અરવલ્લી પર્વતોની વ્યાખ્યાને લગતા વિવાદ અંગે, કેન્દ્રીય વન અને પર્યાવરણ મંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી કે અરવલ્લી પ્રદેશ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને ખાણકામ ફક્ત ૦.૧૯ ટકા વિસ્તારમાં જ થશે. જો કે, શંકા છે કે આનાથી વિવાદનો ઉકેલ આવશે. આનું કારણ સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરાયેલો અહેવાલ છે, જેમાં જણાવાયું છે કે ફક્ત ૧૦૦ મીટરથી ઊંચી ટેકરીઓ જ અરવલ્લી પર્વતમાળાનો ભાગ ગણાશે. જો આ વ્યાખ્યા સ્વીકારવામાં આવે તો તેનો અર્થ એ થશે કે ૯૯ મીટરથી ઊંચી ટેકરીઓ હવે અરવલ્લીનો ભાગ રહેશે નહીં. જો આવું થાય, તો એવો ભય છે કે અરવલ્લીના મોટા વિસ્તારમાં ખાણકામ ખુલી શકે છે.
આ ભય દૂર કરવો યોગ્ય રહેશે. આ કરવા માટે, એ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી રહેશે કે ઉપરોક્ત વ્યાખ્યા સ્વીકારવામાં આવે તો પણ અરવલ્લી વિસ્તારના માત્ર ૦.૧૯ ટકા વિસ્તારમાં જ ખાણકામ થશે કે નહીં. આ કહેવું મુશ્કેલ છે કે આવું છે કે નહીં, પરંતુ એ જરૂરી છે કે અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં ખાણકામ મર્યાદિત હોય અને ગેરકાયદેસર ખાણકામ ખરેખર કોઈપણ કિંમતે બંધ કરવામાં આવે. એ હકીકત છે કે અનેક પ્રતિબંધો છતાં, અરવલ્લી ક્ષેત્રમાં ગેરકાયદેસર ખાણકામના અહેવાલો બહાર આવતા રહે છે.
વન અને પર્યાવરણ મંત્રીએ એ પણ સ્પષ્ટતા કરી કે દ્ગઝ્રઇ ક્ષેત્રમાં ખાણકામની મંજૂરી નથી અને ઘણા લોકોએ આ અંગે ભ્રમ ફેલાવ્યો છે. જોકે, દ્ગઝ્રઇ ની બહારના વિસ્તારોમાં ખાણકામના અવકાશ અંગે પણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. ગેરકાયદેસર ખાણકામ સામાન્ય રીતે ત્યાં થાય છે જ્યાં કાયદેસર ખાણકામની પરવાનગી હોય છે. અરવલ્લી પર્વતમાળાને વિશ્વની સૌથી જૂની પર્વતમાળા માનવામાં આવે છે. તે મેદાનોને રણની રેતીથી બચાવવા માટે અવરોધ તરીકે કામ કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પર્વતમાળાએ થાર રણને હરિયાણા, રાજસ્થાન અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશમાં ફેલાતા અટકાવ્યું હતું. અરવલ્લી થાર રણ અને બાકીના પ્રદેશ વચ્ચેના વાતાવરણને સંતુલિત કરવામાં અને ભૂગર્ભજળના સંચાલનમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. અરવલ્લી પ્રદેશ ઘણી નદીઓનો સ્ત્રોત હોવાથી, ખાણકામ ક્યારેય ચોક્કસ મર્યાદાથી વધુ ન હોવું જોઈએ.
આ ખાસ કરીને સાચું છે કારણ કે અરવલ્લી પર્વતો ધૂળના તોફાનોને અટકાવે છે અને આમ પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં ફાળો આપે છે. શું તે રહસ્ય છે કે દિલ્હી-એનસીઆર અને તેની આસપાસ પ્રદૂષણની સમસ્યા વધુને વધુ ગંભીર બની રહી છે? અરવલ્લી પ્રદેશમાં ચૂનાના પથ્થર, આરસપહાણ અને ગ્રેનાઈટ તેમજ સીસું, જસત, તાંબુ અને ટંગસ્ટન જેવા ખનિજો હોવાથી, પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના તેમને કાઢવાના પ્રયાસો કરવા જોઈએ. અરવલ્લી અંગે પર્યાવરણ અને વિકાસ વચ્ચે સંપૂર્ણ સંતુલન જાળવવામાં આવે તેની ખાતરી કરવી જોઈએ.
