વૈશ્વિક સ્તરે છેલ્લા એક કે બે દાયકામાં આંતરરાષ્ટ્રીય, રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય સ્તર અને સ્થાનિક જૂથોની પ્રવૃત્તિઓમાં સંગઠિત ગુનાઓની સંખ્યામાં જે રીતે વધારો થયો છે તે ગંભીરતાથી રેખાંકિત કરવું એ સમયની માંગ છે. હું, એડવોકેટ કિશન સન્મુખદાસ ભાવનાઈ ગોંદિયા ,મહારાષ્ટ્ર,માનું છું કે જો આપણે વર્તમાન સંદર્ભમાં તેમના સંગઠિત ગુનાઓ પર નજર કરીએ, તો આજકાલ તપાસ એજન્સીઓ પણ આંતરરાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિકોણથી ગુનાની તપાસ કરવાનો સિદ્ધાંત અપનાવે છે, જેમ કે વર્તમાન રશિયા-યુક્રેન ઇઝરાયેલ હમાસ યુદ્ધ, અને ઘણા દેશોમાં સ્થાનિક સ્તરે માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના ગુનાઓ ચર્ચામાં આવી રહ્યા છે અને ખાસ કરીને યુદ્ધ ગુનાઓ ચર્ચામાં આવ્યા છે, યુદ્ધ ગુનાઓ માટે ચોક્કસ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો છે, જેમાં ઘણા કિસ્સાઓ શામેલ છે જેના તાર વિદેશી દેશો સાથે જોડાયેલા છે. આપણે ગુનાહિત સંગઠનને ગેંગ, માફિયા, મોબ, સિન્ડિકેટ, અંડરવર્લ્ડ અથવા ગેંગલેન્ડ પણ કહી શકીએ છીએ, જેમાં વ્હાઇટ કોલર ગુનાઓ, નાણાકીય ગુનાઓ, રાજકીય ગુનાઓ, યુદ્ધ ગુનાઓ અને અન્ય ઘણા વ્યાખ્યાયિત ગુનાઓ જેવા ઘણા ગુનાઓ શામેલ હોઈ શકે છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જોડાયેલા છે. એટલા માટે આજે આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રેણીમાં આવતા ગુનાઓ અને ન્યાય વિશે ચર્ચા કરીશું, તેમના પીડિતોને ન્યાય અપાવવા, વિશ્વભરમાં થતા ગંભીર ગુનાઓ રોકવા, વિશ્વને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાઓથી વાકેફ કરવા, ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયામાં ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે, આપણે 17 જુલાઈ 2025 ના આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય દિવસ નિમિત્તે આ લેખ દ્વારા ચર્ચા કરીશું.
મિત્રો, જો આપણે આજના વિશ્વમાં વિશ્વ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય દિવસ 2025 ની સુસંગતતા વિશે વાત કરીએ, તો
(1) રાજકીય સંઘર્ષો, યુદ્ધ ગુનાઓ અને અસંખ્ય માનવ અધિકાર ઉલ્લંઘનોના આ યુગમાં, વિશ્વ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય દિવસની સુસંગતતા હજુ પણ રહે છે. (2) તે વૈશ્વિક સ્તરે પૂરતી મજબૂત આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત તરફ ધ્યાન દોરે છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે નરસંહાર, યુદ્ધ ગુનાઓ અને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે જવાબદાર લોકો ગેરહાજર ન રહે. (3) યુક્રેન, ગાઝા અને આફ્રિકાના ભાગોમાં ઉભરતા સંકટોને ધ્યાનમાં રાખીને, આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય એક મહત્વપૂર્ણ પદ્ધતિ છે જે નાગરિકોનું રક્ષણ કરે છે અને વધુ અત્યાચારોને અસરકારક રીતે અટકાવી શકે છે. (4) તે આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત જેવી સંસ્થાઓ અને ન્યાયના વહીવટમાં રાજ્યો વચ્ચે સહકારના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડે છે. (૫) એવા યુગમાં જ્યાં બહુપક્ષીયતા અને કાયદાનું શાસન વધતા પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, આ ઉજવણી શાંતિ, જવાબદારી અને પીડિતોના અધિકારો પ્રત્યે વૈશ્વિક પ્રતિબદ્ધતાની યાદ અપાવે છે. (૬) તેથી, તે એક ન્યાયી વિશ્વ તરફ પગલાં લેવાની પ્રેરણા આપે છે જ્યાં ન્યાય સરહદો અને રાજકીય હિતોને પાર કરે છે. મિત્રો, જો આપણે વિશ્વ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય દિવસની ઉજવણીના ઉદ્દેશ્યો વિશે વાત કરીએ, તો (૧) વિશ્વ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય દિવસનો ઉદ્દેશ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી ન્યાય પ્રત્યે જાગૃતિ લાવવા અને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને વિશ્વના સૌથી ગંભીર ગુનાઓ માટે સજાગતા સામે લડવાનો છે. (૨) તે આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત જેવા કાનૂની તંત્ર દ્વારા નરસંહાર, યુદ્ધ ગુનાઓ અને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે કુખ્યાત ગુનેગારોને જવાબદાર ઠેરવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. (૩) આ દિવસ માનવ અધિકારોનું રક્ષણ કરવા, કાયદાનું શાસન જાળવવા અને પીડિતોને ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. (૪) તેથી, તે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને સહયોગ અને મજબૂત આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની માળખા દ્વારા વધુ ન્યાયી અને ન્યાયી વિશ્વ બનાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરવાની યાદ અપાવે છે.
મિત્રો, જો આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલતને સમજવાની વાત કરીએ તો – પરિચય (1) તે વિશ્વનું પ્રથમ કાયમી, સ્વતંત્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલ છે જે એવા લોકો પર કેસ ચલાવે છે જેમણે ખૂબ જ ગંભીર ગુના કર્યા છે. (2) તેમાં ચાર મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાઓ શામેલ છે – નરસંહાર, યુદ્ધ ગુનાઓ, માનવતા વિરુદ્ધ ગુનાઓ અને આક્રમણ સંબંધિત ગુનાઓ. (3) આ કોર્ટનું મુખ્ય મથક નેધરલેન્ડના હેગમાં આવેલું છે અને તે જુલાઈ 2002 થી કાર્યરત છે. (4) ભારતે હજુ સુધી રોમ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા નથી, તેથી તે ICCનું સભ્ય નથી. (5) ભારત માને છે કે ICC ના કેટલાક વિભાગો તેની રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ, લશ્કરી કાર્યવાહી અને આંતરિક સુરક્ષા નીતિઓમાં અવરોધ બની શકે છે. (6) ભારતને એ પણ ડર છે કે ICC સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ ના વીટો કરેલા દેશોથી ભારે પ્રભાવિત છે, જે નિષ્પક્ષતાને અસર કરી શકે છે.
મિત્રો, જો આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતની રચના વિશે વાત કરીએ, તો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંબંધિત આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલતનું મુખ્ય મથક હેગમાં છે. આ કોર્ટમાં સુનાવણી 6 ભાષાઓ (અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ, રશિયન, સ્પેનિશ, અરબી, ચાઇનીઝ) માં થાય છે, પરંતુ કામ ફક્ત અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચમાં જ થાય છે. તેના સભ્ય દેશોની સંખ્યા 123 છે. તેની સ્થાપના 17 જુલાઈ 1998 ના રોજ થઈ હતી, તેણે 1 જુલાઈ 2002 થી કાર્ય કરવાનું શરૂ કર્યું.
મિત્રો, જો આપણે કોર્ટની જરૂરિયાત વિશે વાત કરીએ, તો ગુનાની દુનિયાને નિયંત્રિત કરવા માટે કોર્ટની જરૂર છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, વિશ્વમાં ન્યાય પૂરો પાડવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલતની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. દર વર્ષે, આ દિવસે, 17 જુલાઈ, આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. તેને સામાન્ય રીતે આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત ન્યાય દિવસ પણ કહેવામાં આવે છે. આ દિવસે આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત અદાલતની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેની ઉજવણીનો મુખ્ય હેતુ વિશ્વને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાઓથી વાકેફ કરવાનો છે.
મિત્રો, જો આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત અદાલતની કામગીરી વિશે વાત કરીએ, તો આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત અદાલત એક કાયમી અને સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક સંસ્થા છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી અને માનવ અધિકારોના સૌથી ગંભીર ઉલ્લંઘનના આરોપીઓને સજા આપવા સક્ષમ છે. જેમાં નરસંહાર, યુદ્ધના ગુનાઓ અને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓનો સમાવેશ થાય છે. રોમમાં રાજ્યોએ કાયદો અપનાવ્યો ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલતની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આની પ્રતિમાને આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલતના કાયદા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ICC રાષ્ટ્રીય અદાલતોનું સ્થાન લેતું નથી. પરંતુ તે ત્યારે ઉપલબ્ધ થાય છે જ્યારે કોઈ દેશ ગુનેગારોની તપાસ અને કાર્યવાહી કરવામાં સક્ષમ ન હોય.
મિત્રો, જો આપણે છેલ્લા ઉપાય તરીકે આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલત વિશે વાત કરીએ, તો છેલ્લા ઉપાય તરીકે સેવા આપવાના હેતુથી, ICC હાલની રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક પ્રણાલીઓને પૂરક બનાવે છે અને જ્યારે રાષ્ટ્રીય અદાલતો ગુનેગારો પર કાર્યવાહી કરવા માટે તૈયાર ન હોય અથવા અસમર્થ હોય ત્યારે જ તેના અધિકારક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરી શકે છે. તેમાં સાર્વત્રિક પ્રાદેશિક અધિકારક્ષેત્રનો અભાવ છે અને તે ફક્ત સભ્ય રાજ્યોમાં થયેલા ગુનાઓ, સભ્ય દેશોના નાગરિકો દ્વારા કરવામાં આવેલા ગુનાઓ અથવા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ દ્વારા કોર્ટને સોંપવામાં આવેલી પરિસ્થિતિઓમાં થયેલા ગુનાઓની તપાસ અને કાર્યવાહી કરી શકે છે.
તેથી જો આપણે ઉપરોક્ત વિગતોનો અભ્યાસ અને વિશ્લેષણ કરીએ, તો આપણને જોવા મળશે કે વિશ્વ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય દિવસ 17 જુલાઈ 2025:- ન્યાય, જવાબદારી અને માનવ અધિકારો પ્રત્યે વૈશ્વિક પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતીક છે. વિશ્વની સરકારોએ પ્રતિજ્ઞા લેવી જોઈએ:- અન્યાયના નવા સ્વરૂપોને હરાવવા, ન્યાયિક સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવવા અને પીડિતોને સશક્ત બનાવવા. ગુનેગારોના પ્રત્યાર્પણ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયને સત્તા આપવી, આતંકવાદને આશ્રય આપતા દેશોની નોંધ લેવી, આંતરરાષ્ટ્રીય શંકાસ્પદ ગુનેગારોની ધરપકડ કરવી એ સમયની માંગ છે.
કિશન સન્મુખદાસ ભાવનાઈ ગોંદિયા મહારાષ્ટ્ર 9359653465
