હોય છે ત્યારે નીચે તરફના ઢોળાવ સિવાય બીજું કશું હોતું નથી. શિખરથી ઉપર બીજું કોઈ શિખર નથી.
