આજની ભૂરાજકીય ઘટનાઓનું વિશ્લેષણ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે રાષ્ટ્રો વચ્ચેના સંબંધો વાસ્તવિકતા અને સહિયારા લાભો દ્વારા મજબૂત બનાવી શકાય છે, વિચારધારા અને સહિયારા મૂલ્યો દ્વારા નહીં. બીજા વિશ્વયુદ્ધથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માટે આ સાચું રહ્યું છે, અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન તે વધુ સ્પષ્ટ થઈ રહ્યું છે. જો આવું ન હોત, તો “આતંકવાદ સામે યુદ્ધ” શરૂ કરનાર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે પાકિસ્તાનને પ્રાથમિકતા ન આપી હોત, જે એક છદ્મ-લોકશાહી છે જે આતંકવાદને તેની “રાજ્ય નીતિ” તરીકે ઉપયોગ કરે છે અને મોટાભાગે લશ્કરી સરમુખત્યારશાહી હેઠળ રહે છે, ભારત પર, જે સૌથી મોટા લોકશાહી દેશ છે.
ભારતની વિદેશ નીતિ પણ આદર્શવાદથી પ્રભાવિત હતી અને લાંબા સમયથી લોકશાહી, માનવ અધિકારો અને ભારતના આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો સ્થાપિત કરવાની સ્વતંત્રતા જેવા રાષ્ટ્રીય મૂલ્યો પર આધાર રાખતી હતી, જેના પરિણામે અસંખ્ય નુકસાન થયું હતું. વડા પ્રધાન મોદીના શાસનમાં આ બદલાયું છે. ભારતે પણ વૈશ્વિક રાજકારણમાં શુદ્ધ વાસ્તવિકતા અપનાવવાનું શરૂ કર્યું છે.
ભારત હવે વિદેશ નીતિમાં પોતાની માન્યતાઓ કરતાં જરૂરિયાતો અને હિતોને પ્રાથમિકતા આપે છે. અફઘાન વિદેશ પ્રધાન અને તાલિબાન નેતા અમીર ખાન મુત્તાકીનું ભારત દ્વારા આયોજન આનું ઉદાહરણ છે. એ નોંધવું જોઈએ કે ભારત મુત્તાકીના સંગઠન, તાલિબાન દ્વારા રજૂ કરાયેલ કટ્ટરપંથી ઇસ્લામિક વહાબી વિચારધારાને સમજવા કે સ્વીકારવા તૈયાર નથી, તેને ટેકો તો આપવા જ તૈયાર નથી. જો કે, વાસ્તવિક અભિગમ દર્શાવતા, ભારતે મુત્તાકીનું સ્વાગત કરવામાં કોઈ કસર છોડી નથી.
નવી દિલ્હીમાં, વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે અમીર ખાન મુત્તાકી સાથે મુલાકાત કરી. ભારતે અફઘાનિસ્તાનની સાર્વભૌમત્વ, પ્રાદેશિક અખંડિતતા અને સ્વતંત્રતા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો. ભારતે કાબુલમાં તેના ટેકનિકલ મિશનને સંપૂર્ણ દૂતાવાસનો દરજ્જો આપવાની જાહેરાત કરી, જે તાલિબાન સાથેના સંબંધોમાં સુધારો દર્શાવે છે. જયશંકરે સદ્ભાવનાના સંકેત તરીકે પાંચ એમ્બ્યુલન્સ પણ સોંપી, જે અફઘાન લોકો પ્રત્યે ભારતના માનવતાવાદી અભિગમ પર ભાર મૂકે છે. મુત્તાકીએ ભારતને “નજીકનો મિત્ર” પણ માન્યો અને પરસ્પર વિકાસ અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે ગાઢ સહયોગનું વચન આપ્યું. તેમણે જમ્મુ અને કાશ્મીરને ભારતનો અભિન્ન ભાગ ગણાવ્યો.
મુત્તાકીએ ખાતરી આપી કે અફઘાન પ્રદેશનો ઉપયોગ ભારત સહિત કોઈપણ દેશ સામે ધાકધમકી કે નુકસાન પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવશે નહીં. ભારતે છ વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ,એમઆરઆઇ અને સીટી સ્કેનર્સ જેવા તબીબી સાધનો, રસીઓ, કેન્સરની દવાઓ અને યુએન-સમર્થિત ડ્રગ ડિ-એડિક્શન સહાય સહિત નવી માનવતાવાદી પહેલોનું પણ વચન આપ્યું. મુત્તાકીએ ભારતીય કંપનીઓને અફઘાનિસ્તાનના ખાણકામ, ઊર્જા, માળખાગત સુવિધાઓ અને કનેક્ટિવિટી ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરવા આમંત્રણ પણ આપ્યું. ભારતે હજુ સુધી તાલિબાન સરકારને ઔપચારિક રીતે માન્યતા આપી નથી, પરંતુ આ મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને મજબૂત બનાવવાની શક્યતાઓ ખોલી શકે છે.
આજે અફઘાનિસ્તાનની સ્થાનિક અને પ્રાદેશિક વાસ્તવિકતાઓ ભૂતકાળની સરખામણીમાં બદલાઈ ગઈ છે. અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાનનો કોઈ મજબૂત, સંગઠિત વિરોધ નથી. પરિણામે, ભારત પાસે તાલિબાન સાથે સહયોગ વધારવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નથી. ભારત તેની ભૂતકાળની ભૂલોનું પુનરાવર્તન કરવા માંગતું નથી, જ્યારે તે અગાઉની તાલિબાન સરકાર સાથે સંપર્ક જાળવી રાખવામાં નિષ્ફળ ગયું હતું અને ૧૯૯૯ ની કંદહાર વિમાન અપહરણની ઘટનાના પરિણામો ભોગવ્યા હતા. પાકિસ્તાની આતંકવાદીઓ વિમાનને કંદહાર લઈ ગયા. જો ભારતે તે સમયે તાલિબાન સાથે સંપર્ક જાળવી રાખ્યો હોત, તો વિમાનને મુક્ત કરવા માટેની શરતો ઓછી કડક બનાવી શકાઈ હોત.
