ઝારખંડમાં, ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ના રોજ ટાટાનગરથી સંબલપુર જતી ઇસ્પાત એક્સપ્રેસ ૯ કલાક મોડી પડી હતી
New Delhi, તા.૨૨
ટ્રેનની ટિકિટ લઈને મુસાફરી શરૂ કરનાર મુસાફર માટે વિલંબનો અર્થ માત્ર થોડી મિનિટો કે કલાકોની રાહ જોવી જ નથી હોતો. ઘણીવાર તેના કારણે આગળનું આખું આયોજન ખોરવાઈ જાય છે, જરૂરી કામો ચૂકી જવાય છે, અને કલાકો સુધી સ્ટેશન કે ટ્રેનમાં જ સમય વિતાવવો પડે છે. જો આવો વિલંબ ખૂબ લાંબો હોય અને રેલવે તેનું નક્કર કારણ પણ ન આપી શકે, તો શું મુસાફર વળતરની માંગ કરી શકે છે? ઝારખંડના એક કેસમાં કન્ઝ્યુમર કમિશનના ચુકાદાએ આ સવાલને ફરી ચર્ચામાં લાવી દીધો છે.
આ મામલો ૨૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪નો છે. સંજય કુમારે ટાટાનગરથી સંબલપુર જવા માટે ’૧૨૮૭૧ ઇસ્પાત એક્સપ્રેસ’માં બે સ્લીપર ટિકિટ બુક કરાવી હતી. ટ્રેનને સવારે ૧૦ઃ૧૮ વાગ્યે ટાટાનગરથી રવાના થવાનું હતું અને તે જ દિવસે સાંજે ૩ઃ૫૦ વાગ્યે સંબલપુર પહોંચવાનું હતું. પરંતુ ટ્રેન નિયત સમયે ગંતવ્ય સ્થાને પહોંચી ન હતી. સંબલપુર પહોંચવામાં તેને ૫૨૮ મિનિટ એટલે કે લગભગ ૯ કલાકનો વિલંબ થયો હતો. આ લાંબા વિલંબ બાદ મુસાફરે રેલવે સામે કાનૂની કાર્યવાહીનો રસ્તો અપનાવ્યો છે.
સંજય કુમારનું કહેવું હતું કે, ટ્રેનના આટલા લાંબા વિલંબને કારણે તેમને શારીરિક, માનસિક અને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. તેમણે ૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ના રોજ સાઉથ ઈસ્ટર્ન રેલવેના સિનિયર ડિવિઝનલ ઓપરેશન્સ મેનેજરને લીગલ નોટિસ મોકલી હતી. બાદમાં તેમણે કન્ઝ્યુમર કમિશનમાં કેસ દાખલ કરીને ?૪.૫૦ લાખના વળતરની માંગ કરી હતી. પોતાના દાવાના સમર્થનમાં તેમણે ટ્રેનની ટિકિટ, લીગલ નોટિસ અને અન્ય દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હતા.
સાઉથ ઈસ્ટર્ન રેલવે અને ઈસ્ટ કોસ્ટ રેલવેએ લેખિત જવાબમાં મુસાફરના દાવાનો વિરોધ કર્યો હતો. રેલવે તરફથી કહેવામાં આવ્યું હતું કે, આવા મામલાની સુનાવણી કન્ઝ્યુમર કમિશનને બદલે રેલવે ક્લેમ્સ ટ્રિબ્યુનલમાં થવી જોઈએ. રેલવેએ એવી પણ આપત્તિ વ્યક્ત કરી હતી કે, ટિકિટ ૈંઇઝ્ર્ઝ્ર મારફતે બુક કરવામાં આવી હતી, પરંતુ ૈંઇઝ્ર્ઝ્રને આ કેસમાં પક્ષકાર બનાવવામાં આવી નથી. આ સિવાય ટ્રેન ખડગપુર ડિવિઝનમાંથી પણ પસાર થાય છે, છતાં સંબંધિત ડિવિઝનને કેસમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું નથી. રેલવેએ સરકારી સંસ્થા સામે કેસ કરતા પહેલા ૬૦ દિવસની નોટિસ આપવાની પ્રક્રિયા પૂરી ન કરી હોવાની દલીલ પણ કરી હતી.
આ સિવાય રેલવેની એક મહત્વની દલીલ એ હતી કે મુસાફરે આર્થિક નુકસાન સાબિત કરવા માટે કોઈ દસ્તાવેજ કે અન્ય પુરાવા રજૂ કર્યા નથી. રેલવેના જણાવ્યા મુજબ, માત્ર ટ્રેન મોડી પહોંચવાથી આર્થિક નુકસાન સાબિત થતું નથી. રેલવેએ એવું પણ કહ્યું કે ટ્રેનને સુરક્ષિત રીતે ચલાવવી, ભલે તેમાં વિલંબ થયો હોય, તેને સેવામાં ખામી માની શકાય નહીં.
ઝારખંડના સરાયકેલા-ખરસાવાં જિલ્લા કન્ઝ્યુમર કમિશને ૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ આ મામલે ચુકાદો આપ્યો હતો.
કમિશને રેલવે તરફથી ઉઠાવવામાં આવેલી આપત્તિઓને ફગાવી દીધી હતી. અધિકારક્ષેત્રના સવાલ પર કમિશને સુપ્રીમ કોર્ટના એક નિર્ણયનો હવાલો આપતા કહ્યું કે, આવા કેસોની સુનાવણી કન્ઝ્યુમર કમિશન કરી શકે છે. કમિશને એમ પણ કહ્યું કે મુસાફરોને માત્ર રેલવે અધિકારીઓની દયા પર છોડી શકાય નહીં.
કમિશને નોંધ્યું કે રેલવે એ સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું કે ટ્રેનમાં વિલંબ એવા કારણોસર થયો હતો જે તેના નિયંત્રણ બહાર હતા. મુસાફર તરફથી રજૂ કરાયેલી ટિકિટ અને લીગલ નોટિસને પૂરતો રેકોર્ડ માનવામાં આવ્યો હતો. ખાસ વાત એ રહી કે કમિશને અલગથી આર્થિક નુકસાનનો દસ્તાવેજ ન હોવા છતાં મુસાફરને પડેલી અગવડતાને નજરઅંદાજ કરી ન હતી. આદેશમાં સ્વીકારવામાં આવ્યું કે આટલા લાંબા વિલંબથી મુસાફરને માનસિક ત્રાસ અને પરેશાની થઈ હતી.
કન્ઝ્યુમર કમિશને સાઉથ ઈસ્ટર્ન રેલવે અને ઈસ્ટ કોસ્ટ રેલવેને ૪૫ દિવસની અંદર મુસાફરને રૂ.૩૦,૦૦૦નું વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ સિવાય ?૫,૦૦૦ કેસનો ખર્ચ પણ આપવો પડશે. જો રેલવે ૪૫ દિવસમાં આ રકમ નહીં ચૂકવે તો આદેશની તારીખથી ચૂકવણી થાય ત્યાં સુધી આ રકમ પર વાર્ષિક ૧૨ ટકા વ્યાજ આપવું પડશે.
